Trong nhiều năm, Gigafactory Thượng Hải được xem là "con gà đẻ trứng vàng" của Tesla. Nhà máy này không chỉ giúp hãng xe điện Mỹ mở rộng quy mô sản xuất với chi phí thấp mà còn trở thành bàn đạp đưa Tesla từ một công ty liên tục thua lỗ trở thành nhà sản xuất xe điện có lợi nhuận và sức ảnh hưởng toàn cầu. Chính vì vậy, việc Elon Musk được cho là đang chuẩn bị các kịch bản có thể tách rời, bán hoặc tái cấu trúc hoạt động của Tesla tại Trung Quốc đã gây bất ngờ lớn.
Theo nguồn tin của The Wall Street Journal (WSJ), một số lãnh đạo Tesla đã được yêu cầu chuẩn bị cho khả năng tách riêng mảng kinh doanh tại Trung Quốc trước viễn cảnh có thể diễn ra một thương vụ liên quan đến SpaceX. Các cố vấn của Tesla cũng đã thảo luận nhiều phương án khác nhau, từ tách Tesla Trung Quốc thành một thực thể độc lập, bán hoạt động tại nước này cho đến kịch bản cực đoan hơn là đóng cửa nếu tình hình địa chính trị buộc công ty phải đưa ra quyết định.
Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy Elon Musk đã lựa chọn phương án nào, cũng như chưa rõ các kế hoạch này có được triển khai hay không. Tuy nhiên, việc nhiều phương án cùng lúc được đưa lên bàn thảo luận cho thấy Tesla đang chuẩn bị cho những thay đổi có thể mang tính lịch sử.
Nếu xảy ra, đây sẽ là một trong những cuộc tái cấu trúc lớn nhất trong lịch sử Tesla.
Kế hoạch âm thầm
Theo thông tin do WSJ dẫn từ nhiều nguồn thạo tin, Musk đã chỉ đạo các lãnh đạo Tesla thiết kế hoạt động của công ty theo hướng có một ranh giới cực kỳ rõ ràng giữa mảng kinh doanh tại Mỹ và Trung Quốc.
Mục tiêu không phải để tối ưu vận hành, mà nhằm đảm bảo rằng nếu căng thẳng địa chính trị giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới leo thang, Tesla vẫn có thể duy trì hoạt động ở ít nhất một nửa hệ sinh thái của mình.
Đây là một thay đổi đáng chú ý nếu nhìn vào vai trò của Trung Quốc đối với Tesla.
Gigafactory Thượng Hải hiện là một trong những nhà máy quan trọng nhất của hãng, sản xuất xe cho thị trường nội địa và nhiều quốc gia khác. Trung Quốc cũng là thị trường lớn thứ hai của Tesla sau Mỹ, đóng góp khoảng 18% doanh thu trong nửa đầu năm 2026 theo số liệu được WSJ dẫn lại.
Chính vì vậy, việc bán hoặc tách Tesla Trung Quốc sẽ không phải là một quyết định mang tính tài chính đơn thuần mà có thể làm thay đổi toàn bộ cấu trúc của tập đoàn.
Một trong những yếu tố khiến kế hoạch này được nhắc đến nhiều hơn là khả năng Tesla có thể hợp nhất với SpaceX trong tương lai.
Elon Musk hiện là CEO của cả hai công ty và trong những tháng gần đây liên tục nhấn mạnh khả năng phối hợp giữa Tesla, SpaceX và xAI trong lĩnh vực AI, robot và hạ tầng tính toán. Sau đợt IPO được WSJ đề cập của SpaceX, nhiều nhà đầu tư cũng bắt đầu đặt câu hỏi về khả năng Musk sẽ đưa các công ty trong hệ sinh thái của mình về chung một cấu trúc.
Dù Musk chưa xác nhận kế hoạch sáp nhập, ông cũng không phủ nhận hoàn toàn khả năng này khi phát biểu trong cuộc họp với nhà đầu tư rằng những vấn đề liên quan đến việc kết hợp các công ty phải được thực hiện theo đúng quy trình pháp lý.
