Tuyến tụy nằm ở vị trí khá sâu trong ổ bụng, phía sau dạ dày và phía trước cột sống. Khi tổn thương ở giai đoạn sớm còn nhỏ, bệnh thường chưa gây ra những cơn đau dữ dội mà chỉ tạo cảm giác đầy tức, âm ỉ vùng bụng trên. Cảm giác này có thể tăng lên sau khi ăn và gần như giống hệt biểu hiện của viêm dạ dày hoặc khó tiêu.
Nhiều người cho rằng “bệnh dạ dày ba phần chữa, bảy phần dưỡng”, vì vậy thường tự mua thuốc dạ dày hoặc thuốc hỗ trợ tiêu hóa về dùng. Khi triệu chứng giảm nhẹ, họ không còn để ý. Tuy nhiên, những khó chịu do tổn thương tuyến tụy gây ra có thể chỉ giảm tạm thời sau khi uống thuốc dạ dày thông thường, rồi tái diễn sau vài ngày và ngày càng nghiêm trọng hơn.
Một điểm khác biệt đáng chú ý là cơn đau do tuyến tụy có thể lan ra vùng thắt lưng, lưng. Cơn đau đôi khi giảm nhẹ khi cúi người nhưng rõ rệt hơn khi nằm ngửa. Đây là một dấu hiệu quan trọng giúp phân biệt với những vấn đề tiêu hóa thông thường.
Một bác sĩ tại Trung Quốc cho biết ông đã gặp quá nhiều bệnh nhân chỉ đi khám khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, và điều đó thật đáng tiếc. Nhiều dấu hiệu cảnh báo xuất hiện sớm hơn nhiều, nhưng mọi người lại không nghĩ đến tuyến tụy. Vị bác sĩ này khuyên những người trung niên và người cao tuổi không nên xem nhẹ cảm giác khó chịu ở vùng bụng trên, đặc biệt nếu kèm theo đó là sụt cân hoặc đường huyết bất thường. Khám sàng lọc kịp thời luôn tốt hơn là trì hoãn.
Không chủ ý giảm cân nhưng sụt cân nhanh: Dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua
Ngoài đau bụng, đầy bụng, nhiều người còn bỏ qua một biểu hiện khác vì cho rằng đó chỉ là hệ quả của tuổi tác hoặc chức năng tiêu hóa suy yếu. Đó là sụt cân nhanh mà không chủ ý giảm cân.
Tuyến tụy là cơ quan quan trọng đối với quá trình tiêu hóa. Protein, chất béo và các chất dinh dưỡng chúng ta ăn vào cần đến các enzyme tiêu hóa do tuyến tụy tiết ra để được phân giải và hấp thu.
Khi tuyến tụy xuất hiện tổn thương, lượng enzyme tiêu hóa có thể giảm. Dù vẫn ăn uống bình thường, cơ thể có thể không hấp thu đủ chất dinh dưỡng, khiến cân nặng âm thầm giảm xuống. Nếu không ăn kiêng hay tăng cường vận động nhưng lại giảm hơn 5 kg chỉ trong 1-2 tháng, đồng thời chán ăn hoặc cảm thấy khó chịu khi ăn đồ nhiều dầu mỡ, đừng chỉ nghĩ đơn giản là “tỳ vị yếu” và tự điều chỉnh chế độ ăn.
Đây có thể là một tín hiệu cần chú ý từ tuyến tụy. Nhiều bệnh nhân ung thư tuyến tụy giai đoạn muộn khi nhìn lại cho biết họ từng sụt hơn 10 kg trong vòng nửa năm nhưng không để tâm.
Đường huyết đột nhiên tăng ở tuổi trung niên: Đừng chỉ nghĩ đến tiểu đường
Một dấu hiệu khác cũng dễ bị xem nhẹ là đường huyết đột nhiên tăng cao ở người trung niên.
Nhiều người biết bệnh tiểu đường có liên quan đến insulin nhưng không phải ai cũng biết insulin được tiết ra bởi các tế bào đảo tụy nằm trong tuyến tụy. Khi tuyến tụy xuất hiện ung thư, các tế bào đảo tụy bình thường có thể bị tổn thương, khiến lượng insulin tiết ra không đủ và đường huyết tăng lên.
Điều này khác với tiểu đường type 2. Tiểu đường type 2 thường tiến triển từ từ, nhiều người có tiền sử gia đình hoặc thừa cân. Trong khi đó, tình trạng tăng đường huyết liên quan đến tuyến tụy có thể xuất hiện đột ngột.
Đặc biệt, nếu một người ở độ tuổi 40-50, không có tiền sử gia đình mắc tiểu đường, cân nặng không vượt mức nhưng đột nhiên được phát hiện đường huyết cao, hoặc trước đây đường huyết luôn ổn định nhưng gần đây bất ngờ mất kiểm soát, cần lưu ý đến nguyên nhân ở tuyến tụy.
Một số bệnh nhân ban đầu chỉ được điều trị như tiểu đường thông thường bằng thuốc hạ đường huyết mà không tìm hiểu nguyên nhân hoặc kiểm tra tuyến tụy. Đến khi xuất hiện đau bụng, vàng da, bệnh mới được phát hiện có liên quan đến tuyến tụy thì thời điểm điều trị tối ưu có thể đã bị bỏ lỡ.
Vậy người bình thường nên làm gì để phát hiện sớm?
Trước hết, nhóm nguy cơ cao nên chủ động tầm soát. Những người trên 40 tuổi, có tiền sử gia đình mắc ung thư tuyến tụy, hút thuốc hoặc uống rượu bia lâu năm, từng mắc viêm tụy mạn và những người xuất hiện tiểu đường đột ngột trong vài năm gần đây cần đặc biệt lưu ý. Hằng nằm, nhóm này nên thực hiện một lần CT bụng có tiêm thuốc cản quang hoặc MRI tuyến tụy, đồng thời xét nghiệm máu kiểm tra chỉ dấu ung thư CA19-9.
Tuy nhiên, CA19-9 không phải xét nghiệm có thể dùng đơn độc để chẩn đoán. Khoảng 10% người có đặc điểm di truyền khiến chỉ số này luôn ở mức bình thường. Ngoài ra, viêm đường mật và vàng da thông thường cũng có thể khiến CA19-9 tăng. Vì vậy, cần kết hợp xét nghiệm với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như CT hoặc MRI.
Điều quan trọng tiếp theo là không cố chịu đựng khi xuất hiện triệu chứng. Nếu đau âm ỉ vùng bụng trên hoặc đầy bụng kéo dài hơn 2 tuần, uống thuốc dạ dày không cải thiện, hoặc đồng thời xuất hiện đau lưng, sụt cân không rõ nguyên nhân, vàng da, vàng mắt hay nước tiểu sẫm màu, nên sớm đến khám chuyên khoa tiêu hóa.
Trà My
Theo Aboluowang
