Thế hệ Gen Z đầu tiên lớn lên cùng smartphone và mạng xã hội đang dần bước chân vào giảng đường đại học, song đi kèm với đó là một thực tế đáng lo ngại về năng lực đọc hiểu. Khi những sinh viên trẻ nhất của Gen Z hiện nay khoảng 14 tuổi và nhóm lớn hơn đã bắt đầu theo học tại các trường đại học và trường nghề, ngày càng nhiều giảng viên tại Mỹ cho biết họ đang phải đối mặt với tình trạng sinh viên gần như không thể đọc và hiểu các văn bản cơ bản.
Chia sẻ với tạp chí Fortune, bà Jessica Hooten Wilson, giảng viên văn học tại Pepperdine University, cho biết vấn đề không chỉ nằm ở tư duy phản biện. Theo bà, nhiều sinh viên thậm chí còn không thể đọc trọn vẹn và hiểu các câu văn đơn giản. Thực tế này đã buộc bà, cũng như nhiều đồng nghiệp khác, phải âm thầm hạ thấp các tiêu chuẩn học thuật so với trước đây.
Ảnh minh hoạ
Thay vì yêu cầu sinh viên tự đọc tài liệu ở nhà, bà Wilson cho biết hiện nay bà phải tổ chức đọc bài ngay trên lớp, với hình thức đọc luân phiên và phân tích từng dòng một. Tuy nhiên, ngay cả cách tiếp cận này cũng không mang lại hiệu quả như kỳ vọng. Bà thừa nhận rằng sinh viên gặp rất nhiều khó khăn trong việc tiếp nhận và xử lý những từ ngữ xuất hiện trực tiếp trên trang giấy, kể cả khi đã được đọc to và giải thích trong lớp học.
Ở một góc nhìn khác, nhiều ý kiến cho rằng không thể hoàn toàn quy trách nhiệm cho thế hệ trẻ. Hệ thống giáo dục Mỹ đang gặp nhiều bất ổn, quá trình học tập của học sinh bị gián đoạn nghiêm trọng bởi đại dịch COVID-19, trong khi môi trường truyền thông hiện đại ngày càng ưu tiên video, giọng đọc và nội dung trực quan thay vì văn bản dài. Những yếu tố này đã góp phần làm suy giảm thói quen đọc và khả năng tiếp nhận chữ viết.
Dù vậy, những hệ quả thực tiễn đang dần bộc lộ rõ. Ông Timothy O'Malley, giảng viên thần học tại University of Notre Dame, cho biết việc sinh viên đến lớp mà chưa chuẩn bị bài không phải là điều mới. Tuy nhiên, sự thay đổi lớn nằm ở chỗ kỳ vọng của giảng viên và nhà trường buộc phải điều chỉnh xuống mức thấp hơn.
Theo ông O'Malley, trước đây mỗi buổi học có thể yêu cầu sinh viên đọc từ 25 đến 40 trang tài liệu. Sinh viên có thể không hoàn thành, nhưng ít nhất họ biết phải đọc gì và làm như thế nào. Hiện nay, với khối lượng đọc tương tự, nhiều sinh viên thậm chí không biết bắt đầu từ đâu. Ông cho biết thêm rằng phần lớn sinh viên Gen Z đang phụ thuộc vào các bản tóm tắt do AI tạo ra, thay vì đọc trực tiếp tài liệu gốc, do đã quen với cách đọc lướt và quét nhanh thông tin.
Thực trạng này không chỉ giới hạn trong môi trường học thuật. Trong vòng 20 năm qua, số lượng người trưởng thành tại Mỹ đọc sách vì mục đích giải trí đã giảm khoảng 40 phần trăm. Một khảo sát của Chương trình Đánh giá Năng lực Người trưởng thành Quốc tế, hay Program for the International Assessment of Adult Competencies, cho thấy khoảng 59 triệu người Mỹ chỉ đạt mức đọc hiểu từ cấp độ 1 trở xuống, mức thấp nhất trong thang đánh giá gồm năm cấp.
Nhìn tổng thể, khả năng đọc và làm việc với văn bản viết của người Mỹ, đặc biệt là giới trẻ, đang suy giảm rõ rệt. Nếu không có những thay đổi mang tính cấu trúc trong hệ thống giáo dục, nhiều chuyên gia lo ngại rằng Gen Z sẽ không phải là thế hệ cuối cùng chứng kiến trình độ đọc hiểu đi xuống so với các thế hệ trước.
Thế Duyệt
