LTS: “Từ nay đến 2030, nhà ở để bán vẫn cần thiết, nhưng nhà ở cho thuê phải được xác định là trụ cột chiến lược, nhất là tại các đô thị lớn, khu công nghiệp, vùng nhập cư lao động và các địa bàn có giá nhà vượt xa mặt bằng thu nhập của người dân”, đây là chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khi chủ trì buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các bộ, ngành liên quan về tình hình triển khai thực hiện Chỉ thị số 34-CT/TW ngày 24/5/2024 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phát triển nhà ở xã hội trong tình hình mới, tại tại Trụ sở Trung ương Đảng vào chiều 19/5.
Trên thực tế hiện nay, nhu cầu nhà ở cho thuê là rất lớn, tuy nhiên mỗi người, mỗi nơi lại có nhu cầu khác nhau. Bởi vậy, cần những đánh giá nhu cầu nhà ở cho thuê theo từng nhóm, từng đối tượng để có chỉ tiêu phát triển phù hợp với từng địa phương, tránh lệch pha cung cầu nơi thừa nơi thiếu.
Tạp chí ĐS&PL triển khai loạt bài: “Hướng tới thị trường nhà ở cho thuê chuyên nghiệp” lấy ý kiến của các chuyên gia, nhà hoạch định chính sách, luật sư nhằm đóng góp những quan điểm, ý kiến bình luận, phân tích với cái nhìn đa chiều để nhà cho thuê không còn là phân khúc bị bỏ ngỏ mà thực sự là chiến lược an cư quốc gia ngay trong thời gian tới.
Tư duy "an cư" đang có sự chuyển biến đáng chú ý để phù hợp với bối cảnh xã hội trong tình hình mới hiện nay. Thay vì "sở hữu", những chủ trương lớn đang hướng người dân đến việc thuê nhà ở lâu dài với chi phí nhẹ nhàng hơn, giảm bớt gánh nặng mưu sinh. Điều này không chỉ đáp ứng được nhu cầu thiết yếu của người dân với nhu cầu về nhà ở rất lớn hiện nay, đặc biệt là tại các tỉnh thành phố tăng nhanh dân số cơ học, có nhiều khu công nghiệp, mà còn phù hợp với tình hình thực tiễn, đảm bảo an sinh xã hội.
Sự chuyển mình trong chủ trương là một điều kiện rất thuận lợi để hướng tới một thị trường nhà ở cho thuê chuyên nghiệp, nhưng muốn phân khúc này không bị bỏ ngỏ như thời gian dài vừa qua thì vẫn cần rất nhiều những "cú hích" mang tính quyết định.
Xung quanh nội dung này, PGS.TS Bùi Thị An - Đại biểu Quốc hội khóa XIII, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng đã có những trao đổi thẳng thắn với ĐS&PL.
PGS.TS Bùi Thị An - Đại biểu Quốc hội khóa XIII, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng.
Những điểm mới đáng chú ý từ chủ trương đến hành động thực tiễn
ĐS&PL: Bà đánh giá như thế nào về sự chuyển mình trong phân khúc nhà ở cho thuê hiện nay, khi liên tục có những chỉ đạo rốt ráo về việc triển khai dự án sớm, nhanh, thậm chí là ngay trong tháng 6 ở Hà Nội và các địa phương trên cả nước thời gian gần đây?
PGS.TS Bùi Thị An: Chủ trương thì luôn luôn phải nhiều, phải mới để phù hợp với tình hình thực tế. Nhưng lần này, tôi nhận thấy điểm mới nổi bật nhất hiện nay không chỉ nằm ở chủ trương mà nằm ở quyết tâm tổ chức thực hiện. Từ tư duy hoạch định chính sách, chúng ta đang chuyển mạnh sang tư duy hành động, lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo.
Một chuyển biến rất đáng ghi nhận là sự thay đổi tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo phát triển. Nhà nước không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn chủ động tạo lập môi trường, cơ chế và nguồn lực để thúc đẩy phát triển vì lợi ích của người dân.
