Khi đi ra ngoài, cha mẹ thường mong con biết chào hỏi người lớn, cư xử lễ phép để không bị đánh giá là thiếu giáo dục. Thế nhưng, với những đứa trẻ còn quá nhỏ, đặc biệt là trẻ nhút nhát, việc chủ động chào hỏi người lạ đôi khi không dễ dàng như người lớn vẫn nghĩ. Một câu chuyện xảy ra trong đám giỗ bên nhà chồng của một bà mẹ có con 3 tuổi ở Hà Nội đã làm dấy lên tranh luận: Khi trẻ không chịu chào người lớn, cha mẹ nên kiên quyết yêu cầu hay cho con thêm thời gian để làm quen?
Chị cho biết con mình mới 3 tuổi, trong lần đi đám giỗ bên nhà chồng, đứa trẻ liên tục núp sau lưng mẹ vì ngại người lạ. Một người chú trong gia đình nhiều lần yêu cầu bé khoanh tay chào nhưng không được đáp lại.
Thấy vậy, người chú buông lời: “Trẻ con giờ hỗn nhỉ, gặp người lớn không biết chào”. Người mẹ giải thích rằng con còn nhỏ, có thể do ngại nên chưa dám chào, đồng thời nói sẽ dạy con từ từ. Tuy nhiên, mẹ chồng lại kéo chị ra nói nhỏ rằng trẻ không chào thì phải ép chào, nếu không người ngoài sẽ cho rằng gia đình không biết dạy con.
Tình huống tưởng chừng đơn giản lại khiến nhiều phụ huynh có những ý kiến trái chiều. Trọng tâm tranh luận không nằm ở việc trẻ có cần học cách chào hỏi hay không, mà là người lớn nên dạy kỹ năng ấy như thế nào để vừa giữ phép lịch sự, vừa tôn trọng cảm xúc của trẻ.
Trẻ 3 tuổi chưa chào người lớn có phải là “hỗn”?
Phần đông ý kiến được chia sẻ trong câu chuyện không đồng tình với việc gán cho một đứa trẻ 3 tuổi là “hỗn” chỉ vì không chủ động chào hỏi. Nhiều phụ huynh cho rằng ở độ tuổi này, trẻ có thể hiểu lời người lớn nhưng chưa chắc đã đủ tự tin để thực hiện ngay, nhất là khi phải tiếp xúc với những người ít gặp.
Một người chia sẻ rằng cháu mình cũng thường núp sau lưng mẹ khi gặp người lạ, dù gia đình đã hướng dẫn cách chào hỏi. Theo người này, đó có thể chỉ là biểu hiện của sự nhút nhát, không phải bằng chứng cho thấy cha mẹ không dạy con. Một người khác kể con gái gần 3 tuổi của mình cũng từng bị phàn nàn vì không biết chào. Người mẹ cho biết đã nhiều lần nhắc nhở nhưng con vẫn chưa thực hiện như mong muốn, khiến chị không khỏi bối rối.
Trên thực tế, có trẻ hoạt bát, gặp ai cũng vui vẻ chào hỏi; nhưng cũng có trẻ cần nhiều thời gian hơn để cảm thấy an toàn khi đứng trước người lạ. Việc so sánh những đứa trẻ với nhau, theo họ, dễ khiến cha mẹ thêm áp lực mà không giúp trẻ tự tin hơn.
Giáo dục lễ phép không nhất thiết phải bắt đầu bằng mệnh lệnh. Cha mẹ có thể nói trước với con về người sẽ gặp, chẳng hạn giới thiệu đây là ai, nên chào như thế nào. Khi trẻ chưa sẵn sàng, người lớn có thể chào thay, đồng thời tiếp tục làm mẫu trong những lần tiếp xúc sau. Cách làm này vừa giúp trẻ hiểu yêu cầu, vừa tránh biến một lời chào thành tình huống khiến con căng thẳng.
Dạy con lễ phép không đồng nghĩa với ép con làm theo ngay lập tức
Trên thực tế, lời chào không chỉ là một hành động mang tính hình thức. Đó còn là kỹ năng giao tiếp mà trẻ cần được hướng dẫn để hiểu khi nào nên chào, chào ai và thể hiện sự tôn trọng ra sao. Tuy nhiên, quá trình ấy cần có thời gian, đặc biệt với những trẻ chưa quen tiếp xúc với nhiều người.
Nếu mỗi lần trẻ im lặng đều bị trách mắng hoặc gắn nhãn là hư, trẻ có thể càng sợ những tình huống giao tiếp tương tự. Ngược lại, khi cha mẹ bình tĩnh làm mẫu, giải thích và khích lệ, trẻ có thêm cơ hội học cách ứng xử mà không cảm thấy mình đang bị đặt vào một cuộc kiểm tra trước mặt họ hàng.
Câu chuyện cũng cho thấy áp lực giữ thể diện gia đình đôi khi khiến người lớn đặt nặng phản ứng của người ngoài. Nỗi lo bị đánh giá là không biết dạy con là có thật, nhưng không vì thế mà mọi biểu hiện chưa phù hợp với kỳ vọng của người lớn đều cần được xử lý bằng sự ép buộc.
Một đứa trẻ 3 tuổi chưa chào người lớn không đồng nghĩa với việc trẻ thiếu lễ phép, càng chưa đủ để kết luận cha mẹ không biết dạy con. Điều quan trọng là người lớn có kiên trì hướng dẫn trẻ hay không, đồng thời biết phân biệt giữa hành vi cố tình thiếu tôn trọng và sự rụt rè ở một đứa trẻ còn nhỏ.
Dạy con lễ phép là việc cần làm, nhưng cách dạy cũng quan trọng không kém điều muốn con học được. Đôi khi, bài học đầu tiên về sự tôn trọng không đến từ việc bắt trẻ khoanh tay thật nhanh, mà bắt đầu từ cách người lớn nói chuyện với trẻ và đối xử với nhau trước mặt trẻ.
Hiểu Đan
