Theo trang tin Men’s Health, chỉ 150 phút tập thể dục mỗi tuần có thể giúp bộ não của con người duy trì trạng thái trẻ trung hơn.
Nghiên cứu mới cho thấy ngay cả những người từng ít vận động trong phần lớn cuộc đời vẫn có thể bắt đầu tạo ra khác biệt cho sức khỏe não bộ từ tuổi trung niên.
Khoa học vừa mang đến thêm một lý do để không bỏ qua buổi tập thể dục tiếp theo, đó là tập luyện đều đặn có thể giúp trẻ hóa tuổi sinh học của bộ não gần một năm.
Điều đáng chú ý là lợi ích này không đòi hỏi một khối lượng vận động quá lớn. Trong một thử nghiệm kéo dài một năm, những người duy trì 150 phút tập thể dục mỗi tuần có bộ não trẻ hơn đáng kể so với nhóm hoàn toàn không tập luyện.
Con số 150 phút cũng không phải một ngưỡng xa lạ. Đây là mức hoạt động thể chất được khuyến nghị bởi nhiều tổ chức y tế, trong đó có Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC).
Trong nghiên cứu, những người tham gia chỉ cần chia nhỏ thời gian vận động thành hai buổi tập cardio kéo dài 60 phút tại phòng thí nghiệm của các nhà nghiên cứu, sau đó thực hiện thêm một buổi tập kéo dài nửa tiếng tại nhà.
Sau một năm, các nhà khoa học sử dụng ảnh chụp cộng hưởng từ (MRI) để so sánh não bộ trước và sau thử nghiệm. Kết quả cho thấy ở những người tập luyện đều đặn, tuổi não giảm 0,6 tuổi so với thời điểm bắt đầu nghiên cứu. Trong khi đó, não bộ của nhóm hoàn toàn không tập thể dục già đi 0,35 tuổi.
Tính chung, khoảng cách về tuổi não giữa hai nhóm lên tới gần một năm.
Chỉ một năm khác biệt cũng có thể mang ý nghĩa dài hạn
Lu Wan, nhà khoa học dữ liệu thần kinh học tại Viện Nghiên cứu của mạng lưới bệnh viện và hệ thống chăm sóc sức khoẻ phi lợi nhuận của Mỹ AdventHealth và là tác giả chính của nghiên cứu, cho rằng mức thay đổi này có thể nhìn qua là khiêm tốn, nhưng không nên xem nhẹ.
Nhà khoa học Lu Wan nói: “Những thay đổi tuyệt đối này là khiêm tốn, nhưng ngay cả sự dịch chuyển một năm trong độ tuổi của não bộ cũng có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong suốt nhiều thập kỷ”.
Ông Wan cùng nhóm nghiên cứu đã công bố toàn bộ kết quả trên Tạp chí Khoa học Thể thao và Sức khỏe (Journal of Sport and Health Science).
Nghiên cứu đặc biệt đáng chú ý ở độ tuổi của những người tham gia. Tổng cộng 130 người trong độ tuổi từ 26 đến 58 đã tham gia thử nghiệm. Điều đó cho thấy việc bắt đầu quan tâm đến sức khỏe não bộ không nhất thiết phải diễn ra từ thời trẻ.
Ngay cả khi một người đã duy trì lối sống ít vận động trong phần lớn cuộc đời, việc thay đổi thói quen ở tuổi 30, 40 hay 50 vẫn có thể mang lại tác động tích cực.
Tiến sĩ Kirk Erickson, giám đốc ngành khoa học thần kinh chuyển dịch tại Viện Nghiên cứu AdventHealth và là tác giả cấp cao của nghiên cứu, nhấn mạnh ý nghĩa của sự khác biệt này trong bối cảnh sức khỏe dài hạn.
Tiến sĩ Erickson cho biết: “Mỗi năm tuổi não tăng thêm đều có mối liên hệ với những khác biệt ý nghĩa về sức khỏe ở giai đoạn sau của cuộc đời. Từ góc độ tuổi thọ, việc thúc đẩy bộ não theo hướng trẻ hóa hơn ở tuổi trung niên có thể mang ý nghĩa rất quan trọng”.
Theo ông, mục tiêu quan trọng không chỉ là duy trì khả năng vận động hay thể chất, mà còn là can thiệp trước khi các vấn đề về nhận thức bắt đầu xuất hiện.
Ông nói: “Nếu chúng ta có thể làm chậm quá trình lão hóa não trước khi các vấn đề lớn xuất hiện, chúng ta có thể trì hoãn hoặc giảm thiểu nguy cơ suy giảm nhận thức và chứng mất trí ở tuổi xế chiều”.
Phát hiện này vì thế mở ra một góc nhìn đáng chú ý, đó là chăm sóc não bộ có thể không phải là câu chuyện chỉ dành cho những năm cuối đời. Những gì một người làm từ tuổi trung niên có thể liên quan đến trạng thái của bộ não trong nhiều thập kỷ sau đó.
Vì sao tập thể dục lại có thể làm não “trẻ” hơn?
Sau khi quan sát được sự khác biệt về tuổi não, các nhà nghiên cứu tiếp tục tìm hiểu những cơ chế có thể đứng phía sau tác động này.
Nhóm nghiên cứu xem xét nhiều yếu tố tiềm năng, từ những thay đổi về thể lực, thành phần cơ thể và huyết áp cho tới BDNF, một loại protein có vai trò thúc đẩy quá trình tạo ra các kết nối thần kinh mới.
