Với phần lớn người đi xe hai bánh, mũ bảo hiểm gần như là đồ bảo hộ xe máy đầu tiên được nghĩ tới. Tuy nhiên, khi một vụ tai nạn xảy ra, vùng đầu chỉ là một trong nhiều bộ phận có nguy cơ chịu tác động.
Vai, khuỷu tay, lưng, ngực, hông, đầu gối, bàn tay hay cổ chân đều có thể tiếp xúc trực tiếp với mặt đường hoặc chịu lực va đập. Đây cũng là lý do thế giới đồ bảo hộ mô tô, xe máy ngày càng đa dạng, từ những miếng giáp mềm đặt trong áo cho đến hệ thống túi khí điện tử có khả năng phát hiện người lái đang gặp tai nạn.
Mũ bảo hiểm vẫn là đồ bảo hộ xe máy quan trọng nhất
Mũ bảo hiểm vẫn là đồ bảo hộ xe máy quan trọng hàng đầu. Nếu xét về diện tích che phủ, mũ full-face có lợi thế khi bảo vệ cả đầu, mặt và vùng cằm. Đây cũng là loại mũ thường được lựa chọn khi chạy đường dài hoặc tốc độ cao.
Một lựa chọn khác là mũ modular, hay mũ lật hàm. Thiết kế này kết hợp khả năng che phủ của mũ full-face với phần cằm có thể mở lên để thuận tiện hơn trong một số tình huống sử dụng.
Mũ jet, thường được gọi là mũ 3/4 tại Việt Nam, phổ biến trong môi trường đô thị nhờ sự gọn gàng và thoáng hơn, nhưng đổi lại vùng mặt và cằm không được che phủ như mũ full-face.
Ngoài kiểu dáng, tiêu chuẩn an toàn cũng là yếu tố cần quan tâm. Chẳng hạn, tại châu Âu, ECE 22.06 là tiêu chuẩn đang được áp dụng cho các mẫu mũ mới, với nhiều yêu cầu thử nghiệm khắt khe hơn thế hệ ECE 22.05.
Áo mô tô có thể giấu nhiều miếng giáp bên trong
Một chiếc áo khoác mô tô có thể trông không khác quá nhiều áo thông thường, nhưng bên trong thường có sẵn vị trí đặt các miếng giáp.
Phổ biến nhất là giáp vai và khuỷu tay. Tùy thiết kế và vật liệu, chúng có thể tương đối cứng hoặc mềm, thậm chí khá linh hoạt khi sử dụng bình thường nhưng có nhiệm vụ hấp thụ lực khi xảy ra va chạm.
Với đồ bảo hộ xe máy theo tiêu chuẩn châu Âu, người dùng thường bắt gặp hai cấp độ Level 1 và Level 2. Trong các bài thử tương ứng, Level 2 có yêu cầu về lực truyền qua thấp hơn Level 1, đồng nghĩa khả năng giảm lực tác động tốt hơn.
Các miếng giáp thường có thể tháo khỏi áo để giặt hoặc thay mới. Trên đồ dành cho mùa hè, chúng còn được đục nhiều lỗ nhằm tăng lưu thông không khí.
Với những bộ đồ thiên về đường đua, vùng vai có thể được bổ sung slider làm từ kim loại hoặc vật liệu tổng hợp chịu mài mòn. Chi tiết này giúp bảo vệ vai khi người lái trượt trên mặt đường và một số loại có thể thay mới sau khi bị mòn.
Lưng, ngực và hông cũng có giáp riêng
Ngoài vai và khuỷu tay, áo mô tô có thể được trang bị giáp lưng. Loại đơn giản thường là một miếng giáp đặt trong túi phía sau áo. Những loại chuyên dụng hơn có kích thước lớn, che phủ gần như toàn bộ lưng và được đeo trực tiếp lên cơ thể bằng hệ thống dây đai.
Giáp ngực hoạt động theo nguyên tắc tương tự, với nhiệm vụ bảo vệ vùng phía trước thân người. Tùy thiết kế, giáp có thể mềm hoặc cứng và được đặt bên trong áo khoác hoặc bộ suit.
Ở quần mô tô, ngoài giáp đầu gối còn có thể xuất hiện giáp hông. Đây là trang bị ít được chú ý hơn nhưng vẫn có tác dụng bổ sung khả năng bảo vệ ở một khu vực dễ chịu tác động khi người lái ngã nghiêng xuống đường.
Với motocross hay enduro, hệ thống bảo vệ còn phức tạp hơn. Người lái có thể sử dụng cả một bộ giáp che thân, hông và xương cụt. Một số loại được làm giống lớp quần mặc bên trong để không cản trở chuyển động.
Đầu gối có nhiều loại giáp hơn tưởng tượng
Giáp đầu gối phổ biến nhất hiện nay là loại được đặt bên trong quần jeans mô tô hoặc quần touring. Ưu điểm là tương đối gọn, thoải mái và có thể tháo ra khi không cần thiết.
Một loại khác được đeo trực tiếp bên ngoài quần, thường cố định bằng dây và có thể kéo dài xuống bảo vệ cả phần ống chân.
Trong off-road, giáp đầu gối có thể phức tạp hơn đáng kể. Một số sản phẩm có hệ thống khớp chuyển động và kết cấu gần giống nẹp chỉnh hình, vừa bảo vệ trước va đập vừa nhằm hạn chế đầu gối bị xoắn theo hướng nguy hiểm khi người lái ngã.
