Meta vừa được cấp bằng sáng chế cho một hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng mô phỏng hoạt động mạng xã hội của người dùng ngay cả khi họ đã qua đời hoặc tạm ngừng sử dụng nền tảng. Thông tin được công bố vào ngày 15/2/2026 cho biết bằng sáng chế này đã được chấp thuận vào cuối tháng 12 năm ngoái, mở ra viễn cảnh về một dạng “sự sống số” kéo dài vượt ra ngoài đời thực.
Theo nội dung hồ sơ được trích dẫn bởi Business Insider, mô hình ngôn ngữ trong hệ thống có thể được sử dụng để mô phỏng người dùng khi họ vắng mặt trên nền tảng mạng xã hội, chẳng hạn khi họ tạm nghỉ dài ngày hoặc đã qua đời. Meta cho rằng việc một người đột ngột ngừng đăng bài có thể khiến những người xung quanh cảm thấy thiếu vắng, và tác động sẽ nghiêm trọng, thậm chí mang tính vĩnh viễn nếu người đó không bao giờ quay trở lại vì đã qua đời.
Bằng sáng chế, được nộp lần đầu vào năm 2023, mô tả một hệ thống có khả năng phân tích dữ liệu “đặc thù người dùng” như bài đăng, tin nhắn thoại, đoạn chat, bình luận và lượt thích. Dựa trên kho dữ liệu này, AI có thể tái tạo một nhân dạng số đủ thuyết phục để tiếp tục đăng bài, phản hồi tin nhắn trực tiếp hoặc tương tác với nội dung khác trên nền tảng, tạo cảm giác như người dùng chưa từng rời đi.
Không dừng lại ở đó, tài liệu còn đề cập tới khả năng mở rộng sang việc mô phỏng các cuộc gọi âm thanh hoặc video, qua đó nâng mức độ tương tác của bản sao kỹ thuật số lên một cấp độ mới. Điều này làm dấy lên câu hỏi về ranh giới giữa tưởng niệm và tái tạo con người bằng công nghệ.
Dù vậy, một người phát ngôn của Meta khẳng định việc được cấp bằng sáng chế không đồng nghĩa với việc công ty sẽ triển khai sản phẩm. Đại diện này cho biết Meta hiện không có kế hoạch phát triển hoặc thương mại hóa công nghệ cụ thể nêu trong hồ sơ.
Tuy nhiên, sự xuất hiện của bằng sáng chế này tiếp tục làm nóng lên cuộc tranh luận kéo dài nhiều năm xung quanh lĩnh vực được gọi là “grief tech” - công nghệ liên quan đến tưởng niệm và tái tạo người đã khuất. Một số ý kiến cho rằng công nghệ có thể hỗ trợ những người sáng tạo nội dung hoặc người có ảnh hưởng tạm nghỉ mà vẫn duy trì hiện diện trực tuyến, đặc biệt khi thu nhập của họ phụ thuộc vào các nền tảng thuộc Meta.
Ở chiều ngược lại, các nhà nghiên cứu từ Đại học Cambridge cảnh báo đây là một “bãi mìn đạo đức” có thể gây tổn hại về mặt xã hội và tâm lý. Theo họ, những chatbot tái tạo người đã mất có thể bị lợi dụng để quảng bá sản phẩm hoặc gây ảnh hưởng tiêu cực tới trẻ em nếu khiến các em tin rằng cha mẹ đã khuất vẫn đang hiện diện.
Tiến sĩ Tomasz Hollanek, đồng tác giả nghiên cứu về tác động của việc tái tạo kỹ thuật số người đã chết, nhấn mạnh rằng các dịch vụ “hậu sự số” cần cân nhắc quyền lợi và sự đồng thuận không chỉ của người được tái tạo mà còn của những người sẽ phải tương tác với bản mô phỏng đó.
Trước đó vào năm 2021, Microsoft cũng từng được cấp bằng sáng chế cho một chatbot cho phép người dùng trò chuyện với các cá nhân cụ thể, bao gồm cả người đã qua đời. Đến năm 2025, làn sóng deepfake sử dụng AI tái hiện những nhân vật nổi tiếng đã mất gia tăng, trong đó xuất hiện các video giả mạo như Martin Luther King Jr. phát ngôn phân biệt chủng tộc hoặc tranh cãi với Malcolm X. Zelda Williams, con gái cố diễn viên Robin Williams, cũng từng kêu gọi người hâm mộ ngừng gửi cho cô các video AI tái tạo hình ảnh cha mình.
Dù Meta chưa có kế hoạch triển khai công nghệ này, việc bằng sáng chế được chấp thuận cho thấy các tập đoàn công nghệ lớn vẫn đang nghiên cứu sâu về khả năng kéo dài “dấu vết số” của con người sau khi qua đời. Trong bối cảnh AI ngày càng phát triển, câu hỏi đặt ra không chỉ là công nghệ có thể làm được gì, mà còn là liệu xã hội có sẵn sàng chấp nhận một dạng “bất tử kỹ thuật số” như vậy hay không.
Thế Duyệt
