Một gia đình ở Trung Quốc rơi vào bi kịch khi ba trên bốn thành viên lần lượt được chẩn đoán ung thư tuyến tụy. Điều khiến nhiều người sửng sốt là nguyên nhân không đến từ đồ ăn nhanh, thực phẩm công nghiệp hay hóa chất độc hại ngoài chợ, mà lại bắt nguồn từ chính “thực phẩm sạch” do họ luôn tin tưởng.
“Tôi đã hại cả nhà mình”
Theo Aboluowang đưa tin, bi kịch của gia đình bà Trần (Quảng Tây, Trung Quốc) bắt đầu từ một lần khám sức khỏe định kỳ. Cậu con trai 22 tuổi phát hiện ung thư tuyến tụy giai đoạn sớm. Vài tháng sau, cô con gái 19 tuổi nhập viện vì đau bụng dữ dội và kết quả chẩn đoán khiến cả gia đình rụng rời: cũng là ung thư tuyến tụy. Đỉnh điểm là khi ông Vương, người chồng, được thông báo chỉ còn sống được tối đa ba tháng.
Ba ca ung thư tuyến tụy xuất hiện trong cùng một gia đình đã khiến các bác sĩ phải họp hội chẩn khẩn cấp. Khả năng di truyền được xem xét, nhưng không tìm thấy bằng chứng. Hướng điều tra chuyển sang yếu tố môi trường sống và chế độ ăn uống.
Trong dòng nước mắt, bà Trần – người vợ, thú nhận: “Chúng tôi hầu như không ăn ngoài. Tất cả bữa cơm đều do tôi tự tay nấu. Suốt bốn năm qua, nguồn lương thực chính cho bữa sáng hàng ngày là bánh bao từ bột ngô do mẹ chồng gửi từ quê lên”.
Khi mẫu bột ngô được đưa đi kiểm nghiệm, sự thật khiến tất cả sững sờ: hàm lượng aflatoxin B1 – một trong những độc tố gây ung thư mạnh nhất – vượt ngưỡng an toàn tới 50 lần. Đây là chất độc sinh ra từ nấm mốc, thường gặp trong ngô, lạc, đậu… nếu bảo quản không đúng cách. WHO đã liệt kê aflatoxin vào nhóm chất gây ung thư hàng đầu, có khả năng tấn công gan và tụy, tích tụ lâu dài sẽ dẫn tới ung thư.
“Tôi đã hại cả nhà mình rồi…” – bà Trần nghẹn ngào khi nghe kết quả.
Khi thực phẩm "nhà trồng, nhà làm" không có nghĩa là an toàn
Các bác sĩ giải thích: Khác với nhiều loại vi khuẩn hay ký sinh trùng, aflatoxin không thể bị tiêu diệt khi nấu nướng thông thường, chúng sẽ không phân hủy trong nhiệt độ cao. Bởi vậy, dù khi chế biến, thực phẩm được hấp, luộc, chiên, nướng ở nhiệt độ cao, độc tố này vẫn tồn tại. Thậm chí, việc “cắt bỏ chỗ mốc” cũng vô nghĩa, vì độc chất có thể đã lan tỏa khắp hạt ngũ cốc mà mắt thường không thể nhìn thấy.
Khi điều tra kĩ hơn về thói quen ăn uống và nguồn thực phẩm của gia đình này, các chuyên gia phát hiện, mẹ chồng bà Trần từng ngửi thấy ngô có mùi lạ, thấy bề mặt có đốm mốc, nhưng với suy nghĩ “tiếc của”, bà chỉ loại bỏ phần bị hỏng rồi tiếp tục xay ngô thành bột, tin rằng đó vẫn là thực phẩm “nhà trồng, an toàn hơn so với bột công nghiệp ngoài chợ”.
Thực tế, đây lại chính là sai lầm chí mạng. Niềm tin “thực phẩm tự nhiên là sạch, an toàn” đã khiến gia đình rơi vào bi kịch. Đau lòng hơn, chính bà Trần – người trực tiếp chế biến – sau đó cũng được phát hiện gan đã tổn thương nặng, chỉ còn may mắn là chưa tiến triển thành ung thư.
