Vũ khí đắt giá của UAE bị tiêu diệt
Nhiều nguồn tin xác nhận các cuộc tấn công do Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thực hiện đã phá hủy một hệ thống cảnh báo sớm và kiểm soát trên không (AEW&C) Saab GlobalEye thuộc Không quân Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).
Đây được coi là một trong những phi cơ quân sự có giá trị cao nhất đang vận hành tại Trung Đông. Chiếc máy bay này bị nhắm mục tiêu tại Căn cứ Không quân Al Dhafra ở Abu Dhabi trong một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái quy mô lớn.
Căn cứ Al Dhafra là nơi đồn trú của các lực lượng hàng không thuộc UAE, Mỹ và Pháp. Hiện mức độ thiệt hại toàn diện vẫn chưa được xác định rõ ràng, do nội dung bên trong các nhà vòm bị phá hủy — được ghi nhận qua ảnh vệ tinh — vẫn còn là ẩn số. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định rất có khả năng có hơn một chiếc GlobalEye đã bị hư hại.
Bên cạnh đó, các nhà vòm bị tấn công được cho là nơi chứa máy bay không người lái giám sát hàng hải tầm xa MQ-4C Triton của Hải quân Mỹ (trị giá hơn 240 triệu USD mỗi chiếc) và drone trinh sát - chiến đấu MQ-9 Reaper của Không quân Mỹ.
Mặc dù không phận UAE được bảo vệ bởi mạng lưới phòng không đa tầng dày đặc — bao gồm hệ thống chống tên lửa đạn đạo THAAD và Patriot do Mỹ cung cấp, hệ thống Cheongung-II của Hàn Quốc cùng các đơn vị pháo phòng không hỗ trợ — nhưng hiệu quả của mạng lưới này tỏ ra rất hạn chế.
Việc lực lượng Iran có thể xuyên thủng hệ thống phòng thủ tại Al Dhafra, một trong những cơ sở được bảo vệ nghiêm ngặt nhất quốc gia này, là minh chứng cho thấy năng lực phòng không đang suy giảm nhanh chóng.
Việc công bố hình ảnh thiệt hại tại Al Dhafra diễn ra cùng thời điểm với các thước phim cho thấy sự tàn phá trên diện rộng đối với các cơ sở hạ tầng trọng yếu khác, bao gồm sân bay lớn nhất đất nước là Sân bay Quốc tế Dubai và cảng biển lớn nhất tại Fujairah.
Dù Không quân UAE và Pháp đã triển khai tiêm kích từ Al Dhafra để đánh chặn các đợt tấn công bằng drone, nhưng khả năng thích ứng của chúng với loại hình tác chiến này rất hạn chế. Sau hai tuần hoạt động, Bộ Quốc phòng Pháp đã phải đặt ra những nghi vấn nghiêm trọng về tình trạng cạn kiệt kho tên lửa không đối không đắt đỏ của mình.
Hệ thống GlobalEye
Hệ thống GlobalEye được phát triển nhằm cung cấp khả năng nhận biết tình huống tiên tiến cho mạng lưới tác chiến. Nó tích hợp hai radar cỡ lớn, các đường truyền dữ liệu hiện đại, cùng các cảm biến tình báo tín hiệu và điện tử, cho phép máy bay phát hiện và phân tích các bức xạ radar cũng như tín hiệu liên lạc.
Dù vậy, năng lực của GlobalEye vẫn bị đánh giá là hạn chế hơn so với các hệ thống AEW&C lớn và tiên tiến hơn như E-7 Wedgetail của Mỹ hay KJ-500 của Trung Quốc.
Hiện tại, UAE là quốc gia duy nhất vận hành dòng máy bay này, trong khi Pháp và Thụy Điển đã đặt hàng lần lượt là 2 và 3 chiếc. Do các tiêm kích F-16, Mirage 2000 và Rafale (trong tương lai) của UAE sở hữu radar tương đối nhỏ, việc hỗ trợ từ các máy bay AEW&C là đặc biệt quan trọng. Điều này trái ngược với Không quân Hoàng gia Ả Rập Xê-út, đơn vị vận hành các tiêm kích F-15 lớn hơn nhiều với khả năng tác chiến độc lập cao hơn.
Trong giai đoạn 2020-2024, 5 hệ thống GlobalEye đã được bàn giao theo hợp đồng trị giá 2,5 tỷ USD, khiến chúng đắt đỏ hơn đáng kể so với các máy bay khác được xác nhận bị hư hại trong các đòn tấn công của Iran, chẳng hạn như máy bay tiếp dầu KC-135 của Mỹ tại Căn cứ Không quân Prince Sultan ở Ả Rập Xê-út. Việc phá hủy GlobalEye dự kiến sẽ làm hạn chế hơn nữa khả năng nhận biết tình huống của Mỹ và các đối tác chiến lược trong khu vực.
Trước đó, Quân đoàn Vệ binh Cách mạng đã phá hủy radar AN/FPS-132 duy nhất đặt ngoài lãnh thổ Mỹ (tại Qatar), hai radar AN/TPY-2 thuộc hệ thống THAAD tại Jordan và UAE, cùng nhiều hệ thống radar giá trị thấp hơn khác. Mỹ đã buộc phải tái triển khai các hệ thống chống tên lửa và radar từ khắp nơi trên thế giới, đáng chú ý nhất là từ các vị trí tiền tiêu chiến lược ở Hàn Quốc, để bù đắp cho những tổn thất này.
Trong khi các hệ thống phòng thủ tên lửa tại Israel có thể dựa vào một hệ thống AN/TPY-2 khác đặt tại Thổ Nhĩ Kỳ để theo dõi tên lửa đang bay tới, các quốc gia nằm gần Iran hơn vẫn ở trong tình thế dễ bị tổn thương. UAE, Bahrain và Qatar đã bị nhắm mục tiêu đặc biệt dữ dội do vai trò dẫn đầu trong việc hỗ trợ chiến dịch do Mỹ đứng đầu chống lại Iran.
Những đoạn phim ghi lại cảnh hệ thống phòng không Patriot liên tục thất bại trong việc đánh chặn ngay cả các đòn tấn công bằng tên lửa đạn đạo cơ bản của Iran đã nối dài lịch sử hoạt động kém hiệu quả của hệ thống này trong thực chiến.
Sự yếu kém đó được cho là đã làm trầm trọng thêm lỗ hổng phòng thủ của các quốc gia vùng Vịnh đồng minh với Mỹ. Bản thân Mỹ cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt trầm trọng tên lửa đánh chặn bề đối không, điều được báo cáo là nhân tố chính thúc đẩy Washington phải tìm kiếm một thỏa thuận ngừng bắn.
Quốc Vinh (Theo Military Watch)
