Ẩm thực Việt Nam từ lâu đã khiến nhiều du khách quốc tế thích thú nhờ hương vị phong phú và cách chế biến tinh tế. Tuy nhiên, với không ít người lần đầu trải nghiệm, điều khiến họ bối rối nhất đôi khi lại không nằm ở món ăn mà ở cách ăn.
Trong nhiều video trải nghiệm ẩm thực Việt Nam của du khách nước ngoài, hình ảnh quen thuộc là cảnh họ loay hoay với đôi đũa. Không giống dao và nĩa - dụng cụ phổ biến ở phương Tây, đũa là công cụ ăn uống đặc trưng của nhiều quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam. Vì vậy, việc sử dụng đũa ban đầu có thể khiến nhiều người cảm thấy lúng túng.
Thế nhưng với người Việt, đôi đũa lại là vật dụng quá quen thuộc, xuất hiện trong hầu hết các bữa cơm hàng ngày. Từ mâm cơm gia đình giản dị cho đến các bữa tiệc truyền thống, đôi đũa luôn hiện diện như một phần không thể thiếu của văn hoá ẩm thực.
Điều thú vị là việc dùng đũa ở Việt Nam không chỉ đơn thuần là cầm và gắp thức ăn. Đằng sau đó còn là rất nhiều quy tắc, thói quen và phép lịch sự được hình thành qua nhiều thế hệ.
Ngay từ khi còn nhỏ, trẻ em Việt Nam đã bắt đầu được tập dùng đũa. Khoảng 3-4 tuổi, nhiều em đã có thể cầm đũa vụng về trong bữa cơm gia đình. Khi lớn hơn, trẻ không chỉ học cách cầm đũa cho đúng mà còn được nhắc nhở về những phép tắc khi sử dụng.
Trong nhiều gia đình, trước khi ăn, người ta thường so hai chiếc đũa cho bằng nhau. Hành động nhỏ này mang ý nghĩa tượng trưng cho sự trọn vẹn, đủ đầy và sự gắn kết trong gia đình. Trong bữa cơm truyền thống, người nhỏ tuổi hơn thường so đũa và đưa đũa cho những người lớn tuổi trước. Đây là một cách thể hiện sự kính trọng với ông bà, cha mẹ hay những người lớn trong gia đình - một nét văn hoá quen thuộc trong đời sống người Việt.
Khi gắp thức ăn cho người khác, nhiều người cũng có thói quen đảo đầu đũa lại trước khi gắp. Cách làm này vừa đảm bảo vệ sinh, vừa thể hiện sự tinh tế và lịch sự trong bữa ăn chung.
Bên cạnh những quy tắc mang tính phép lịch sự, văn hoá dùng đũa của người Việt cũng có nhiều điều kiêng kỵ.
Một trong những điều phổ biến nhất là không cắm thẳng đôi đũa vào bát cơm. Hình ảnh này thường gắn với bát cơm cúng trong các nghi lễ nên nhiều gia đình tránh làm trong bữa ăn thường ngày. Ngoài ra, việc gõ đũa vào bát hoặc bàn cũng bị xem là hành động thiếu lịch sự. Trong quan niệm dân gian, điều này còn được cho là mang lại sự không may.
Một số thói quen khác cũng được nhắc nhở như không dùng đũa xiên thức ăn, không ngậm hay mút đầu đũa, hoặc không cắn đũa trong lúc ăn. Những hành động này không chỉ mất vệ sinh mà còn bị coi là thiếu tinh tế trên bàn ăn.
Trong nhiều gia đình, mọi người cũng tránh chuyền thức ăn trực tiếp từ đôi đũa này sang đôi đũa khác, bởi điều này vừa dễ làm rơi vãi thức ăn, vừa được cho là không may mắn. Ngoài ra, việc gẩy chọn thức ăn hoặc gắp lên đặt xuống nhiều lần trên đĩa cũng thường bị nhắc nhở vì bị xem là thiếu lịch sự trong bữa ăn chung.
Có thể thấy rằng, đôi đũa - vật dụng nhỏ bé trên mâm cơm - lại chứa đựng rất nhiều nét văn hoá đặc trưng của người Việt. Với nhiều du khách nước ngoài, việc làm quen với đôi đũa có thể là thử thách thú vị khi khám phá ẩm thực Việt Nam.
Nhưng cũng chính từ những trải nghiệm như vậy, họ mới hiểu rằng bữa cơm Việt không chỉ đơn giản là ăn uống, mà còn là nơi thể hiện sự tinh tế, phép tắc và nếp sống gia đình đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Châu Anh (tổng hợp)