Còn trên đường đua, người xem thường thấy các tay đua đưa đầu gối sát mặt đường khi vào cua. Phần tiếp xúc với mặt đường thực chất là knee slider - một miếng vật liệu chịu mài mòn được gắn bên ngoài bộ suit.
Slider không phải giáp đầu gối theo nghĩa thông thường mà là chi tiết được thiết kế để trượt trên mặt đường. Khi mòn, chúng có thể được tháo ra và thay mới.
Găng tay không đơn giản chỉ để chống nắng
Khi bị ngã, một trong những phản xạ tự nhiên của con người là đưa tay xuống chống. Vì vậy, bàn tay có nguy cơ trở thành một trong những bộ phận đầu tiên tiếp xúc với mặt đường. Găng mô tô chuyên dụng được thiết kế cho tình huống này.
Tùy loại, găng có thể được gia cố ở khớp ngón, lòng bàn tay và cổ tay. Những mẫu dành cho đường đua thường có nhiều chi tiết bảo vệ nhất, thậm chí có slider ở lòng bàn tay nhằm giảm nguy cơ bàn tay bị "bám" xuống mặt đường trong quá trình trượt.
Ngược lại, găng dành cho off-road thường ưu tiên sự linh hoạt và cảm giác điều khiển tay ga, phanh hay côn.
Găng touring, sport-touring và đô thị nằm giữa hai thái cực trên, với nhiều lựa chọn từ da đến vật liệu dệt, loại thông gió hoặc chống nước.
Giày mô tô có thể bảo vệ cả cổ chân
Tương tự găng tay, giày và bốt mô tô được phát triển theo từng nhu cầu sử dụng. Bốt racing thường có mức độ gia cường cao, che phủ cổ chân và một phần cẳng chân, đồng thời sử dụng các slider ở những vị trí dễ tiếp xúc với mặt đường. Do phải hoạt động ở tốc độ cao, khả năng chống mài mòn được đặt lên hàng đầu.
Bốt off-road thậm chí còn có kết cấu cứng hơn, sử dụng đế dày và hệ thống bảo vệ chuyên biệt nhằm đối phó với điều kiện địa hình.
Trong khi đó, bốt touring tập trung cân bằng giữa an toàn và sự thoải mái khi phải mang trong nhiều giờ. Khả năng chống nước cũng thường được trang bị trên nhóm sản phẩm này.
Túi khí mô tô có thể bung trước khi người lái chạm đất
Một trong những bước tiến đáng chú ý nhất của đồ bảo hộ mô tô là túi khí dành riêng cho người lái.
Thế hệ đơn giản sử dụng cơ cấu cơ học. Áo túi khí được nối với xe bằng dây. Nếu người lái bị văng khỏi xe, dây bị kéo sẽ kích hoạt cơ cấu bơm, khiến các khoang khí trên áo phồng lên.
Cách làm này tương đối đơn giản nhưng có một hạn chế dễ nhận thấy: hệ thống phải chờ người lái tách khỏi xe đủ để kéo dây. Các hệ thống hiện đại sử dụng phương án hoàn toàn khác.
Túi khí điện tử được trang bị các cảm biến như gia tốc kế và con quay hồi chuyển. Dữ liệu chuyển động được hệ thống liên tục phân tích để nhận diện những tình huống bất thường có đặc điểm của một vụ tai nạn.
Nếu đáp ứng điều kiện kích hoạt, túi khí có thể bung trong khoảng thời gian rất ngắn để tạo lớp đệm quanh những vùng quan trọng trên cơ thể.
Công nghệ này đã được phát triển và sử dụng trong môi trường đua xe chuyên nghiệp như MotoGP trước khi ngày càng phổ biến trên các sản phẩm thương mại.
Túi khí mô tô hiện có nhiều dạng. Có loại giống áo vest mặc bên ngoài áo khoác, loại được mặc bên trong và những hệ thống che phủ phần lớn thân trên cùng một phần cánh tay. Một số nhà sản xuất áo mô tô còn thiết kế sản phẩm để tích hợp sẵn hệ thống túi khí tương thích.
Vậy trang bị nào bảo vệ tốt nhất?
Không có một món đồ duy nhất có thể bảo vệ toàn bộ cơ thể người đi xe máy.
Mũ bảo hiểm tập trung bảo vệ đầu, áo và các miếng giáp giảm tác động lên thân người cùng các khớp, găng bảo vệ bàn tay, trong khi giày chuyên dụng bảo vệ bàn chân và cổ chân.
Túi khí điện tử là một trong những công nghệ bảo vệ tiên tiến nhất hiện nay đối với vùng thân trên, nhưng nó cũng không thể thay thế mũ bảo hiểm, găng tay hay giày.
Vì vậy, mức độ an toàn đến từ việc kết hợp nhiều lớp bảo vệ thay vì tìm kiếm một món đồ "tốt nhất".
Người chủ yếu đi lại trong thành phố có thể không cần trang bị giống một tay đua MotoGP hay người chơi motocross, nhưng nguyên tắc chung vẫn không thay đổi: diện tích cơ thể được che phủ càng hợp lý và trang bị càng phù hợp với tình huống sử dụng, khả năng hạn chế chấn thương khi xảy ra sự cố càng được cải thiện.
Bên cạnh đó, người dùng cần chú ý đến chứng nhận an toàn, kích thước và cách sử dụng. Một chiếc mũ đạt tiêu chuẩn nhưng quá rộng, hay miếng giáp Level 2 nằm sai vị trí, đều có thể không phát huy được khả năng bảo vệ như thiết kế.
Thanh Linh
