Giá nhiên liệu biến động, nhà thầu giao thông “căng mình” xoay sở, đối mặt những thách thức

Vượt qua những “cơn sóng ngầm”

Biến động khó lường của giá nhiên liệu đang tạo ra những “cơn sóng ngầm” đối với lĩnh vực xây dựng giao thông. Khi chi phí đầu vào liên tục tăng, đặc biệt là xăng dầu - yếu tố chi phối trực tiếp đến vận chuyển và thi công, các nhà thầu rơi vào thế bị động trong việc lập và điều chỉnh báo giá vật tư, vật liệu.

Thực tế này không chỉ làm xáo trộn kế hoạch tài chính mà còn đẩy nhiều đơn vị vào tình cảnh “càng làm càng lỗ”, trong khi áp lực tiến độ và các điều khoản hợp đồng vẫn không cho phép chậm trễ. Trong bối cảnh đó, bài toán cân đối chi phí, tiến độ đang trở thành thách thức lớn đối với các nhà thầu giao thông hiện nay.   

Trao đổi với PV Đời sống & Pháp luật, ông Vũ Đức Nhận, Phó Tổng giám đốc Công ty CP Đầu tư và Xây dựng giao thông Phương Thành (Phương Thành Tranconsin) cho biết, giá tăng, nguồn cung khan hiếm, trong bối cảnh hầu hết các dự án lớn đơn vị đang tham gia đang ở "thời điểm vàng", thời tiết thuận lợi để tăng tốc các hạng mục, riêng dầu diesel có lúc tăng 50% so với thông thường.

Không ít thời điểm, nhà thầu gần như mất đi sự chủ động, không mua thì máy móc không hoạt động, mua thì không biết bao nhiêu cho đủ, thời điểm nào là hợp lý để tối ưu chi phí, giảm thiểu thiệt hại. Đơn cử như ở dự án cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn, mỗi ngày cần đến 20.000 lít dầu diesel nhưng thực tế huy động chỉ đáp ứng được 70 - 80%.

Sau khi chi quỹ bình ổn giá, từ 23h ngày 19/3, giá xăng E5 RON92 không cao hơn 27.177 đồng/lít, tăng 4.673 đồng/lít so với kỳ điều hành trước.

Xăng RON95-III không cao hơn 30.690 đồng/lít, tăng 5.115 đồng/lít so với kỳ điều hành trước.

Dầu diesel 0.05S không cao hơn 33.420 đồng/lít, tăng 6.395 đồng/lít so với kỳ điều hành trước.

Dầu hỏa không cao hơn 35.926 đồng/lít, tăng 8.994 đồng/lít so với kỳ điều hành trước.

Dầu mazut 180CST 3.5S không cao hơn 22.189 đồng/kg, tăng 3.528 đồng/kg so với kỳ điều hành trước.

Đáng lo ngại hơn, khi giá xăng dầu tăng, cước vận chuyển tăng, kéo theo giá các vật liệu như đá, cát, thép, xi măng… cũng đều nhích lên. Ngay trong quý I/2026, giá các vật liệu xây dựng cơ bản đã tăng trên 10%. Với đặc thù các dự án hạ tầng giao thông, chi phí nhiên liệu chiếm từ 30 - 50% tổng chi phí máy thi công, biến động ở biên độ lớn như vậy đã tác động trực tiếp và nghiêm trọng tới toàn bộ cơ cấu chi phí.

Tại miền Bắc, toàn dự án cao tốc cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng (Lạng Sơn) có nhu cầu dầu trung bình khoảng 90.000 lít/ngày, nhưng mỗi cửa hàng xăng dầu chỉ cho phép mua khoảng 500 lít - trong khi mỗi đơn vị thi công cần từ 5.000 đến 20.000 lít/ngày. Dù nhà thầu chấp nhận hỗ trợ thêm 20 - 30% cước vận chuyển so với biểu giá nhà nước, nguồn cung vẫn không đủ đáp ứng. Cước vận chuyển vật liệu từ mỏ về công trường cũng đã tăng từ 30 - 40% so với đầu tháng 2/2026.

Theo đại diện Tập đoàn Đèo Cả, đối với dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh (Cao Bằng), dự án tiêu thụ trung bình 150.000 lít dầu DO/ngày, song nguồn cung trên địa bàn hai tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng không phải lúc nào cũng đáp ứng đủ. Nhiều cửa hàng từ chối bán theo hình thức thùng phi hoặc xe téc nhỏ phục vụ máy móc cố định tại công trường. Giá dầu DO có thời điểm tăng 72% so với hồi tháng 1/2026, chưa tính cước vận chuyển.

