Trong khuôn khổ Hội thảo IMC 2026 diễn ra tại VEC, phiên thảo luận về bùng nổ chuyển dịch năng lượng và sản xuất xe điện do ông Bruno Sivanandan Roques De Borda (EuroCham Việt Nam) điều phối đã thu hút sự chú ý lớn từ giới công nghệ và đầu tư.
Các chuyên gia hàng đầu khẳng định Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu thụ tăng trưởng nhanh. Đây là thời điểm vàng để Việt Nam vươn lên trở thành trung tâm công nghệ, hạ tầng năng lượng và chuỗi cung ứng của khu vực.
Vị thế Việt Nam trong cuộc đua marathon toàn cầu
Đánh giá về thực trạng, TS.Phùng Thị Việt Bắc (VinUniversity) nhận định Việt Nam đang trải qua giai đoạn chuyển tiếp quan trọng với tốc độ phát triển thuộc nhóm nhanh nhất khu vực. Minh chứng rõ nét cho đà tăng trưởng này là VinFast đạt mốc 200.000 xe xuất xưởng vào cuối năm 2025 và hướng tới 300.000 xe vào năm 2026, cùng việc tự chủ sản xuất pin.
"Việt Nam đang trải qua một giai đoạn chuyển tiếp vô cùng quan trọng... So với khu vực thì Việt Nam đang là một trong số những quốc gia có tốc độ tăng trưởng có thể nói là nhanh nhất trong khu vực”, TS. Phùng Thị Việt Bắc cho hay.
Đặt trong bối cảnh toàn cục, ông Tô Lãng, Founder & CEO Volterra, ví cuộc đua xe điện như chặng marathon 42 km. Nếu Trung Quốc đã chạy được 30-35 km, Mỹ cán mốc 20-25 km, thì Việt Nam đang ở cột mốc 10-15 km. Dù xuất phát sau, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam lại nằm ở tốc độ chuyển đổi, khả năng mở rộng và dư địa thị trường còn rất lớn.
Phân tích chuyên sâu về ngành, ông Tô Lãng vạch ra bản đồ 6 tầng chuỗi giá trị gồm nguyên liệu cốt lõi, sản xuất xe, hạ tầng năng lượng, công nghệ số, dịch vụ vận hành và tái chế pin. Chiến lược tối ưu cho doanh nghiệp Việt là không ôm đồm toàn bộ chuỗi giá trị. Cơ hội thương mại lớn nhất nằm ở Layer 3 về hạ tầng năng lượng và Layer 4 về công nghệ quản lý năng lượng số. Mô hình kinh doanh tương lai không còn nằm ở số lượng trụ sạc vật lý, mà chính là khả năng điều phối và quản lý năng lượng thông minh.
Song song đó, Founder Volterra cảnh báo rào cản lớn nhất hiện nay là thiếu tính kết nối tích hợp hệ thống, đồng thời nhắc nhở doanh nghiệp Việt tránh bẫy thương mại thuần túy để không rơi vào cuộc chiến giá rẻ và mất tự chủ nguồn cung.
"Nếu như chúng ta tiếp tục con đường làm thương mại thuần túy thì cuối cùng chúng ta sẽ cạnh tranh về giá và phải chạy đua bằng việc làm thương mại hiệu quả, không tạo ra được một trọng tâm trọng điểm”, ông Tô Lãng nói.
Ngoài ra, khi quy mô xe điện nhân đôi mỗi năm, áp lực lên lưới điện là bài toán cấp thiết. Ông Lê Bá Thông từ Huawei Digital Power Vietnam nhấn mạnh việc hàng ngàn xe sạc cùng lúc đòi hỏi hạ tầng phải được nâng cấp đồng bộ. Giải pháp từ Huawei là tích hợp hệ thống lưu trữ năng lượng BESS công suất lớn để xả điện bù tải giờ cao điểm, kết hợp công nghệ sạc siêu nhanh làm mát bằng chất lỏng với chuẩn "sạc 1 giây đi 1 cây số". Việc mở cổng API tích hợp AI tối ưu hóa dòng điện giúp tăng doanh thu trạm sạc từ 10% đến 15%.
"Sạc một cái xe điện sẽ khác với mình sạc một lúc 100 cái xe điện hoặc sạc một lúc 10.000 cái xe điện, lúc này hạ tầng của sạc xe điện bắt buộc mình phải nâng cấp”, ông Thông chia sẻ.
Dự báo về công nghệ, TS. Phùng Thị Việt Bắc chỉ ra 4 xu hướng pin cốt lõi trong thập kỷ tới bao gồm nâng cấp pin LFP, phát triển pin Sodium-ion tận dụng nguồn nguyên liệu biển dồi dào tại Việt Nam, công nghệ tái chế pin hết hạn và hệ thống BESS quy mô lớn gắn liền với Quy hoạch điện VIII. Sự can thiệp của AI và Machine Learning sẽ gia tốc toàn bộ chu trình này.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa tham vọng, việc xây dựng thể chế và thị trường vốn là điều kiện tiên quyết. Các chuyên gia đồng thuận đề xuất sớm ban hành khung quy chuẩn quốc gia cho trạm sạc, điện mặt trời, BESS và an toàn PCCC cho pin Lithium, kỳ vọng vào hướng dẫn chính thức từ chính phủ.
Bên cạnh đó, ông Tô Lãng đề xuất Chính phủ đóng vai trò khách hàng đầu tiên (First Pay User) cho các sản phẩm công nghệ “Made in Vietnam”. Mô hình liên minh 4 nhà gồm Chính phủ, Doanh nghiệp, Đại học và Nhà đầu tư sẽ giúp Việt Nam không chỉ tự chủ công nghệ lõi mà còn sẵn sàng xuất khẩu giải pháp ra thị trường quốc tế.
Rõ ràng, xe điện không đơn thuần là phương tiện giao thông mới, mà là ngòi nổ cho cuộc cách mạng hạ tầng năng lượng số. Tận dụng tư duy liên minh và năng lực đổi mới sáng tạo, Việt Nam hoàn toàn có thể làm chủ công nghệ lõi và khẳng định vị thế trên bản đồ công nghệ toàn cầu.
Vũ Hoàng
