Vũ khí lần đầu tiên được phóng
Các nguồn tin từ Iran ngày 28/2 đã công bố đoạn phim về vụ phóng tên lửa đạn đạo Fattah, loại vũ khí tích hợp phương tiện tái nhập điều hướng thế hệ mới nhằm xuyên thủng các hệ thống phòng thủ tên lửa. Ngay sau đó, vào ngày 1/3, báo cáo cho thấy Iran đã lần đầu tiên khai hỏa Fattah-2 – biến thể kế nhiệm được nâng cấp mạnh mẽ.
Khác với các đầu đạn tên lửa đạn đạo thông thường, Fattah-2 sử dụng phương tiện lướt siêu vượt âm. Công nghệ này cho phép tên lửa thực hiện các thao tác vận động linh hoạt cả về độ dốc lẫn hướng, duy trì tốc độ tái nhập khí quyển cao hơn nhiều và tiếp cận mục tiêu từ những hướng không thể dự đoán.
Loại tên lửa này có khả năng bay lướt trên tầng khí quyển hoặc bay lướt ở độ cao thấp với tốc độ siêu vượt âm. Các vụ phóng diễn ra ngay sau khi Hoa Kỳ và Israel khơi mào cuộc tấn công quân sự quy mô lớn phối hợp nhắm vào Iran, trong đó nhiều mục tiêu giá trị cao và các nhà lãnh đạo chủ chốt đã bị nhắm tới, bao gồm cả Lãnh đạo tối cao Ali Khamenei đã thiệt mạng.
Mặc dù phần lớn tên lửa đạn đạo được phóng đi theo nguồn tin Iran là các dòng giá trị thấp – có thể nhằm mục đích tiêu hao hệ thống phòng thủ của đối phương trong giai đoạn đầu xung đột – nhưng các dòng tên lửa đắt giá như Fattah và Fattah-2 đã được tung ra để vô hiệu hóa các mục tiêu trọng yếu cần phải phá hủy sớm, điển hình như radar phòng thủ tên lửa tại Qatar.
Việc sử dụng chúng cũng đóng vai trò như một màn phô trương sức mạnh quan trọng, cho thấy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) vẫn còn dư địa để leo thang xung đột.
Tuy nhiên, trong bối cảnh Mỹ đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng tên lửa đánh chặn cho các hệ thống Patriot và THAAD, vẫn chưa rõ số lượng Fattah và Fattah-2 hiện có trong biên chế là bao nhiêu. Đặc biệt, Fattah-2 được ước tính có chi phí sản xuất cao gấp nhiều lần so với các dòng tên lửa đạn đạo cũ như Khorramshahr.
Nguồn gốc tên lửa
Các báo cáo cho biết Iran lần đầu tiếp nhận công nghệ phương tiện tái nhập điều hướng từ Triều Tiên vào những năm 1990. Công nghệ này cũng từng được bán cho Syria trong thập kỷ đó để trang bị cho tên lửa đạn đạo Hwasong-9, nhằm đối phó với các hệ thống phòng không Patriot mới được cung cấp cho Israel.
Triều Tiên đã bắt đầu thử nghiệm bay các phương tiện lướt siêu vượt âm từ tháng 9/2021 và đạt được cột mốc quan trọng vào năm 2024 khi đưa tên lửa đạn đạo tầm trung Hwasong-16B tích hợp công nghệ này vào biên chế.
Có nhiều suy đoán rằng Iran có thể đã cùng phát triển các công nghệ này hoặc mua lại từ Triều Tiên. Dù các hệ thống phòng thủ của đối phương, đáng chú ý nhất là Patriot, đã chứng minh tính thiếu ổn định, khả năng xuyên phá được cải thiện vượt trội của Fattah và Fattah-2 rõ ràng là những "kẻ thay đổi cuộc chơi" cho tiềm lực tấn công của Tehran.