Ở miền Nam, tại công trường dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, nhà thầu phải cử nhân sự thay nhau túc trực, tỏa ra nhiều cây xăng để thu gom từng lít dầu cho hàng loạt máy móc đang thi công.

Hậu quả chung tại các dự án là nhiều mũi thi công buộc phải dừng hoặc cầm chừng, không thể duy trì phương thức “3 ca, 4 kíp” theo chỉ đạo của Chính phủ. Mục tiêu hoàn thành đúng hẹn các dự án đứng trước rủi ro khi hầu hết hợp đồng thi công được ký theo đơn giá tại thời điểm lập dự án mà không có bất kỳ cơ chế nào để hấp thụ biến động bất thường này, khiến tổng mức đầu tư thực tế đối mặt nguy cơ vượt phê duyệt trên diện rộng.

Nhà nước chung tay - Doanh nghiệp chủ động

Trước tình hình trên, ngày 9/3/2026, UBND tỉnh Cao Bằng ban hành Công điện khẩn số 06/CĐ-UBND yêu cầu các sở, ngành, địa phương, chủ đầu tư khẩn trương rà soát, cập nhật và công bố giá vật liệu xây dựng, nhiên liệu, nhân công theo diễn biến thị trường.

Triển khai Công điện, cùng ngày, Doanh nghiệp dự án Đồng Đăng - Trà Lĩnh đã có Văn bản số 302/2026/DDTL gửi UBND tỉnh Cao Bằng, đề nghị chỉ đạo các đơn vị cung ứng xăng dầu ưu tiên nguồn cung cho các nhà thầu thi công cao tốc; đồng thời chỉ đạo các sở, ngành, doanh nghiệp trên địa bàn cùng chia sẻ khó khăn, phối hợp bình ổn giá nhiên liệu, vật liệu đầu vào và nhân công, tránh đầu cơ, tăng giá bất hợp lý gây ảnh hưởng đến chi phí thực hiện dự án.

Doanh nghiệp dự án cũng kiến nghị UBND tỉnh Cao Bằng báo cáo, đề xuất Chính phủ, Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam và các cơ quan liên quan sớm có giải pháp bình ổn giá nhiên liệu; đồng thời chỉ đạo cập nhật kịp thời biến động thị trường vào thông báo giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng trên địa bàn tỉnh để làm cơ sở điều chỉnh giá hợp đồng theo quy định.

Song song với đó, Doanh nghiệp dự án đã chủ động làm việc với lãnh đạo UBND tỉnh, Sở Công Thương, Ban QLDA và các doanh nghiệp xăng dầu trên địa bàn nhằm tìm giải pháp bảo đảm nguồn cung và bình ổn giá xăng dầu phục vụ dự án.

Cùng ngày, Bộ trưởng Bộ Xây Dựng Trần Hồng Minh đã có chuyến kiểm tra dự án mở rộng cao tốc TP. HCM- Trung Lương - Mỹ Thuận. Trước tình trạng khan hiếm nguồn cung vật liệu, Bộ trưởng khẳng định sẽ báo cáo Chính phủ để có giải pháp tháo gỡ. Ông cũng đề nghị các địa phương linh hoạt trong việc cấp phép khai thác mỏ cũng như nâng công suất khai thác nhằm đảm bảo nguồn vật liệu phục vụ thi công dự án.

“Nguồn cát khai thác phải được ưu tiên phục vụ cho dự án TP. HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận, không được sử dụng vào mục đích kinh doanh bên ngoài, trường hợp phát hiện vi phạm cần xử lý nghiêm, thậm chí đình chỉ hoạt động", Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh.

Đại diện Tập đoàn Đèo Cả cho biết, đối mặt với áp lực kép về chi phí và nguồn cung, các nhà thầu và Doanh nghiệp dự án đã chủ động triển khai nhiều biện pháp ứng phó trong tầm tay, nỗ lực duy trì tiến độ trong khả năng có thể.

Về nguồn cung, nhiều đơn vị đã chủ động làm việc trực tiếp với Sở Công Thương và UBND các tỉnh để ưu tiên phân bổ nhiên liệu. Thậm chí, chủ động chấp nhận hỗ trợ thêm cước vận chuyển so với biểu giá nhà nước để có thể thu xếp được nguồn nhiên liệu.

Về mặt kỹ thuật, các nhà thầu tập trung tối ưu lịch vận hành máy móc để tránh chạy không tải, rút ngắn cung đường vận chuyển đất đá và vật liệu, ưu tiên bố trí thiết bị tiết kiệm nhiên liệu cho các hạng mục không đòi hỏi công suất tối đa; đồng thời duy trì tối đa sản lượng các hạng mục không phụ thuộc máy móc như gia công thép, lắp đặt cấu kiện đúc sẵn, công tác hoàn thiện.

