Thời điểm cuối năm 2025, bức tranh kinh doanh toàn cầu phủ một gam màu lạnh khi làn sóng sa thải lan rộng cùng những cảnh báo dồn dập từ các CEO hàng đầu về việc trí tuệ nhân tạo đang từng bước thay thế con người. Những ngành từng được xem là “vùng an toàn” của lao động trí thức như công nghệ thông tin, tài chính, tư vấn nay lại trở thành tâm điểm cắt giảm nhân sự.
Trước sức ép kép từ chi phí và AI, người lao động văn phòng tại Mỹ đang rơi vào trạng thái bất an kéo dài, cố gắng níu giữ công việc trong một thị trường ngày càng khắc nghiệt. Các thông báo sa thải nối tiếp nhau, sự trỗi dậy nhanh chóng của AI cùng môi trường tuyển dụng lạnh giá đã tạo nên nỗi sợ âm ỉ: nếu bị sa thải, liệu còn cơ hội quay lại thị trường lao động hay không.
Các khảo sát gần đây cho thấy một nghịch lý rõ ràng: trong khi các CEO bày tỏ sự lạc quan về tác động dài hạn của trí tuệ nhân tạo đối với tăng trưởng kinh tế, họ đồng thời thừa nhận AI sẽ làm suy yếu thị trường việc làm trong ngắn và trung hạn.
Tại Mỹ – quốc gia dẫn đầu cuộc đua AI toàn cầu, các tập đoàn công nghệ đang đẩy nhanh tốc độ tinh giản nhân sự. Chỉ trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 7, khoảng 90.000 lao động đã bị sa thải hoặc cho thôi việc, tăng gần 40% so với cùng kỳ năm trước. Riêng ngành công nghệ ghi nhận mức tăng 36% số ca sa thải, đạt 89.251 người, trong đó tháng 7 chứng kiến khoảng 16.000 người mất việc, cao hơn 78% so với cùng kỳ năm ngoái.
Điều đáng chú ý là các đợt cắt giảm này diễn ra trong bối cảnh hiệu quả kinh doanh của nhiều doanh nghiệp không hề suy giảm. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc AI cho phép các công ty cắt giảm chi phí mạnh mẽ hơn, thay thế trực tiếp nhiều vị trí kỹ sư và lao động có tay nghề cao bằng thuật toán.
Một khảo sát khác chỉ ra rằng hơn 50.000 ca sa thải tại Mỹ trong năm 2025 có liên quan trực tiếp đến trí tuệ nhân tạo, với những cái tên lớn như Amazon, Microsoft, Salesforce và IBM đều viện dẫn tác động của AI trong các thông báo tái cấu trúc.
Amazon đang lên kế hoạch cắt giảm tới 30.000 nhân viên, tập trung vào các bộ phận cốt lõi như điện toán đám mây, nhằm bù đắp cho giai đoạn tuyển dụng quá mức trong đại dịch và tối ưu chi phí vận hành. Dù con số này chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng lực lượng 1,55 triệu nhân viên toàn cầu của Amazon, nó lại tương đương gần 10% trong số khoảng 350.000 nhân sự khối doanh nghiệp của tập đoàn, đánh dấu đợt sa thải lớn nhất kể từ cuối năm 2022 sau khi đã cắt giảm khoảng 27.000 việc làm trước đó.
Microsoft cũng không nằm ngoài xu hướng này khi thông báo sa thải khoảng 9.000 nhân viên trong tháng 7, ảnh hưởng tới chưa đầy 4% lực lượng lao động toàn cầu, trải rộng trên nhiều nhóm chức năng, khu vực và cấp bậc. Tính từ đầu năm, Microsoft đã liên tiếp tiến hành các đợt cắt giảm: dưới 1% vào tháng 1 dựa trên hiệu suất, hơn 6.000 việc làm vào tháng 5 và thêm ít nhất 300 người trong tháng 6. Điểm chung của các đợt tinh giản là mục tiêu thu gọn các tầng quản lý trung gian, rút ngắn khoảng cách giữa nhân viên và ban điều hành.
Tại Salesforce, CEO Marc Benioff công khai thừa nhận AI đã giúp công ty giảm mạnh nhu cầu nhân sự khi cắt giảm 4.000 vị trí hỗ trợ khách hàng. Ông cho biết số lượng nhân viên bộ phận này đã được điều chỉnh từ 9.000 xuống còn khoảng 5.000 do hệ thống AI, đặc biệt là chatbot dịch vụ khách hàng Agentforce, đã thay thế phần lớn khối lượng công việc truyền thống. IBM cũng chuẩn bị sa thải hàng nghìn nhân viên trong quý IV, với mức tác động ở tỷ lệ một chữ số thấp trên tổng lực lượng lao động toàn cầu, khi tập đoàn tiếp tục chuyển trọng tâm sang phần mềm và các dịch vụ tăng trưởng cao.
Accenture – một trong những tập đoàn tư vấn lớn nhất thế giới đã sa thải hơn 11.000 nhân viên chỉ trong ba tháng và cảnh báo rằng những lao động không kịp cập nhật kỹ năng cho kỷ nguyên AI sẽ tiếp tục đối mặt với nguy cơ bị loại khỏi hệ thống. Tính đến cuối tháng 8, lực lượng lao động của Accenture giảm từ 791.000 xuống còn 779.000 người, trong khi công ty đồng thời tăng mạnh tuyển dụng chuyên gia AI và dữ liệu lên 77.000 người, gần gấp đôi so với hai năm trước.
Trong khi các CEO liên tục khẳng định rằng AI đang “thiết kế lại công việc” chứ không đơn thuần là cắt giảm nhân sự, thực tế trên các trang báo lại kể một câu chuyện khác. Sa thải – từng được xem là lựa chọn cuối cùng nay dần trở thành biểu hiện của sự “hiệu quả” và “tiến bộ” trong quản trị. Các doanh nghiệp theo đuổi lợi nhuận cao hơn với số lượng nhân viên ít hơn, và trong ngành công nghệ, doanh thu trên mỗi nhân viên đã vươn lên thành một chỉ số hiệu suất quan trọng.
Bức tranh cuối năm 2025 vì thế không chỉ phản ánh một cuộc tái cấu trúc nhân sự quy mô lớn, mà còn báo hiệu một kỷ nguyên mới, nơi giá trị của người lao động được đo bằng khả năng cộng tác với trí tuệ nhân tạo hoặc bị thay thế bởi chính nó.
Ứng Hà Chi
