LTS: “Đến hẹn lại lên”, kỳ thi vào lớp 10 “nóng” và “áp lực hơn cả thi đại học” bởi ở tuổi 15, thứ các em gánh trên vai không chỉ là kiến thức mà còn là những bất cập trong bài toán trường lớp tại đô thị lớn chưa có lời giải thỏa đáng đã nhiều năm.
PV Đời sống và Pháp luật (ĐS&PL) thực hiện loạt bài: Kỳ thi vào lớp 10 năm 2026 - Giải pháp căn cơ “xóa sổ” áp lực “hơn thi đại học”, với góc nhìn thực tế thẳng thắn của phụ huynh, chuyên gia giáo dục và Đại biểu Quốc hội, gọi tên “điểm nghẽn” và tìm giải pháp căn cơ nâng cao chất lượng giáo dục, bảo đảm quyền được học tập của học sinh; hơn hết là giúp thí sinh lạc quan, với kỳ thi vào 10 và vững bước trên đường đời dù kết quả kỳ thi này có như thế nào.
Cho đến thời điểm bài viết này lên trang, kỳ thi vào lớp 10 công lập ở Hà Nội, TPHCM và nhiều địa phương đã kết thúc tốt đẹp. Nhưng câu chuyện áp lực của kỳ thi thì vẫn được nhiều người rất quan tâm.
Đã có ý kiến cho rằng nên xem xét bỏ kỳ thi vào lớp 10 và thay bằng xét tuyển để giảm bớt áp lực. Một số địa phương đang xem xét phương án đánh giá học sinh trong cả quá trình từ lớp 6 đến lớp 9, tuy nhiên vẫn cần nghiên cứu thận trọng và kỹ lưỡng trước khi triển khai.
Khi thực hiện loạt bài “Giải pháp căn cơ xóa bỏ áp lực “thi vào lớp 10 căng thẳng hơn thi đại học”, chúng tôi nhận được không ít ý kiến từ độc giả khắp mọi miền Tổ quốc.
Và dưới đây là một trong những điều trăn trở như thế của chị Trần Hiền, cựu giáo viên hợp đồng một trường THCS ở phường Nam Đông Hà, tỉnh Quảng Trị. Hiện, chị Hiền là nhà văn công tác tại Chi hội văn học Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Quảng Trị.
Xin được giới thiệu đến bạn đọc để có thêm một góc nhìn khách quan về kỳ thi và những áp lực.
Áp lực thi cử khiến nhiều học sinh bị căng thẳng. Ảnh minh họa: Báo Điện tử Chính phủ
Nhìn những cô cậu học trò tuổi mười lăm miệt mài cúi đầu trên trang giấy, hoà trong cái nắng gắt của mùa hè và bản nhạc inh ỏi của những chú ve, trong lòng những người lớn như chúng tôi lại bộn bề lắng lo, nghĩ suy.
Kỳ thi – với tên gọi của nó - luôn mang chứa một ý nghĩa vô cùng lớn lao. Đó là lúc ánh lửa tri thức thật sự được thắp sáng. Là lời đáp trả cho những nỗ lực cố gắng của mỗi đứa trẻ. Đồng thời là thước đo công bằng nhất, là lúc mỗi đứa trẻ tìm ra chính mình giữa rất nhiều định hướng, phân luồng cho những giấc mộng khác nhau trong cuộc đời mỗi người.
Mười lăm tuổi, chưa phải là lớn, nhưng cũng không còn là trẻ con. Ngày xưa, mười lăm tuổi đã học xong lớp mười, ra chiến trường, đi du học, lao động, sáng tạo và cống hiến. Ngày nay, trên thế giới, mười lăm tuổi đã khởi nghiệp, đã sáng tạo công nghệ, thậm chí đã thực sự kinh doanh, vừa học văn hoá, vừa học ngoại ngữ, giỏi nhiều kỹ năng, có lối đi và chính kiến riêng.
Chị Trần Hiền, cựu giáo viên hợp đồng một trường THCS ở phường Nam Đông Hà, tỉnh Quảng Trị.
Bản chất của sách giáo khoa và chương trình giáo dục chính là đón đầu thời đại, đón đầu đầu ra. Nghĩa là ở thời điểm mà em học sinh đó ra khỏi cổng trường, chính là thời điểm em đó áp dụng những điều đã học trong trường vào thực tế cuộc sống. Điều đó đòi hỏi, tất cả mọi sự thay đổi ở sách giáo khoa, tất cả mọi sự thay đổi ở đề thi, cách thi, mục tiêu cần đạt, đều phải vượt ra dòng thời gian đương thời, mà phải đáp ứng ở dòng thời gian kế cận. Áp lực thi cử - bởi thế, bản thân nó mang trong mình sứ mệnh thức tỉnh người thi không được ngủ quên ở hiện tại, ở những điều đã biết, ở sự thụ động. Áp lực thi cử, chính nó, phải là sức mạnh kéo người học tiến tới mức phát triển gần nhất.
