Nhiều cha mẹ thắc mắc: Con thông minh, trí nhớ tốt nhưng lại không thể ngồi yên, thiếu tự chủ, dễ bốc đồng, làm việc nhanh chán, càng lớn càng chống đối và thiếu động lực.
Theo khoa học thần kinh, những năng lực như khả năng học tập, tính kỷ luật, kiểm soát cảm xúc, sự tập trung hay tư duy dài hạn đều chịu ảnh hưởng lớn từ vỏ não trước trán (prefrontal cortex).
Đây được ví như "bộ chỉ huy" của não bộ, chịu trách nhiệm điều khiển khả năng lập kế hoạch, kiểm soát hành vi, quản lý cảm xúc và trì hoãn sự thỏa mãn. Điều đặc biệt là vùng não này phát triển rất chậm và chỉ hoàn thiện khi khoảng 25 tuổi.
Theo bài viết, việc ép trẻ học quá sớm, thúc ép liên tục hay nuôi dạy trong áp lực cao có thể ảnh hưởng không tốt đến quá trình phát triển của vùng não này. Thay vào đó, những thói quen giáo dục nhẹ nhàng, bền bỉ mỗi ngày sẽ giúp trẻ phát triển toàn diện hơn.
Dưới đây là 8 gợi ý.
1. Dạy trẻ biết chờ đợi thay vì đáp ứng ngay mọi nhu cầu
Khi trẻ muốn món đồ chơi nào cũng có ngay, muốn xem điện thoại hay ăn vặt đều được đáp ứng tức thì, não bộ sẽ ít có cơ hội rèn luyện khả năng tự kiểm soát.
Cha mẹ có thể tạo những khoảng "chờ" phù hợp, chẳng hạn hoàn thành mục tiêu trong một tuần mới được mua món đồ yêu thích, ăn vặt sau bữa chính hoặc xem hoạt hình sau khi hoàn thành việc cần làm. Học cách chờ đợi là bước đầu giúp trẻ phát triển khả năng tự chủ.
2. Bớt ra lệnh, tăng cơ hội để con tự quyết định
Không ít cha mẹ quen sắp xếp mọi việc cho con, từ mặc gì, học gì đến chơi gì.
Thay vì quyết định thay, hãy để trẻ tự lựa chọn những việc phù hợp với độ tuổi như chọn quần áo, chọn cuốn sách muốn đọc hay sắp xếp thứ tự làm bài tập. Dù lựa chọn chưa hoàn hảo, quá trình tự suy nghĩ vẫn giúp trẻ rèn luyện tư duy và khả năng ra quyết định.
3. Đừng lấp kín lịch trình của con
Nhiều trẻ có lịch học thêm và hoạt động dày đặc đến mức gần như không còn thời gian rảnh.
Theo tác giả, não bộ cũng cần những khoảng nghỉ để sắp xếp thông tin và phục hồi. Mỗi ngày, cha mẹ nên dành khoảng 30 phút để trẻ được tự do chơi, ngồi yên, tưởng tượng hoặc đơn giản là "không làm gì". Đây cũng là lúc khả năng sáng tạo và tập trung được nuôi dưỡng.
4. Ưu tiên vận động
Các hoạt động như chạy bộ, nhảy dây, chơi bóng... không chỉ tốt cho sức khỏe mà còn giúp kích thích hoạt động của não bộ.
Vận động ngoài trời đều đặn góp phần cải thiện khả năng tập trung, ổn định cảm xúc và tăng tính tự kiểm soát. Theo bài viết, đây là một trong những cách đơn giản nhưng hiệu quả để hỗ trợ sự phát triển của trẻ.
5. Hạn chế quát mắng
Nếu thường xuyên bị la mắng hoặc chịu áp lực tâm lý, trẻ dễ rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài.
Khi đó, cảm xúc tiêu cực có thể lấn át khả năng suy nghĩ lý trí, khiến trẻ dễ nóng nảy, chống đối hoặc mất kiểm soát hành vi. Vì vậy, giao tiếp nhẹ nhàng nhưng rõ ràng, thay vì quát mắng, sẽ giúp trẻ cảm thấy an toàn và học cách điều chỉnh cảm xúc tốt hơn.
6. Duy trì giờ giấc sinh hoạt ổn định
Thức khuya, ngủ không điều độ hay lịch sinh hoạt thất thường có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung và tự quản lý bản thân.
Một thời gian biểu ổn định với giờ ngủ, giờ học, giờ chơi tương đối cố định sẽ giúp trẻ hình thành tính kỷ luật và thói quen tích cực.
7. Khuyến khích đọc sách thay vì chỉ xem nội dung ngắn
Các nội dung ngắn trên mạng xã hội có thể khiến trẻ quen với việc tiếp nhận thông tin nhanh nhưng khó duy trì sự tập trung lâu.
Ngược lại, đọc sách giấy đòi hỏi trẻ phải hiểu, suy nghĩ và kết nối thông tin. Chỉ khoảng 20 phút đọc sách mỗi ngày cũng có thể giúp cải thiện khả năng tập trung, tư duy logic và vốn ngôn ngữ.
8. Cho trẻ làm việc nhà
Nhiều cha mẹ chỉ muốn con tập trung học nên làm thay mọi việc trong gia đình.
Tuy nhiên, những việc như dọn phòng, gấp quần áo, rửa bát hay sắp xếp đồ đạc đều giúp trẻ học cách lập kế hoạch, hoàn thành nhiệm vụ và có trách nhiệm hơn với bản thân. Đây cũng là cách rèn luyện khả năng tổ chức và tính tự lập ngay từ nhỏ.
Giai đoạn trước 12 tuổi là thời điểm quan trọng để hình thành nhiều nền tảng của não bộ. Những thói quen tích cực được duy trì từ sớm sẽ giúp trẻ phát triển khả năng tự kiểm soát, tập trung và tư duy lâu dài. Giáo dục không chỉ hướng đến thành tích học tập trước mắt, mà còn là quá trình bồi dưỡng năng lực cốt lõi để trẻ có thể tự quản lý bản thân, thích nghi và trưởng thành trong tương lai.