Chủ trương xây nhà ở cho thuê thực ra không phải đến bây giờ mà đã có từ lâu, nhưng như tôi đã nói, điểm mới ở đây là trong việc tổ chức thực hiện khi mà yêu cầu cần rà soát ngay lập tức, dành quỹ đất để triển khai ít nhất 1 dự án nhà ở cho thuê trong tháng 6 đối với nhiều địa phương đã được hiện thực hóa.
Thứ hai, trước đây, còn có tư duy nhiệm kỳ, có sự “thu vén” trong 5 năm, nhưng bây giờ là tầm nhìn mang tính dài hạn cho sự phát triển của đất nước, cụ thể là nhìn một cách tổng thể liên quan đến vấn đề an sinh xã hội cho người lao động, thu hút nhân lực chất lượng cao, giảm áp lực sở hữu nhà, hạn chế đầu cơ bất động sản…
Một điểm mới nữa là tính hành động trong tổ chức thực hiện được thể hiện rất rõ. Trước đây còn có tư duy đợi cấp trên cấp dưới…, nhưng hiện nay không còn quản lý theo hướng giao từ trên xuống, mà quản trị trên tinh thần lắng nghe dân, thông tin minh bạch, giải trình trước dân.
Giai đoạn vừa qua, sự chuyển đổi nhanh trong cách thức tổ chức thực hiện của Hà Nội và nhiều địa phương trên cả nước, tôi cho rằng đó là kết quả tổng hợp của rất nhiều yếu tố, trong đó có mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã góp phần rút ngắn quy trình, giảm tầng nấc trung gian, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của chính quyền cơ sở. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là đổi mới tư duy trong lãnh đạo, quản trị và tinh thần dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Khi mọi thông tin được công khai, minh bạch thì nguy cơ tham nhũng, lợi ích nhóm và lãng phí sẽ được hạn chế đáng kể, bà An nêu quan điểm.
Thách thức cần "khơi thông"
ĐS&PL: Theo bà, để đảm bảo thực hiện chủ trương lớn một cách thần tốc nhưng vẫn đúng quy định, tránh rủi ro lạm quyền thì cần có những cơ chế và giải pháp ra sao?
PGS.TS Bùi Thị An: Muốn triển khai nhanh nhưng vẫn đúng quy định thì đồng thời phải thực hiện ba yêu cầu: Phân cấp rõ trách nhiệm, minh bạch toàn bộ quá trình thực hiện và tăng cường cơ chế giám sát độc lập.
Bên cạnh đó cần có cơ chế bảo vệ những cán bộ dám nghĩ dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung khi thực hiện đúng quy định; đồng thời cần xây dựng hệ thống giám sát đa tầng, kết hợp giữa giám sát của cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức chính trị xã hội, xã hội nghề nghiệp, cơ quan dân cử và chính người dân.
Khi mọi thông tin được công khai, minh bạch thì nguy cơ tham nhũng, lợi ích nhóm và lãng phí sẽ được hạn chế đáng kể.
ĐS&PL: Có thể nói, thị trường nhà cho thuê đang được đẩy mạnh theo hướng chuyên nghiệp, nhưng vẫn còn đó không ít thách thức cần "khơi thông" để vấn đề nhà cho thuê được thực chất. Bà có quan điểm ra sao về việc này?
PGS.TS Bùi Thị An: Tôi cho rằng, các địa phương rà soát quỹ đất để triển khai dự án nhà ở cho thuê là rất tốt, nhưng phải xác định được đâu là quỹ đất trống, đâu là quỹ đất có thể làm được ngay.
Thêm nữa, quỹ đất đó phải đáp ứng được nhu cầu thuận tiện về giao thông đi lại dễ dàng, hạ tầng triển khai đồng bộ, đừng rơi vào cảnh như xây nhà cho sinh viên xong không ai đến thuê, lãng phí như trước đây.
Điều quan trọng không chỉ là có quỹ đất, mà phải là quỹ đất phù hợp.
