Việc kết thúc hoạt động của Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia nhằm tinh gọn bộ máy, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước của các bộ, cơ quan phù hợp với mô hình tổ chức bộ quản lý đa ngành, đa lĩnh vực đối với một số lĩnh vực theo yêu cầu của Nghị quyết số 18-NQ/TW; đồng thời khắc phục chồng chéo, giao thoa về chức năng, nhiệm vụ giữa các bộ, cơ quan quản lý, không có ngành nào chịu trách nhiệm chính.
Ủy ban An toàn giao thông quốc gia ra đời từ năm 1997, đã trải qua gần 30 năm hoạt động với chức năng giúp Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các Bộ, ngành, địa phương thực hiện các chiến lược, đề án quốc gia về bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, phối hợp liên ngành nhằm bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đối với cả 5 phương thức vận tải đường bộ, sắt, thủy nội địa, hàng hải và hàng không trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, mô hình này đang dần bộc lộ những hạn chế mang tính hệ thống.
Bộ Xây dựng nêu rõ, dù đạt được những kết quả nhất định trong công tác tuyên truyền và đôn đốc, hoạt động của Ủy ban cũng như Ban ATGT các địa phương vẫn gặp nhiều lực cản. Điển hình là việc thiếu thực quyền do chỉ là cơ quan phối hợp kiêm nhiệm, không phải cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành. Vì vậy, nhiều chỉ đạo thường dừng ở mức “đôn đốc, nhắc nhở”, thiếu chế tài đủ mạnh để buộc các đơn vị thực thi.
Đoàn công tác của Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia kiểm tra hiện trường vụ tai nạn giao thông ở Hà Tĩnh
Cùng với đó, trách nhiệm của các cơ quan này chưa thật sự rõ ràng, bởi chức năng của Ban ATGT địa phương thường giao thoa, chồng lấn với nhiệm vụ của các sở chuyên ngành như Sở Xây dựng, công an… Hệ quả là khi xảy ra tai nạn hoặc ùn tắc, việc quy trách nhiệm chính cho một cá nhân hay đơn vị cụ thể trở nên khó khăn.
Một lực cản khác là nguồn lực chủ yếu từ ngân sách nhà nước; xã hội hóa hạn chế; điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị giữa các địa phương không đồng đều, trang thiết bị chưa đồng bộ.
Ngoài ra, bộ máy của Ủy ban và Ban ATGT cũng được đánh giá là cồng kềnh. Tại nhiều địa phương, mô hình Văn phòng Ban ATGT thiếu thống nhất, nơi trực thuộc sở, nơi lại thuộc UBND, trong khi đội ngũ cán bộ chủ yếu là kiêm nhiệm, thiếu tính chuyên nghiệp và ổn định lâu dài.
Đặc biệt, sự ra đời của Luật Đường bộ và Luật Trật tự, An toàn giao thông đường bộ (có hiệu lực từ 1/1/2025) đã tạo ra ranh giới pháp lý rõ rệt: Một bên quản lý kết cấu hạ tầng, hoạt động vận tải; bên còn lại quản lý trật tự an toàn và quy tắc giao thông. Chính sự phân định này khiến mô hình “liên ngành” trước đây dần trở nên lạc hậu so với hành lang pháp lý mới.
Thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW với nguyên tắc “Thực hiện nguyên tắc một cơ quan thực hiện nhiều việc và một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì thực hiện và chịu trách nhiệm chính. Mô hình và quy mô tổ chức bộ máy phải phù hợp với tính chất, đặc điểm, chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị, địa phương”, Dự thảo Đề án do Bộ Xây dựng soạn thảo đã đề xuất phương án tái cấu trúc mạnh mẽ.
Theo Dự thảo, Bộ Công an sẽ là đầu mối điều phối quốc gia về an toàn giao thông. Sau khi Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia dừng hoạt động, Bộ Công an được đề xuất trở thành cơ quan đầu mối giúp Chính phủ điều phối chung về trật tự an toàn giao thông trên phạm vi toàn quốc.
Nhiệm vụ cụ thể bao gồm: Tổng hợp số liệu tai nạn giao thông, đánh giá xu hướng và báo cáo định kỳ hoặc đột xuất; chủ trì đề xuất các biện pháp chỉ đạo liên ngành khi cần thiết; chịu trách nhiệm bảo đảm hiện trường, điều tra nguyên nhân các vụ tai nạn giao thông đặc biệt nghiêm trọng.
Bộ Xây dựng và các bộ, ngành quản lý theo chuyên môn. Bộ Xây dựng sẽ tiếp nhận các nhiệm vụ liên quan đến kết cấu hạ tầng, hoạt động vận tải đường bộ cùng những lĩnh vực chuyên ngành khác như đường sắt, đường thủy, hàng không… Đồng thời, cơ quan này cũng là đơn vị tiếp nhận nhân sự, tài sản, trang thiết bị và phương tiện từ Văn phòng Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia sau khi giải thể.
Các địa phương chủ động chịu trách nhiệm. UBND các tỉnh, thành phố sẽ ban hành quyết định chấm dứt hoạt động của Ban ATGT các cấp, đồng thời phân giao nhiệm vụ trực tiếp cho các cơ quan chuyên môn như Công an tỉnh, Sở Xây dựng… nhằm bảo đảm công tác quản lý không bị gián đoạn.