Tiềm năng và tiềm lực của con người là vô hạn. Nếu không thức tỉnh nó bởi những cuộc thi khó, những chướng ngại vật buộc phải bước qua. Thì hạt giống mãi mãi ngủ quên im lìm trong màn đất sâu. Nếu chẳng thể chịu nỗi đau nứt vỏ, nảy mầm. Thì sẽ là hạt giống chết. Người sợ áp lực, thì vĩnh viễn chẳng thể bước qua nổi những nhu nhược của chính mình.
Các thí sinh phấn khởi sau buổi thi môn Ngữ văn ở TPHCM năm 2026. Ảnh: Quân đội nhân dân
Những nhà giáo dục thật sự họ sẽ nhìn ra sơ đồ phát triển tư duy trong bộ sách giáo khoa giữa các năm học và giữa các môn học. Hiểu ra được điều này, họ sẽ giảng dạy học sinh một cách dễ hiểu. Những kiến thức từ các năm lớp nhỏ, sẽ trang bị dần cho các năm học cao hơn, và đến năm cuối cấp, nó đã đan dệt thành một đôi cánh có thể bay được. Đương nhiên, vẫn còn dựa vào bản thân người học có chủ động học hay không.
Vậy thi chuyển cấp có áp lực hay không? Là có, khi người học muốn mình đạt được kỳ vọng tốt nhất của chính bản thân mình và gia đình. Là có, khi kỳ thi ấy được xã hội xem trọng. Số điểm đậu của trường cấp ba trở thành bảng vàng vinh danh cho những niềm vui sướng âm thầm, sức mạnh tự tin và động lực tạo sức bật cho sự phát triển bản thân. Là không, khi người học muốn lựa chọn một con đường khác, có thể là học nghề, năng khiếu,… hoặc chưa tìm ra được con đường mình muốn đi, chưa đánh thức được tiềm năng của chính mình.
Có nên thi chuyển cấp không? Theo tôi, không chỉ là nên mà là cần, cực kỳ cần thiết. Phải có những kỳ thi nâng cao mức độ khó, để khai phá tiềm năng của người học. Điều mà người học đôi khi chính họ cũng không tìm ra được thiên phú của chính mình. Số học sinh của mỗi khoá học không giống nhau, có năm số sinh đông, có năm số sinh ít, do đó mà tỷ lệ cạnh tranh trong các kỳ thi cũng khác nhau. Không nên chỉ vì một năm có số sinh cao, tỷ lệ cạnh tranh cao, mà lấy thước đo cho tất cả các năm khác. Để rồi (có thể) bỏ thi chuyển cấp, bỏ đi lá bài duy nhất để những bạn học sinh có hoàn cảnh khó khăn có thể lật ngược vận mệnh của mình.
Vậy còn việc bỏ thi chuyển cấp thì sẽ như thế nào? Phải lấy kết quả đánh giá kết quả của 4 năm cấp hai. Đó là một quá trình dài, âm thầm, bền bỉ. Lúc đó, áp lực sẽ hoàn toàn dồn lại ở 4 kỳ thi trong một năm học, trong sự cạnh tranh từng chút một ở từng con điểm miệng, điểm mười lăm phút, so bì từng điểm hạnh kiểm, từng điểm thi đua. Mỗi ngày thức dậy, học sinh đều sẽ bước vào một guồng quay thi đua và áp lực. Mà hoàn toàn không có cơ hội là một kỳ thi chung nào đó hoàn toàn khoa học và công bằng để lật ngược tình thế, hoặc để tìm kiếm một cơ hội thay đổi, phát triển và điều gì đó đại loại thế.
Tôi thường nhìn con đường thẳng tắp trước mặt mình và nghĩ tại sao người ta lại làm đường ngoằn nghoèo thế. Nhưng khi tôi được nhìn vào sơ đồ quy hoạch từ góc nhìn vĩ mô, tôi mới nhận ra, để có được cái nhìn bao quát nhất, mình phải đứng ở độ cao xứng tầm. Mọi quyết định liên quan đến xã hội, phải đứng nhìn ở những góc nhìn vĩ mô, có quá khứ, có hiện tại, có tương lai, có rộng, có sâu, có dài.