Bài học đắt giá cho thói quen “tiết kiệm”
Câu chuyện của gia đình bà Trần là một lời cảnh tỉnh sâu sắc về thói quen ăn uống tưởng chừng vô hại nhưng đầy rủi ro. Ở nhiều gia đình châu Á, việc “ăn cho hết, không bỏ phí” là thói quen đã ăn sâu trong nếp sống. Những hạt ngô, hạt lạc dù đã ẩm mốc vẫn được tận dụng, với suy nghĩ “cắt bỏ chỗ hỏng đi hay rửa sạch, phơi khô lại thì vẫn ăn được...”. Nhưng khoa học đã chứng minh điều ngược lại: aflatoxin chỉ cần một lượng rất nhỏ đã có thể gây hại, và tích tụ lâu dài sẽ trở thành “sát thủ thầm lặng” trong cơ thể.
Các chuyên gia thực phẩm cũng chỉ ra một thực tế: tâm lý “nghĩ đồ nhà trồng là sạch” thường khiến nhiều người chủ quan, bỏ qua khâu bảo quản. Thậm chí, nhiều gia đình còn tin rằng “thực phẩm công nghiệp” nguy hiểm vì có chất bảo quản, mà không biết rằng chính các loại nông sản để lâu trong điều kiện ẩm thấp lại tiềm ẩn rủi ro cao hơn.
Thực phẩm “nhà làm” có thể độc hại hơn đồ siêu thị nếu không kiểm soát chặt chẽ quá trình bảo quản. Một gói đậu phộng rang đóng gói công nghiệp, được kiểm nghiệm, niêm phong và bảo quản đúng chuẩn, đôi khi lại an toàn hơn nhiều so với hũ lạc tự rang, để trên kệ bếp ẩm mốc hàng tháng trời.
Các bác sĩ khuyến cáo:
-
Không tiếc của: Khi thực phẩm có dấu hiệu mốc, hôi, đổi màu – hãy bỏ ngay, tuyệt đối không dùng lại.
-
Bảo quản khoa học: Hạt ngũ cốc, đậu, lạc... nên để nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ẩm; nếu có điều kiện, nên hút chân không hoặc trữ lạnh.
-
Chia nhỏ lượng dự trữ: Thay vì tích trữ với khối lượng lớn, nên mua từng đợt nhỏ, chia nhỏ khi bảo quản để tránh hư hỏng.
-
Khám sức khỏe định kỳ: Gan và tụy là cơ quan chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi aflatoxin. Việc xét nghiệm máu, siêu âm định kỳ có thể giúp phát hiện sớm tổn thương.
Không chỉ riêng gia đình bà Trần, thực tế, nhiều vụ ngộ độc và ung thư liên quan tới aflatoxin đã được ghi nhận tại nhiều nước châu Á, nơi khí hậu nóng ẩm tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển. Trên thế giới từng ghi nhận, năm 2004, Kenya xảy ra vụ ngộ độc thực phẩm nghiêm trọng do ngô mốc, khiến hơn 300 người tử vong.
Bài học rút ra rất rõ ràng: Ăn uống tiết kiệm không đồng nghĩa với an toàn, và “tự nhiên” cũng không là bảo chứng vững vàng cho sức khỏe. Trong thời đại ngày nay, việc lựa chọn thực phẩm cần dựa trên kiến thức khoa học, không chỉ dựa trên thói quen hay niềm tin.
“Bạn cần biết” về Aflatoxin
-
Là độc tố do nấm mốc Aspergillus flavus và Aspergillus parasiticus sinh ra.
-
Thường gặp trong ngô, lạc, đậu, gạo, lúa mì và các loại hạt, ngũ cốc khi bị ẩm mốc.
-
Không bị phá hủy ở nhiệt độ nấu nướng thông thường (100–200°C).
-
Xếp vào nhóm chất gây ung thư hàng đầu (theo WHO), liên quan trực tiếp đến ung thư gan và tuyến tụy.
-
Chỉ cần tích lũy liều lượng rất nhỏ, lâu dài cũng có thể gây bệnh nguy hiểm.
Trang Đào
