Dù bị can ngăn, anh nông dân quyết trồng loại củ ở độ sâu 20cm: 5 năm sau "báu vật tiền tỷ" xuất hiện

Dưới cái nắng oi ả của vùng đồi dốc Thái Nguyên, anh Chu Quang Phúc khom lưng gạt đi lớp đất mùn, nhẹ nhàng nâng niu những chùm củ sâm nam vừa được bới lên từ độ sâu chừng 20 - 30cm. 

Củ sâm nam (Millettia speciosa Champ.) săn chắc, thoảng mùi thơm dịu của thảo mộc tự nhiên, là vị thuốc nam truyền thống quý có tác dụng bồi bổ cơ thể rất tốt theo Đông y. 

Nhìn nụ cười rạng rỡ của anh bên những rổ củ thu hoạch trĩu nặng, ít ai biết rằng để biến vùng đất đồi cằn cỗi rộng hàng trăm héc-ta thành "mỏ vàng" dược liệu như hôm nay, anh đã phải trải qua những ngày tháng nếm mật nằm gai, dốc trọn tâm huyết vào từng tấc đất.

Bước ngoặt từ lòng đất

Nhiều năm trước, khi bắt tay vào khai phá vùng đất này, mọi thứ đối với anh Phúc chỉ là con số không tròn trĩnh. Đồi núi dốc, giao thông đi lại khó khăn, đất đai thì khô cằn do nhiều năm bị bỏ hoang. Người ta bảo anh gàn, ôm cái ảo tưởng “húc đầu vào đá” khi chọn vùng đất hoang sơ này để khởi nghiệp.

Thời gian đầu, anh tập trung phát triển mô hình chăn nuôi lợn rừng bán hoang dã. Mặc dù đàn lợn mang lại nguồn thu ổn định, nhưng anh Phúc chưa bao giờ dừng lại. Mỗi lần đi dạo dưới những triền đồi rộng lớn, nhìn tầng đất mùn dày mục dưới tán rừng, trong đầu anh lại đau đáu câu hỏi: “Làm sao để đất không nghỉ, làm sao để tối ưu hóa từng héc-ta đồi núi này?”

Anh bắt đầu tìm hiểu sâu về các loại cây bản địa và nhận ra rằng, điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu nơi đây chính là môi trường lý tưởng cho các loài dược liệu quý phát triển. Nhận thấy thị trường ngày càng ưa chuộng các sản phẩm chăm sóc sức khỏe có nguồn gốc tự nhiên, anh quyết định đưa giống sâm nam về trồng thử nghiệm.

Khi mới bắt đầu, không ít người hoài nghi vì sâm nam là loại cây trồng dài ngày, phải mất từ 3 đến 5 năm mới được thu hoạch. Gian nan chồng chất khi kinh nghiệm thực tế chưa có, anh phải tự tay cuốc đất, thử nghiệm từng mật độ trồng và theo dõi sự phát triển của cây qua từng mùa mưa nắng. 

Anh kiên quyết không sử dụng phân bón hóa học hay thuốc bảo vệ thực vật, mà chọn phương pháp chăm sóc thuận tự nhiên hoàn toàn. Anh tự làm phân bón hữu cơ, vi sinh để đảm bảo củ sâm tích tụ được hàm lượng dược tính cao nhất.

Quả ngọt OCOP và doanh thu tiền tỷ bền vững

Trời không phụ lòng người kiên trì. Những cây sâm nam hợp thổ nhưỡng phát triển xanh tốt, rễ bám sâu vào lòng đất và bắt đầu phình to thành những chùm củ mập mạp ở độ sâu chỉ khoảng một gang tay (10 cm). 

Từ vài héc-ta thử nghiệm ban đầu, nhận thấy hiệu quả kinh tế vượt trội, anh Phúc đã mạnh dạn mở rộng diện tích và liên kết với các hộ dân trong khu vực. Đến nay, tổng diện tích trồng sâm nam của trang trại và các hộ liên kết đã lên tới 10 ha.

Trung bình mỗi gốc sâm nam sau 3 - 5 năm chăm sóc cho thu hoạch từ 1,5 đến 2 kg củ tươi.

“Dự kiến sau 5 năm, khi thu hoạch củ trên diện tích hiện nay thu nhập từ sâm nam có thể đạt hơn 4 tỷ đồng”, anh Phúc chia sẻ trên báo Dân Việt hồi tháng 4/2026.

Không dừng lại ở việc bán củ thô cho thương lái với giá trị thấp, anh Phúc đầu tư thêm máy móc, hệ thống sấy khô và đóng gói hiện đại để nâng cao giá trị sản phẩm. Anh chủ động hoàn thiện các tiêu chuẩn chất lượng, đăng ký và đưa sản phẩm dược liệu từ sâm nam đạt chứng nhận OCOP của tỉnh.

Sự công nhận này như một tấm "hộ chiếu" giúp sản phẩm của trang trại dễ dàng vươn xa, có mặt tại nhiều chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch và trung tâm dược liệu trên toàn quốc. Việc kết hợp ăn ý giữa mô hình chăn nuôi lợn rừng thả đồi và trồng sâm nam dưới tán rừng đã tạo nên một chuỗi sinh thái khép kín đầy hiệu quả: nguồn phân bón hoai mục từ chăn nuôi quay lại làm giàu cho đất trồng sâm, còn cây sâm giúp giữ đất, chống sạt lở đồi núi.

Nguồn thu từ mô hình kết hợp này ước tính mang về cho trang trại của anh hàng tỷ đồng mỗi năm khi vào vụ thu hoạch rộ, đồng thời tạo việc làm và thu nhập ổn định cho hàng chục lao động địa phương (thu nhập trung bình khoảng 8 triệu đồng/người/tháng). 

Trang Ly