Giảm cân chưa bao giờ là câu chuyện đơn giản, nhất là với người bước qua tuổi 40. Không ít người tìm đến đủ phương pháp truyền miệng: uống nước muối, ăn theo các chế độ đang “hot” trên mạng xã hội, nhịn ăn kéo dài hay chỉ ăn toàn đồ luộc. Thế nhưng, kết quả thường chỉ là giảm được vài cân trong thời gian ngắn, sau đó cân nặng nhanh chóng quay trở lại, kèm theo mệt mỏi và nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe.
Thực tế lâm sàng cho thấy, điều đáng lo không nằm ở việc thiếu kiến thức, mà ở chỗ biết nhưng không tuân thủ, không đủ kiên trì để thay đổi thói quen sống.
Một trường hợp điển hình là nữ giáo viên ngoài 40 tuổi, cao 1m58, cân nặng hơn 60kg. Theo đánh giá, đây là tình trạng thừa cân nhẹ, cần kiểm soát để đưa cân nặng về mức khoảng 56–58kg nhằm giảm nguy cơ rối loạn chuyển hóa.
Nữ giáo viên mong muốn có thân hình "thon gọn" hơn để đón tết, tuy nhiên, thay vì xây dựng chế độ ăn khoa học, người này lại ăn uống thất thường, bữa sáng đơn giản với trứng và chút ngũ cốc, các bữa còn lại ăn theo thói quen cũ, tổng năng lượng nạp vào chỉ đủ cho chuyển hóa cơ bản. Trong khi đó, cơ thể vẫn phải hoạt động, giảng dạy, vận động và tập thể dục mỗi ngày.
Hệ quả là cơ thể luôn trong trạng thái mệt mỏi, trao đổi chất chậm lại, dễ thèm ăn vặt và rất khó giảm cân bền vững.
"Ép" cân cực đoan khiến nữ giáo viên rơi vào tình trạng mệt mỏi, kiệt quệ
Trao đổi với PV Đời sống và Pháp luật, PGS. TS. Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho biết, sau tuổi 40, quá trình giảm cân chịu ảnh hưởng rõ rệt bởi sự suy giảm hormone và thay đổi chuyển hóa theo tuổi.
“Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần ăn thật ít hoặc theo một chế độ ăn cực đoan là sẽ giảm cân. Thực tế, khi cơ thể thiếu năng lượng kéo dài, chuyển hóa sẽ chậm lại, dẫn tới mệt mỏi, giảm khối cơ và tăng nguy cơ tăng cân trở lại khi ăn bình thường”, PGS Nguyễn Trọng Hưng phân tích.
Ông cho biết, việc áp dụng các chế độ ăn theo trào lưu, thiếu cân đối dinh dưỡng có thể gây nguy cơ rối loạn chuyển hóa, ảnh hưởng tim mạch và sức khỏe lâu dài, đặc biệt ở phụ nữ trung niên.
Không phải cứ ăn đồ luộc là tốt
Một rào cản lớn khác trong giảm cân đến từ môi trường xã hội. Trong bữa ăn gia đình hay nơi làm việc, việc ăn “khác đi” ít thịt, nhiều rau, hạn chế tinh bột thường trở thành đề tài bàn tán. Không ít người vì ngại ánh nhìn xung quanh mà dễ buông xuôi, quay lại thói quen ăn uống cũ.
Bên cạnh đó là thói quen ăn vặt khó bỏ. Dù biết không tốt, nhưng nhiều người vẫn “ăn cho vui”, “ăn cho đỡ mệt”, vô tình phá vỡ mọi nỗ lực kiểm soát cân nặng.
Một sai lầm phổ biến là cho rằng muốn giảm cân thì phải ăn toàn đồ luộc, hấp. Theo chuyên gia Nguyễn Trọng Hưng, quan niệm này không hoàn toàn đúng.
PGS. TS. Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia
“Ăn luộc hay hấp chỉ là một cách chế biến. Điều quan trọng là tổng năng lượng, sự cân đối giữa các nhóm chất và khả năng duy trì lâu dài. Nếu bữa ăn quá đơn điệu, người ăn rất dễ chán, thiếu năng lượng và bỏ cuộc”, ông nhấn mạnh.
Thực tế, các nền ẩm thực lành mạnh như Nhật Bản không chỉ ăn đồ luộc, mà chú trọng sự đa dạng, cân đối khẩu phần và chất lượng bữa ăn. Giảm cân hiệu quả phải song hành với việc đảm bảo chất lượng cuộc sống.
PGS Hưng cho biết từ thực tế thăm khám cùng nghiên cứu, ông cùng nhiều chuyên gia có cùng quan điểm, không có con đường tắt trong giảm cân an toàn. Muốn kiểm soát cân nặng bền vững, người giảm cân cần quay về những nguyên tắc nền tảng: ăn đủ nhưng đúng, tăng rau xanh và chất xơ, hạn chế ăn vặt, vận động phù hợp với thể trạng và đặc biệt là kiên trì thay đổi thói quen.
“Giảm cân không chỉ để đẹp hơn, mà còn để phòng ngừa bệnh tật, nâng cao chất lượng sống khi tuổi tác ngày càng cao. Và điều khó nhất, không nằm ở việc ăn gì, mà là dám thay đổi lối sống của chính mình mỗi ngày”, PGS Hưng nhấn mạnh.