Về việc bỏ thi chuyển cấp hay không, vẫn cần rất nhiều góc nhìn. Nhưng tôi thấy, giọt mồ hôi học sinh rơi trên trang giấy, ánh mắt lấp lánh khi hiểu bài, đôi mắt trong trẻo khi đạt được điểm số như mình dự đoán, là dáng vẻ mà không điều gì trên thế gian này có thể so sánh được.
Bản thân tôi là giáo viên dạy kèm. Tôi nhìn những đứa học trò đang ngày một lớn, bỗng nhiên oà khóc vì một bài khó, lại bỗng nhiên cười vui sảng khoái vì một lần làm tốt bài tập. Dáng vẻ ấy thật sự là dáng vẻ đẹp nhất trong độ tuổi thanh xuân.
Trần Hiền, Chi hội văn học Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Quảng Trị
(Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả).
Từ những trải nghiệm thực tế chủ nhiệm lớp 9 vừa thi vào lớp 10 ở Bắc Ninh, một cô giáo dạy văn (đề nghị không nêu tên) chia sẻ quan điểm của mình về câu hỏi giảm áp lực cho học sinh như sau:
Qua quá trình trực tiếp giảng dạy và đồng hành cùng học sinh lớp 9, tôi nhận thấy áp lực thi vào lớp 10 hiện nay rất lớn, thậm chí nhiều em cảm thấy “căng thẳng hơn thi đại học”. Áp lực ấy hiện lên qua sự lo lắng, mất tự tin, học quá sức, thức khuya kéo dài và luôn sợ mình không đạt được kỳ vọng của gia đình hay thầy cô, sợ không đỗ được vào ngôi trường cấp 3 công lập. Có em vốn học tốt nhưng càng gần ngày thi càng dễ hoang mang, có em lại tự thu mình vì sợ thua kém bạn bè. Điều đó cho thấy các em không chỉ áp lực về kiến thức mà còn chịu áp lực rất lớn về tâm lý.
Thành tích của các khóa trước phần nào cũng tạo nên áp lực cho học sinh hiện tại. Khi nhìn thấy anh chị đạt điểm cao, đỗ vào những trường top, nhiều em vô tình đặt gánh nặng lên bản thân và luôn sợ mình không làm được như thế. Tuy nhiên, tôi luôn nhắc học sinh rằng mỗi người có một năng lực và hành trình riêng, điều quan trọng nhất là sự cố gắng và tiến bộ của chính mình chứ không phải so sánh với người khác.
Theo cá nhân tôi, để giảm áp lực cho học sinh trước kỳ thi vào lớp 10 cần có những giải pháp đồng bộ từ phía gia đình, nhà trường và ngành giáo dục. Trước hết, phụ huynh và thầy cô nên giảm áp lực điểm số, thay vào đó là sự động viên và định hướng phù hợp với năng lực của từng em. Học sinh cũng cần được tư vấn phân luồng rõ ràng để hiểu rằng ngoài THPT công lập vẫn còn nhiều hướng đi khác phù hợp và có cơ hội phát triển tốt.
Bên cạnh đó, ngành giáo dục cũng cần mở rộng thêm trường THPT hoặc tăng chỉ tiêu tuyển sinh để đáp ứng số lượng học sinh ngày càng đông hiện nay. Khi cơ hội học tập được mở rộng, áp lực cạnh tranh sẽ giảm bớt đáng kể. Ngoài ra, nhiều người cũng mong muốn có thể nghiên cứu những phương án tuyển sinh nhẹ nhàng hơn, thậm chí cân nhắc việc giảm bớt hoặc thay đổi hình thức thi tuyển ở một số nơi phù hợp. Điều quan trọng nhất là giúp học sinh được học tập trong tâm lý thoải mái, tự tin và phát triển đúng năng lực của mình.
Tôi muốn nhắn nhủ với các em học sinh rằng: Hãy tin vào chính mình và trân trọng những nỗ lực mà bản thân đã cố gắng suốt thời gian qua. Kỳ thi nào rồi cũng sẽ qua, điều quý giá nhất là các em đã trưởng thành hơn sau hành trình ấy. Dù kết quả thế nào, chỉ cần các em đã cố gắng hết mình thì đó đã là một thành công rồi.
Xem thêm:
Thi vào lớp 10 áp lực “hơn thi đại học”- Bài 1: Những con số cân não
Thi vào 10 áp lực “hơn thi đại học” - Bài 2: Cần sửa từ “gốc” thay vì chỉ “chỉnh ngọn”
