Tỉ lệ tử vong và biến chứng cao
Những ngày qua, thông tin Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội ghi nhận một trường hợp mắc viêm não Nhật Bản đầu tiên trong năm 2026 trên địa bàn nhận được sự quan tâm của các phụ huynh.
Bệnh nhi là trẻ 13 tuổi, sinh sống tại xã Hưng Đạo, Hà Nội (thuộc huyện Quốc Oai cũ). Đây cũng là ca bệnh viêm não Nhật Bản đầu tiên trong năm tại Hà Nội.
Qua khai thác bệnh sử, bệnh nhi được phát hiện mắc bệnh khoảng một tuần trước và hiện vẫn đang được điều trị tích cực. Đáng chú ý, dù đã hoàn thành 3 mũi vắc xin cơ bản, trẻ chưa được tiêm mũi nhắc lại theo khuyến cáo.
Còn theo thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hóa, bệnh nhân N.T.T.L., 14 tuổi, phường Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa xuất hiện các triệu chứng sốt cao, đau đầu, nôn, mệt mỏi.
Sau đó trẻ có biểu hiện nói ngọng, rối loạn ý thức và tăng trương lực cơ. Dù được điều trị tại cơ sở y tế địa phương nhưng tình trạng không cải thiện nên được chuyển đến Bệnh viện Nhi Thanh Hóa trong tình trạng nặng.
Bệnh viêm não Nhật Bản thường gia tăng vào mùa hè khi muỗi phát triển mạnh.
Kết quả xét nghiệm xác định bệnh nhi dương tính với viêm não Nhật Bản. Các bác sĩ đã tiến hành hồi sức tích cực, thở máy và sử dụng thuốc vận mạch liều cao nhưng vẫn không thể cứu được người bệnh. Điều đáng tiếc là bệnh nhi chưa được tiêm vắc-xin phòng viêm não Nhật Bản.
Theo các chuyên gia, bệnh thường gia tăng vào mùa hè khi muỗi phát triển mạnh, đặc biệt tại các khu vực nông thôn có hoạt động chăn nuôi và trồng lúa nước. Trẻ em là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao và dễ gặp các biến chứng thần kinh nghiêm trọng nếu không được phòng ngừa đầy đủ.
Điều khiến viêm não Nhật Bản trở thành nỗi lo của ngành y tế là bệnh thường khởi phát với các triệu chứng không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với cảm cúm hoặc các bệnh sốt do virus khác như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, nôn và mệt mỏi.
Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, virus có thể xâm nhập và tấn công hệ thần kinh trung ương gây viêm não với các biểu hiện như phù não, co giật, rối loạn ý thức, hôn mê và nhiều biến chứng thần kinh nghiêm trọng.
Các chuyên gia cho biết tỉ lệ tử vong do viêm não Nhật Bản có thể lên tới 20-30%. Ngay cả trong số những người may mắn sống sót, khoảng 30-50% phải gánh chịu các di chứng thần kinh và tâm thần kéo dài như liệt vận động, co cứng cơ, động kinh, giảm trí nhớ, rối loạn ngôn ngữ, chậm phát triển trí tuệ hoặc suy giảm khả năng học tập và lao động.
Nhiều trường hợp phải sống chung với di chứng suốt đời, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh và gia đình.
Phòng bệnh chủ động
Đến nay, viêm não Nhật Bản vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, các biện pháp điều trị chủ yếu hiện nay là hồi sức tích cực, kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ chức năng sống.
Chính vì vậy, phát hiện sớm chỉ giúp tăng cơ hội cứu sống người bệnh, còn biện pháp hiệu quả nhất để phòng bệnh vẫn là tiêm chủng.
Tại Việt Nam, nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng, số ca mắc đã giảm mạnh xuống còn khoảng 100-200 trường hợp mỗi năm. Tuy nhiên, ngành y tế vẫn ghi nhận các ca bệnh ở những người không tiêm chủng, tiêm không đủ liều hoặc không tiêm nhắc theo khuyến cáo…
Viêm não Nhật Bản vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu (Ảnh: T.N).
Theo chuyên gia, trẻ cần tiêm 3 mũi vắc-xin viêm não Nhật Bản cơ bản, gồm mũi đầu tiên lúc 1 tuổi, mũi thứ hai sau 1-2 tuần và mũi thứ ba sau mũi thứ hai một năm. Sau đó cần tiêm nhắc lại mỗi 3-4 năm cho đến khi đủ 15 tuổi để duy trì miễn dịch bảo vệ.
Tuy nhiên, nhiều phụ huynh thường ghi nhớ lịch tiêm cơ bản của con nhưng lại quên các mũi tiêm nhắc. Đây là khoảng trống miễn dịch khiến trẻ vẫn có nguy cơ mắc bệnh dù đã từng được tiêm chủng trước đó.
Theo BS.Nguyễn Tuấn Hải, chuyên gia trong lĩnh vực y tế dự phòng cho biết, vắc-xin là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh viêm não Nhật Bản.
Việc tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch giúp cơ thể tạo miễn dịch bảo vệ, từ đó giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế các biến chứng nặng và tử vong.
Các chuyên gia y tế cho rằng, bất kỳ ai chưa có miễn dịch với virus viêm não Nhật Bản đều có nguy cơ mắc bệnh.
Do vậy, không chỉ trẻ em mà cả người lớn chưa từng tiêm chủng hoặc chưa tiêm đủ liều theo lịch khuyến cáo cũng cần được tư vấn để hoàn thiện lịch tiêm phòng.
Song song với việc tiêm chủng, người dân cần chủ động phòng chống muỗi đốt bằng các biện pháp như: ngủ màn, vệ sinh môi trường, loại bỏ các ổ nước đọng và tăng cường bảo vệ trẻ trong mùa cao điểm từ tháng 5 đến tháng 9 hằng năm.
Ngoài ra, khi có dấu hiệu nghi ngờ như sốt cao, co giật, rối loạn ý thức sau khi đi du lịch hoặc tới vùng nguy cơ, cần đến ngay cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