Nếu SpaceX và Tesla thực sự về chung một mái nhà, Tesla Trung Quốc sẽ lập tức trở thành một vấn đề nhạy cảm.
Khác với Tesla, SpaceX hiện là một trong những nhà thầu quốc phòng lớn nhất của Chính phủ Mỹ. Công ty tham gia nhiều chương trình an ninh quốc gia, từ phóng vệ tinh quân sự, triển khai hạ tầng liên lạc cho quân đội đến các dự án bí mật. Điều đó đồng nghĩa với việc SpaceX chịu sự quản lý nghiêm ngặt của các quy định về xuất khẩu công nghệ và an ninh quốc gia.
Trong bối cảnh đó, việc một doanh nghiệp quốc phòng Mỹ gián tiếp sở hữu các nhà máy Tesla tại Trung Quốc, chuỗi cung ứng và dữ liệu của hàng triệu khách hàng Trung Quốc nhiều khả năng sẽ khiến Bắc Kinh tăng cường giám sát hoặc áp đặt các điều kiện mới.
Đó là lý do WSJ cho biết Tesla đã nghiên cứu nhiều phương án nhằm dựng "bức tường lửa" giữa hoạt động tại Mỹ và Trung Quốc.
Tách rời?
Trong số các lựa chọn được thảo luận, phương án có tính khả thi cao nhất được nhiều chuyên gia đánh giá là tách Tesla Trung Quốc thành một thực thể hoạt động gần như độc lập. Khi đó, hệ thống công nghệ thông tin, dữ liệu khách hàng, chuỗi cung ứng và bộ máy quản lý tại Trung Quốc sẽ được vận hành riêng, giúp giảm sự liên thông với Tesla Mỹ.
Phương án bán Tesla Trung Quốc được xem là khó xảy ra hơn vì Gigafactory Thượng Hải vẫn là một trong những tài sản giá trị nhất của hãng. Trong khi đó, kịch bản đóng cửa gần như chỉ có thể xuất hiện nếu xảy ra xung đột địa chính trị nghiêm trọng khiến hoạt động kinh doanh không còn khả thi.
Điều đáng chú ý là đây không phải lần đầu Tesla chuẩn bị cho khả năng giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.
Theo WSJ, từ nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump, công ty đã triển khai Project Carbon nhằm đưa một phần chuỗi cung ứng từ Trung Quốc sang Mexico. Tesla cũng từng quyết định loại bỏ các nhà cung cấp Trung Quốc khỏi các mẫu xe sản xuất tại Mỹ từ năm 2027, vừa để đáp ứng chính sách nội địa hóa vừa giảm rủi ro địa chính trị.
Nếu những kế hoạch mà WSJ tiết lộ tiếp tục được hiện thực hóa, Tesla có thể sẽ không rời khỏi Trung Quốc, nhưng sẽ dần biến hoạt động tại đây thành một doanh nghiệp gần như độc lập với phần còn lại của tập đoàn.
Điều đáng suy ngẫm là câu chuyện mà WSJ tiết lộ có thể không báo hiệu việc Tesla sắp rời Trung Quốc. Ngược lại, nó cho thấy Elon Musk dường như đang chấp nhận một thực tế mới của ngành công nghệ toàn cầu: thay vì xây dựng một tập đoàn vận hành như một thể thống nhất trên phạm vi toàn cầu, các doanh nghiệp có thể phải phát triển những "hệ sinh thái song song" cho từng khu vực địa chính trị.
Nếu điều đó xảy ra, Tesla sẽ không còn là một công ty toàn cầu theo nghĩa truyền thống, mà sẽ trở thành một doanh nghiệp được chia thành nhiều "phiên bản khu vực", đủ độc lập để tồn tại ngay cả khi thế giới tiếp tục phân cực.
*Nguồn: WSJ
Lâm Mộc
