Nếu như trước đây, hành trình sự nghiệp của một người thường bắt đầu từ khi cầm trong tay tấm bằng đại học, thì bây giờ, câu chuyện không còn đơn giản như vậy nữa. Với Gen Z - thế hệ bước vào thị trường lao động trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển, song song với đó là thực tế làn sóng sa thải, cắt giảm nhân sự vẫn đang tiếp diễn, tất cả cộng dồn khiến người trẻ rơi vào tình thế thất nghiệp dài hạn.
Ngay cả những vị trí thực tập sinh không lương - vốn được xem là bước đệm đầu tiên, cũng ngày càng khan hiếm khi nhiều doanh nghiệp lựa chọn để AI đảm nhận các công việc mang tính lặp lại.
Cuộc khủng hoảng việc làm của Gen Z
Theo khảo sát Corporate Recruiters Survey mới nhất của GMAC, được thực hiện với hơn 600 chuyên gia tuyển dụng trên toàn thế giới, trong đó hơn một nửa đang làm việc tại các doanh nghiệp thuộc nhóm Fortune 100 hoặc Fortune 500, cho thấy: Có tới 1/3 nhà tuyển dụng thừa nhận đang sử dụng AI để thay thế các vị trí đầu vào (entry-level). Điều này đồng nghĩa với việc cánh cửa đầu tiên bước vào thị trường lao động của nhiều người trẻ đang ngày càng đóng chặt hơn.
Đáng chú ý, hai lĩnh vực chịu tác động rõ rệt nhất là công nghệ và sản xuất. Có tới 40% doanh nghiệp trong ngành công nghệ cho biết AI đã bắt đầu thay thế một phần các vị trí dành cho nhân sự mới tốt nghiệp hoặc ít kinh nghiệm. Ngành sản xuất đứng ngay sau với tỷ lệ cũng ở mức rất cao.
Theo bà Sabrina White - Phó Chủ tịch phụ trách kết nối trường học và doanh nghiệp tại GMAC, kết quả khảo sát không nên được hiểu theo hướng người trẻ cần tránh xa AI. Ngược lại, bà cho rằng đây là lời nhắc nhở rằng kỹ năng sử dụng AI để tạo ra giá trị cho doanh nghiệp sẽ ngày càng quan trọng.
Bà nhận định các doanh nghiệp đang tích cực ứng dụng AI để tự động hóa những công việc mang tính lặp lại như lập trình, xử lý dữ liệu hay chăm sóc khách hàng. Tuy nhiên, họ vẫn tiếp tục đầu tư vào những nhân sự có khả năng đưa ra phán đoán, giải quyết vấn đề và thích ứng với sự thay đổi.
Theo bà, mỗi cuộc cách mạng công nghệ sẽ làm thay đổi bản chất công việc của người lao động, chứ không “xóa sổ” công việc đó, Lần chuyển đổi hiện nay cũng được dự báo sẽ diễn ra theo xu hướng tương tự, nhưng yêu cầu dành cho người lao động sẽ cao hơn trước.
Bằng cấp cao không còn là “bảo hiểm” cho sự nghiệp
Báo cáo của GMAC cũng chỉ ra một thực tế khác mà người trẻ phải lưu tâm, để cân nhắc lại kế hoạch học tập. Trong bối cảnh thị trường tuyển dụng cạnh tranh hơn, nhiều lao động tiếp tục lựa chọn học lên cao với hy vọng tăng lợi thế. Đơn đăng ký vào các chương trình đào tạo sau đại học về quản trị kinh doanh đã tăng 13% trong năm 2024 và tiếp tục tăng thêm 2% trong năm 2025.
Tuy nhiên, tấm bằng MBA hiện không còn là "bảo hiểm" đảm bảo cơ hội nghề nghiệp như trước đây.
Khảo sát của GMAC cho thấy chỉ 13% doanh nghiệp tuyển dụng nhiều ứng viên có bằng MBA hơn trong năm 2025 so với năm 2024. Tỷ lệ tuyển dụng thực tế đối với nhiều nhóm bằng cấp kinh doanh cũng thấp hơn: 74% nhà tuyển dụng từng dự kiến sẽ tuyển người có bằng thạc sĩ tài chính, nhưng trên thực tế chỉ 68% thực hiện kế hoạch này.
Mức lương dành cho người lao động “non kinh nghiệm” cũng có dấu hiệu chững lại. Mức lương khởi điểm trung bình của người có bằng MBA được dự báo giảm xuống còn 120.000 USD/năm (khoảng 3,15 tỷ đồng) trong năm nay, thấp hơn mức 125.000 USD/năm (khoảng 3,28 tỷ đồng) của năm 2025.
Tương tự, mức lương trung bình dành cho người có bằng cử nhân giảm từ 75.000 USD/năm (khoảng 1,97 tỷ đồng) xuống còn 72.000 USD/năm (khoảng 1,89 tỷ đồng). Với nhóm lao động đã có kinh nghiệm, mức lương trung bình cũng giảm từ 110.000 USD/năm (khoảng 2,89 tỷ đồng) xuống còn 107.500 USD/năm (khoảng 2,82 tỷ đồng).
Theo bà Sabrina White, những con số này không phản ánh rằng bằng cấp không còn quan trọng, thứ thay đổi là tiêu chuẩn tuyển dụng ngày càng cao hơn khi các công ty đồng thời phải kiểm soát chi phí và tối ưu nhân sự.
Bà cho biết nhà tuyển dụng đánh giá cao những người có khả năng xử lý các vấn đề phức tạp, đưa ra quyết định trong môi trường nhiều biến động, làm việc hiệu quả với các nền văn hóa khác nhau và biết cách chuyển đổi công nghệ mới thành giá trị kinh doanh thực tế.
"Nổi bật nhất trong kết quả khảo sát lần này là các doanh nghiệp không hạ thấp kỳ vọng đối với người lao động. Ngược lại, họ đang nâng tiêu chuẩn lên cao hơn".
Bà nhận định tương lai của thị trường lao động sẽ thuộc về những người không chỉ làm chủ công nghệ, mà còn biết truyền đạt ý tưởng, kết nối đội ngũ và đưa ra quyết định hiệu quả trong bối cảnh AI ngày càng hiện diện sâu rộng trong mọi lĩnh vực. Điều đó cũng đồng nghĩa, với Gen Z, sở hữu bằng cấp thôi sẽ không còn đủ để đảm bảo một công việc như trước. Muốn bước qua cánh cửa đầu tiên của sự nghiệp, người trẻ sẽ phải chứng minh nhiều năng lực hơn, trong đó khả năng làm việc cùng AI đang trở thành một tiêu chuẩn mới.
(Nguồn: Yahoo Finance)
Ngọc Linh
