Theo dự thảo, Bộ Nội vụ đề xuất sửa đổi cách hiểu về quỹ xã hội, quỹ từ thiện, làm rõ hơn tôn chỉ thành lập và ranh giới hoạt động giữa các loại hình quỹ. Nội dung bổ sung quan trọng là quy định về cơ sở dữ liệu, tạo nền tảng để cơ quan quản lý xây dựng hệ thống thông tin thống nhất, phục vụ chuyển đổi số theo tinh thần nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Dự thảo cũng mở rộng quy định về phạm vi hoạt động của quỹ theo địa giới hành chính. Các quỹ có thể đăng ký hoạt động ở quy mô toàn quốc hoặc liên tỉnh; cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; hoặc cấp xã - phường. Việc phân tầng rõ ràng tạo thuận lợi cho quản lý, đồng thời phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang được vận hành.
Bộ Nội vụ liệt kê 7 nhóm hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có hoạt động trái mục đích, rửa tiền, tài trợ khủng bố, sử dụng giấy tờ giả, dùng tài sản ngân sách góp vốn thành lập quỹ và các hoạt động nhận tiền gửi, cho vay.
Cụ thể, dự thảo nghị định quy định các hành vi bị nghiêm cấm (Điều 10), trong đó nghiêm cấm lợi dụng việc thành lập và tổ chức, hoạt động của quỹ để thực hiện các hành vi sau:
Hoạt động trái với tôn chỉ, mục đích của quỹ, làm ảnh hưởng đến uy tín của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, cá nhân, cộng đồng; gây phương hại đến lợi ích quốc gia, an ninh, quốc phòng, khối đại đoàn kết dân tộc, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Xâm hại đạo đức xã hội, thuần phong, mỹ tục, truyền thống, bản sắc dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo.
Cấm tư lợi, gian dối, thực hiện, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp, lập chứng từ không đúng thực tế hoặc thông đồng với tổ chức, cá nhân nhằm trốn thuế, gian lận thuế hoặc vi phạm các quy định khác của pháp luật về tài chính, thuế, kế toán trong quá trình thành lập, hoạt động của quỹ.
Cấm rửa tiền, tài trợ khủng bố và các hoạt động trái pháp luật. Làm giả, tẩy xóa, chuyển nhượng, cho thuê, cho mượn, cầm cố, thế chấp giấy phép thành lập quỹ dưới bất kỳ hình thức nào. Nhận tiền gửi, cho vay, góp vốn đầu tư. Sử dụng ngân sách nhà nước, sử dụng hoặc hỗ trợ tài sản được ngân sách nhà nước giao hoặc có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước để tham gia góp tài sản thành lập quỹ.
Đề xuất cấm quỹ từ thiện nhận tiền gửi, cho vay và góp vốn đầu tư. (Ảnh: Báo Đầu tư)
Theo lý giải của cơ quan soạn thảo, việc quy định cấm nhận tiền gửi, cho vay, góp vốn đầu tư, theo Luật Tổ chức tín dụng, Luật Ngân hàng Nhà nước thì việc nhận tiền gửi hoặc cho vay là hoạt động kinh doanh tài chính mang tính chất ngân hàng hoặc tín dụng; chỉ các tổ chức tín dụng được cấp phép mới được thực hiện hoạt động nhận tiền gửi, cho vay.
Việc nhận tiền gửi hoặc cho vay là hoạt động kinh doanh tài chính mang tính chất ngân hàng hoặc tín dụng (hoạt động kinh doanh có điều kiện), không phù hợp với tôn chỉ, mục đích hoạt động của quỹ hoạt động xã hội, nhân đạo, từ thiện; có thể dẫn đến thay đổi bản chất phi lợi nhuận của quỹ; tiềm ẩn nguy cơ biến quỹ thành tổ chức tài chính.
Nếu quỹ thực hiện nhận tiền gửi hoặc cho vay, sẽ phát sinh nhiều rủi ro như việc mất khả năng hoàn trả hoặc nợ xấu, gây thiệt hại cho quỹ và người đóng góp; dễ làm ảnh hưởng tiêu cực đến niềm tin của nhà tài trợ, cộng đồng.
Vì vậy, việc quy định không được nhận tiền gửi, cho vay theo quy định tại khoản 6 Điều 10 dự thảo Nghị định là giải pháp bảo đảm an toàn, minh bạch và bền vững trong quản trị tài sản của quỹ.
Bộ Nội vụ cho biết, qua quá trình tổng kết thi hành Nghị định 93/2019, phần lớn quỹ xã hội, quỹ từ thiện đã hoạt động đúng điều lệ, góp phần tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội và hỗ trợ cộng đồng trong nhiều lĩnh vực như y tế, giáo dục, an sinh hay bảo vệ môi trường.
Tuy vậy, yêu cầu thực tiễn đặt ra ngày càng cao, đòi hỏi khung pháp lý hoàn thiện hơn để các quỹ hoạt động an toàn, minh bạch và phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập sâu rộng.