Nhà ở cho thuê cần được phát triển tại những khu vực có khả năng kết nối giao thông thuận lợi, gần nơi làm việc, trường học, cơ sở y tế và các dịch vụ thiết yếu để bảo đảm khả năng khai thác hiệu quả lâu dài.
Do nhà ở cho thuê là lĩnh vực có thời gian hoàn vốn dài và biên lợi nhuận thấp hơn bất động sản thương mại. Vì vậy, nếu không có cơ chế ưu đãi đủ mạnh về đất đai, tín dụng, thuế và tục hành chính thì rất khó thu hút doanh nghiệp tham gia lâu dài.
Từ nay tới năm 2030, nhà ở cho thuê là trụ cột chiến lược, nhất là tại các đô thị lớn, khu công nghiệp.
Công khai thông tin trên nền tảng số, chặn đứng mầm mống tiêu cực
ĐS&PL: Quan điểm đổi mới của Chính phủ là phát triển thị trường bất động sản cho thuê theo hướng dài hạn, phục vụ nhu cầu ở thực của người dân, không nhằm mục tiêu sở hữu hay đầu cơ tích sản. Làm sao để "chặn đứng" những tiêu cực như thế này từ đầu, thưa bà?
PGS.TS Bùi Thị An: Muốn hạn chế đầu cơ, thì ngay từ đầu phải xác lập rõ mục tiêu của chính sách là phục vụ nhu cầu ở thực. Mọi cơ chế ưu đãi của Nhà nước phải gắn với điều kiện sử dụng đúng mục đích, đồng thời có chế tài đủ mạnh đối với các hành vi trục lợi chính sách.
Toàn bộ tiêu chí lựa chọn Dự án, nhà đầu tư, và đối tượng thụ hưởng cần được công khai minh bạch trên nền tảng số để người dân, các tổ chức xã hội và cơ quan quản lý cùng giám sát. Mục tiêu là bảo đảm, hạn chế tối đa tình trạng trục lợi hoặc phân bổ không công bằng.
Ngoài nền tảng số thì Danh sách người mua nhà phải được niêm yết công khai đến từng thôn, tổ dân phố, tại các địa điểm mà mọi người dân dễ dàng tiếp cận.
ĐS&PL: Trong buổi làm việc hôm 27/5, Chủ tịch UBND T.P Hà Nội đã thẳng thắn nhìn nhận phân khúc nhà ở cho thuê hiện nay vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Điều này sẽ cần có những “cú hích” như thế nào, theo quan điểm của cá nhân bà?
PGS.TS Bùi Thị An: Khi người đứng đầu UBND Thành phố đã nhận ra thực trạng, thì tôi tin kết quả sẽ thành công.
Theo tôi, để hình thành thị trường nhà ở cho thuê chuyên nghiệp cần hình thành 5 “cú hích“ lớn :
Thứ nhất, cú hích về quỹ đất với quy hoạch riêng xây nhà cho thuê tại những nơi có nhu cầu thực sự.
Thứ hai là cú hích về tài chính thông qua các chính sách ưu đãi về tín dụng, thuế và tiền sử dụng đất để khuyến khích doanh nghiệp tham gia.
Thứ ba là cú hích về cải cách thủ tục hành chính theo hướng nhanh gọn, minh bạch và có trách nhiệm giải trình.
Thứ tư, cú hích với người thuê nhà bằng các chính sách hỗ trợ phù hợp để người lao động, người trẻ và các nhóm thu nhập thấp có khả năng tiếp cận nhà ở cho thuê.
Cú hích thứ năm về nhận thức xã hội, từng bước hình thành văn hóa thuê nhà văn minh, ổn định và bền vững như nhiều quốc gia phát triển đã thực hiện thành công.
Tóm lại, phát triển thị trường nhà ở cho thuê không chỉ là giải pháp cho bàì toán nhà ở trước mắt mà còn là một chiến lược an sinh xã hội dài hạn. Nếu có cơ chế đủ mạnh, tổ chức thực hiện hiệu quả và giám sát minh bạch, chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng một thị trường nhà ở cho thuê chuyên nghiệp, bền vững, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
ĐS&PL: Trân trọng cảm ơn bà!