Dù dòng Fattah-2 phức tạp hơn chưa từng được báo cáo tham chiến trước ngày 1/3/2026, nhưng biến thể Fattah đời đầu đã được IRGC xác nhận sử dụng để tấn công các mục tiêu Israel vào rạng sáng ngày 18/6/2025.
Phía IRGC cho biết tên lửa này đã xuyên thủng mạng lưới phòng thủ đa tầng của Israel, nằm trong làn sóng tấn công thứ 11 thuộc Chiến dịch "Lời hứa Đích thực III" để đáp trả các cuộc không kích kéo dài của Israel. Vệ binh Cách mạng khẳng định việc sử dụng Fattah đánh dấu "hồi kết" cho hệ thống phòng thủ tên lửa "thần thoại" của Israel.
Khả năng duy trì điều hướng có kiểm soát ngay trong tầng khí quyển của Fattah gây khó khăn cực lớn cho các nỗ lực đánh chặn bằng các hệ thống như Arrow của Israel hay THAAD của Lục quân Mỹ. Tên lửa có tầm bắn công bố là 1.400 km, và theo các nguồn tin Iran, nó sử dụng phương tiện lướt siêu vượt âm để đạt tốc độ giai đoạn cuối từ Mach 13 đến Mach 15. Sự kết hợp giữa tốc độ và khả năng vận động khiến nó gần như không thể bị đánh chặn.
Những thách thức công nghệ hàng đầu khi chuyển từ phương tiện tái nhập điều hướng sang phương tiện lướt siêu vượt âm bao gồm: chịu đựng nhiệt độ bề mặt vượt quá 2.000°C, ngăn chặn sự nứt vỡ cực độ của vật liệu composite và duy trì kiểm soát ổn định bất chấp sự mài mòn vật liệu. Hệ thống quán tính cực kỳ chính xác cùng dữ liệu địa hình và quỹ đạo nạp sẵn cũng là những yếu tố sống còn. Cả Fattah và Fattah-2 đều được đánh giá là đã làm phức tạp hóa đáng kể các kế hoạch phòng thủ tên lửa của phương Tây và Israel.
Tháng 8/2025, ông Yuval Baseski, Phó Chủ tịch Rafael Advanced Defense Systems – nhà phát triển hệ thống phòng thủ tên lửa hàng đầu của Israel – đã nhấn mạnh rằng việc Iran phát triển tên lửa siêu vượt âm đã buộc công ty và Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) phải thay đổi tư duy về phòng thủ.
"Tên lửa siêu vượt âm mở ra một kỷ nguyên mới trong phòng không," ông Baseski nhận định, đồng thời cảnh báo không thể dựa vào các phương pháp truyền thống để đối phó với những mục tiêu này.
"Mọi hệ thống phòng không hiện nay đều dựa trên nguyên tắc bay nhanh hơn mục tiêu. Nhưng nguyên tắc này không áp dụng được với tên lửa siêu vượt âm. Để đánh chặn một vật thể di chuyển ở tốc độ Mach 10, người ta cần một phương tiện đánh chặn đạt tốc độ Mach 30, điều này là bất khả thi trong tầng khí quyển do lực ma sát," ông cho biết.
Dùng phép so sánh trong bóng rổ, ông nhận xét: "Một tên lửa đánh chặn truy đuổi một tên lửa siêu vượt âm giống như việc để một cầu thủ duy nhất kèm cặp LeBron James vậy. Bạn có thể đuổi theo anh ta, nhưng không thể ngăn anh ta ghi điểm." Thay vào đó, ông đề xuất mô hình "phòng thủ khu vực", nơi nhiều tên lửa đánh chặn bao phủ các vùng xác định và tấn công mối đe dọa khi chúng tiến vào.
Tuy nhiên, vì Israel vẫn chưa cho thấy dấu hiệu có thể triển khai mô hình này, nên nhiều khả năng kho vũ khí Fattah-2 của Iran sẽ có thể xuyên thủng các hệ thống phòng thủ của Israel một cách dễ dàng.
Quốc Vinh (Theo Military Watch)
