Chiều Chủ nhật, khoảng hơn 5 giờ, Minh (27 tuổi, nhân viên marketing tại Hà Nội) vừa kết thúc buổi gặp bạn bè thì bỗng thấy tâm trạng tụt xuống khó hiểu. Trên đường về nhà, cậu liên tục nghĩ đến cuộc họp đầu tuần, bản kế hoạch còn chưa hoàn thiện và hàng loạt tin nhắn công việc sẽ xuất hiện vào sáng hôm sau.
Về đến phòng, Minh không thật sự làm việc nhưng cũng không thể thư giãn. Cậu mở email, rồi đóng lại. Mở ứng dụng chat nội bộ, kiểm tra từng cuộc trò chuyện cũ dù chẳng có thông báo mới. Càng gần tối, cảm giác căng thẳng càng rõ: Tim đập nhanh hơn, bụng khó chịu, người mệt nhưng đầu óc không chịu nghỉ. Đến khuya, Minh vẫn trằn trọc.
Thu (23 tuổi, làm freelancer) lại trải qua một kiểu lo âu khác. 2 ngày cuối tuần cô gần như đảo lộn giờ giấc: Thức đến rạng sáng để xem video, lướt mạng xã hội và ngủ bù gần hết buổi chiều hôm sau. Khi tỉnh dậy vào chiều Chủ nhật, Thu có cảm giác cơ thể nặng nề, đầu óc lơ mơ và hoàn toàn thiếu động lực.
Khoảnh khắc trời bắt đầu tối cũng là lúc hàng loạt suy nghĩ tiêu cực kéo đến: "Mình đã lãng phí cả cuối tuần", "Tuần mới chắc lại không kịp việc", "Nếu cứ thế này thì công việc sẽ ngày càng tệ hơn". Cô nằm trên giường cầm điện thoại lướt vô thức, không muốn bắt đầu bất cứ việc gì nhưng cũng không thể cảm thấy nhẹ nhõm.
Nghe quen không? Đây chính là biểu hiện điển hình của "hội chứng sợ chiều Chủ nhật" (Sunday Scaries), trạng thái lo âu xuất hiện vào cuối ngày Chủ nhật khi não bộ bắt đầu chuyển từ chế độ nghỉ ngơi sang chế độ đối mặt với tuần làm việc mới.
Điểm đáng chú ý là hội chứng này không chỉ xảy ra ở người quá bận rộn. Người làm văn phòng có thể bị ám ảnh bởi deadline và trách nhiệm, còn người làm tự do lại dễ rơi vào cảm giác mất kiểm soát thời gian, tội lỗi vì nghỉ ngơi và lo lắng về thu nhập. 2 biểu hiện khác nhau nhưng cùng chung một cơ chế: Não bộ dự đoán trước áp lực tương lai và kích hoạt phản ứng căng thẳng ngay cả khi công việc chưa thực sự bắt đầu.
Theo ThS Hoàng Quốc Lân (Chuyên gia tâm lý lâm sàng, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông), trong thực hành lâm sàng, anh cũng gặp khá nhiều trường hợp có những biểu hiện mà mọi người thường gọi là "hội chứng chiều Chủ nhật", không chỉ ở người lớn mà cả trẻ em và thanh thiếu niên.
"Tuy nhiên, hiện tượng này chưa được xem là một bệnh hay một rối loạn tâm thần chính thức. Tôi nghĩ nên hiểu đây là một hiện tượng tâm lý hoặc một phản ứng khá thường gặp khi con người chuẩn bị quay trở lại với công việc hay học tập sau kỳ nghỉ cuối tuần", ThS Hoàng Quốc Lân chia sẻ.
Chuyên gia cho biết, ở người lớn, nhiều thân chủ chia sẻ rằng từ khoảng chiều hoặc tối Chủ nhật, họ bắt đầu cảm thấy bồn chồn, tâm trạng chùng xuống, khó tận hưởng thời gian nghỉ ngơi vì đầu óc liên tục nghĩ đến công việc của ngày hôm sau. Có người còn khó ngủ vào tối Chủ nhật và sáng thứ Hai thức dậy trong trạng thái mệt mỏi dù cuối tuần đã nghỉ ngơi đầy đủ.
Với trẻ em và thanh thiếu niên, các biểu hiện thường liên quan đến lo âu học đường. Chẳng hạn, đến chiều hoặc tối Chủ nhật, nhiều em bắt đầu lo lắng vì sáng thứ Hai phải đi học, sợ kiểm tra, sợ gặp giáo viên, sợ chào cờ đông người hoặc thậm chí sợ gặp những bạn từng bắt nạt mình. Trong những trường hợp này, cảm giác lo âu vào chiều Chủ nhật thường chỉ là biểu hiện của những áp lực hoặc khó khăn tâm lý đang tồn tại, chứ không phải là một chẩn đoán bệnh lý riêng biệt.
"Nếu những biểu hiện này chỉ xuất hiện thoáng qua thì đó có thể là phản ứng bình thường. Tuy nhiên, khi chúng kéo dài, lặp đi lặp lại, ảnh hưởng đến giấc ngủ, tâm trạng, việc học tập, làm việc hoặc chất lượng cuộc sống thì cần được đánh giá kỹ hơn để xem có liên quan đến một rối loạn tâm lý khác hay không", ThS Lân nói.