Đáng ghi nhận hơn, các Doanh nghiệp dự án lẫn nhà thầu đang chủ động gánh phần chênh lệch chi phí phát sinh mà chưa có bất cứ cơ chế bù đắp cụ thể nào. Điều này tạo sức ép nặng nề lên dòng tiền và năng lực tài chính dài hạn. Nỗ lực tự thân của các doanh nghiệp là rõ ràng, nhưng nhà thầu sẽ khó có khả năng cầm cự lâu dài nếu thiếu sự can thiệp, hỗ trợ kịp thời từ phía Nhà nước.

Trao đổi với PV, ông Nguyễn Quang Huy, Tổng Giám đốc Tập đoàn Đèo Cả chia sẻ: “Để giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung nhiên liệu, chúng tôi đã chủ động tìm kiếm thêm các nhà cung cấp, tăng cường dự trữ nhiên liệu tại các công trường. Đồng thời, tái tổ chức kế hoạch thi công, ưu tiên tập trung nguồn nhiên liệu hiện có cho các mũi trọng điểm, tránh dàn trải”.

Ông Huy cho biết, hiện doanh nghiệp đang tích cực làm việc với các nhà thầu để xây dựng phương án bù tiến độ ngay khi nguồn cung được cải thiện.“Doanh nghiệp vẫn nỗ lực để đảm bảo nguồn cung, giá cả và đưa các giải pháp kỹ thuật ưu tiên tiết kiệm nguồn nhiên liệu. Mục tiêu trước mắt duy trì tiến độ như cam kết, song nếu tình trạng này kéo dài sẽ ảnh hưởng đến tiến độ dự án.”

Cần giải pháp căn cơ và đồng bộ

Trước những biến động mạnh của thị trường nhiên liệu, cơ quan quản lý nhà nước đã bước đầu có các biện pháp điều hành nhằm ổn định thị trường và bảo đảm nguồn cung.

Bộ Công Thương cũng cam kết phối hợp với các cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát trách nhiệm đảm bảo nguồn cung xăng dầu của các thương nhân kinh doanh, đồng thời tiếp tục theo dõi sát diễn biến thị trường để có biện pháp điều hành phù hợp.

Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy sự vào cuộc kịp thời của cơ quan quản lý. Tuy nhiên, theo đánh giá cả các hiệp hội và doanh nghiệp dự án, các biện pháp điều hành ngắn hạn này vẫn chưa giải quyết được gốc rễ vấn đề. Hầu hết hợp đồng thi công hiện hành không có cơ chế điều chỉnh giá linh hoạt, trong khi khan hiếm nguồn cung cục bộ tại nhiều địa phương chưa được xử lý triệt để. 

Tại văn bản báo cáo Thủ tướng Chính phủ, Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam cũng kiến nghị 5 giải pháp tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ các nhà thầu xây dựng trong việc thi công đảm bảo tiến độ các dự án trọng điểm quốc gia.

Thứ nhất là cho phép tính bù trừ chênh lệch về chi phí nhiên liệu trong dự toán xây dựng, giá gói thầu, giá hợp đồng xây dựng làm cơ sở thanh toán giữa bên giao thầu và bên nhận thầu. Thời gian áp dụng từ tháng 3/2026 cho đến khi giá xăng, dầu được bình ổn.

Thứ hai là có cơ chế phù hợp để ổn định giá các khâu vận chuyển liên quan đến chi phí xăng dầu giúp các nhà thầu ổn định được chi phí đầu vào.

Thứ ba, Thủ tướng Chính phủ có ý kiến chỉ đạo các cấp chính quyền địa phương kiểm soát chặt chẽ giá các vật liệu rời, xử lý các trường hợp tăng giá, thổi giá.

Thứ tư, trong trường hợp biến động về giá nhiên liệu kéo dài, Thủ tướng xem xét cho vận dụng quy định bất khả kháng để được điều chỉnh hợp đồng.

Cuối cùng là việc xem xét, ban hành chính sách khuyến khích, hỗ trợ các doanh nghiệp nhà thầu xây dựng trong việc liên kết, hình thành các chuỗi cung ứng để hạn chế những biến động bất thường về nguồn cung, giá vật tư, vật liệu xây dựng đầu vào.

Trong bối cảnh nhiều dự án giao thông trọng điểm đang bước vào giai đoạn thi công cao điểm, mỗi ngày công trường bị đình trệ sẽ tạo áp lực tiến độ càng lớn. Bên cạnh các giải pháp từ doanh nghiệp, hiệp hội cũng như giải pháp tạm thời vừa qua của Bộ Công Thương, cần có những giải pháp nhanh chóng, đồng bộ hơn nữa để đảm bảo tiến độ triển khai các dự án.