Hội chứng sợ chiều Chủ nhật là gì? Có phải là một dạng bệnh tâm thần hay không?
ThS Hoàng Quốc Lân cho biết, hội chứng sợ chiều Chủ nhật là cách gọi phổ biến để mô tả trạng thái lo âu, căng thẳng hoặc chùng xuống về cảm xúc khi cuối tuần sắp kết thúc và mọi người nghĩ đến việc quay trở lại học tập hoặc làm việc vào ngày hôm sau. Người gặp tình trạng này có thể cảm thấy bồn chồn, khó thư giãn, liên tục nghĩ về công việc, học tập, thậm chí khó ngủ vào tối Chủ nhật.
Đây không phải là một bệnh tâm thần hay một chẩn đoán rối loạn tâm thần chính thức. Có thể hiểu đây là một hiện tượng tâm lý hoặc một phản ứng khá thường gặp trước áp lực của tuần mới. Phần lớn trường hợp, cảm giác này chỉ thoáng qua và sẽ giảm khi mọi người thích nghi với nhịp học tập, làm việc.
Điều đáng lưu ý là nếu các biểu hiện xuất hiện gần như mỗi tuần, kéo dài, ảnh hưởng rõ rệt đến giấc ngủ, tâm trạng, hiệu quả học tập, làm việc hoặc chất lượng cuộc sống thì không nên chỉ xem đó là "hội chứng chiều Chủ nhật". Khi đó, cần được đánh giá bởi chuyên gia để xác định liệu có đang tồn tại một vấn đề sức khỏe tâm thần khác như rối loạn lo âu, trầm cảm hoặc kiệt sức nghề nghiệp hay không.
Triệu chứng của hội chứng chiều chủ nhật
Triệu chứng của hiện tượng này thường xuất hiện từ chiều hoặc tối Chủ nhật, khi mọi người bắt đầu nghĩ đến tuần học tập, làm việc mới. Người gặp tình trạng này có thể cảm thấy bồn chồn, lo lắng, tâm trạng chùng xuống hoặc dễ cáu gắt. Dù đang nghỉ ngơi hay tham gia các hoạt động cùng gia đình, bạn bè nhưng họ vẫn khó tập trung tận hưởng vì đầu óc liên tục nghĩ đến công việc, bài vở hoặc những việc chưa hoàn thành.
Một số người còn có các biểu hiện về thể chất như căng cơ, đau đầu, hồi hộp, khó ngủ vào tối Chủ nhật và sáng thứ Hai thức dậy trong trạng thái mệt mỏi dù đã nghỉ ngơi cuối tuần. Tuy nhiên, ở đa số trường hợp, những cảm giác này sẽ giảm dần khi người đó quay lại nhịp học tập, làm việc và thích nghi với tuần mới.
Nguyên nhân mắc hội chứng này là gì?
Theo ThS Lân, hiện tượng này thường không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất mà là sự kết hợp của nhiều yếu tố. Phổ biến nhất là áp lực học tập, công việc, khối lượng nhiệm vụ lớn hoặc căng thẳng kéo dài. Ngoài ra, những người có xu hướng lo âu, cầu toàn hoặc mất cân bằng giữa công việc và cuộc sống cũng dễ gặp hơn.
Ở trẻ em và thanh thiếu niên, nguyên nhân thường liên quan đến lo âu học đường, như áp lực học tập, kiểm tra, mối quan hệ với thầy cô, bạn bè hoặc những trải nghiệm tiêu cực tại trường. Nhìn chung, đây là phản ứng của tâm lý trước áp lực của tuần mới, chứ không phải do bản thân ngày Chủ nhật.
Điều trị hội chứng này như thế nào?
"Vì đây không phải là một bệnh hay rối loạn tâm thần chính thức nên đa số trường hợp không cần điều trị bằng thuốc", chuyên gia cho hay.
Điều quan trọng là giúp người đó nhận diện nguồn gốc của áp lực, điều chỉnh lối sống, cân bằng giữa công việc và nghỉ ngơi, đồng thời học các kỹ năng quản lý căng thẳng.
Nếu các triệu chứng kéo dài, lặp đi lặp lại và ảnh hưởng rõ rệt đến giấc ngủ, công việc hoặc chất lượng cuộc sống thì nên được thăm khám để đánh giá xem có rối loạn lo âu, trầm cảm hoặc một vấn đề sức khỏe tâm thần khác hay không.
Có thể phòng tránh hội chứng này không? Nếu có thì bằng cách nào?
Bạn hoàn toàn có thể phòng tránh hội chứng sợ chiều chủ nhật. ThS Lân khuyên, mỗi người nên duy trì thời gian nghỉ ngơi hợp lý vào cuối tuần, không để công việc lấn át thời gian phục hồi, chuẩn bị kế hoạch cho tuần mới từ sớm thay vì để đến tối Chủ nhật mới bắt đầu lo lắng. Bên cạnh đó, duy trì giấc ngủ đều đặn, tập thể dục, thư giãn và dành thời gian cho gia đình, sở thích cá nhân cũng giúp giảm đáng kể cảm giác căng thẳng trước tuần mới.
(Ảnh minh hoạ: Internet)
Tuấn Minh