Về lý thuyết, tập thể dục có thể tác động đến não thông qua nhiều con đường khác nhau. Tuy nhiên, kết quả của thử nghiệm lại không cho thấy bất kỳ thước đo nào trong số những yếu tố được xem xét có thể giải thích một cách có ý nghĩa thống kê cho hiện tượng đảo ngược lão hóa não.
Đây cũng là một trong những điểm khiến chính các nhà nghiên cứu bất ngờ.
Ông Wan nói: “Đó là một bất ngờ. Chúng tôi kỳ vọng những cải thiện về thể lực hoặc huyết áp sẽ giải thích được tác động này, nhưng thực tế lại không phải vậy”.
Điều đó đồng nghĩa câu chuyện về tác động của tập thể dục lên tuổi não có thể phức tạp hơn những gì các nhà khoa học ban đầu dự đoán.
Theo ông Wan, tập thể dục có thể tác động thông qua những cơ chế bổ sung mà nghiên cứu hiện tại chưa nắm bắt được. Những khả năng này bao gồm các thay đổi tinh vi về cấu trúc não, tình trạng viêm, sức khỏe mạch máu hoặc những yếu tố phân tử khác.
Nói cách khác, nghiên cứu đã cho thấy mối liên hệ rõ ràng giữa việc duy trì hoạt động thể chất và trạng thái trẻ hơn của não bộ, nhưng chưa thể xác định chính xác bằng cách nào quá trình này diễn ra.
Đây là một khoảng trống quan trọng trong hiểu biết khoa học. Bởi nếu các nhà nghiên cứu có thể xác định được cơ chế đứng sau tác động, họ có thể hiểu rõ hơn vì sao hoạt động thể chất lại liên quan đến quá trình lão hóa não và liệu những con đường này có thể được tác động theo những cách khác hay không.
Dù vậy, việc chưa xác định được cơ chế chính xác không làm thay đổi thông điệp thực tế từ nghiên cứu, đó là không nhất thiết phải chờ khoa học giải đáp toàn bộ câu hỏi mới bắt đầu vận động.
150 phút mỗi tuần: ngưỡng không quá xa vời
Điểm đáng chú ý nhất của nghiên cứu nằm ở tính thực tế của mức vận động được áp dụng. Những người tham gia không cần dành hàng giờ mỗi ngày cho phòng tập. Tổng thời gian được duy trì ở mức 150 phút mỗi tuần, được chia thành các buổi tập cardio tại phòng thí nghiệm và một buổi tập tại nhà.
Sau một năm, nhóm tập luyện có tuổi não giảm 0,6 tuổi, trong khi nhóm không tập thể dục có tuổi não tăng 0,35 tuổi. Khoảng cách cuối cùng giữa hai nhóm vì thế đạt gần một năm.
Kết quả này cũng đặt trọng tâm vào một vấn đề lớn hơn: những thay đổi nhỏ trong hiện tại có thể tích lũy thành khác biệt đáng kể theo thời gian.
Như Tiến sĩ Erickson chỉ ra, mỗi “năm” tuổi não tăng thêm đều có mối liên hệ với những khác biệt ý nghĩa về sức khỏe ở giai đoạn sau của cuộc đời. Vì vậy, nếu quá trình lão hóa não có thể được làm chậm lại trước khi các vấn đề lớn xuất hiện, lợi ích tiềm năng không chỉ nằm ở hiện tại mà còn ở nhiều năm sau.
Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu không giới hạn đối tượng ở những người trẻ tuổi. 130 người tham gia có độ tuổi từ 26 đến 58, cho thấy tác động của việc bắt đầu vận động vẫn đáng được quan tâm ở tuổi trung niên.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những người từng ít vận động trong phần lớn cuộc đời. Thay vì coi một lối sống ít vận động trong quá khứ là yếu tố không thể thay đổi, kết quả nghiên cứu cho thấy việc bắt đầu tập luyện ngay từ bây giờ vẫn có thể là một lựa chọn có giá trị đối với sức khỏe não bộ về sau.
Các nhà nghiên cứu cho rằng việc hành động sớm có thể quan trọng hơn việc chờ đợi những dấu hiệu suy giảm nhận thức xuất hiện.
Tiến sĩ Erickson cho biết: “Mọi người thường hỏi: Liệu có điều gì tôi có thể làm ngay bây giờ để bảo vệ bộ não của mình sau này không?. Các phát hiện của chúng tôi củng cố quan điểm rằng việc tuân thủ các hướng dẫn tập thể dục hiện tại, 150 phút hoạt động thể khí (aerobic) cường độ từ trung bình đến mạnh mỗi tuần có thể giúp giữ cho bộ não trẻ trung về mặt sinh học, ngay cả ở độ tuổi trung niên”.
Như vậy, thông điệp từ nghiên cứu không nằm ở việc phải theo đuổi một chế độ tập luyện cực đoan. Thay vào đó, điều quan trọng là duy trì mức hoạt động thể chất được khuyến nghị một cách đều đặn.
Khoa học vẫn chưa xác định được chính xác cơ chế nào giúp tạo ra sự khác biệt về tuổi não. Những cải thiện về thể lực, huyết áp hay các yếu tố được kỳ vọng ban đầu không đủ để giải thích kết quả. Các thay đổi về cấu trúc não, tình trạng viêm, sức khỏe mạch máu hoặc những yếu tố phân tử khác vẫn là những khả năng mà các nhà nghiên cứu đặt ra. Nhưng trong khi câu trả lời về cơ chế vẫn đang được tìm kiếm, một điều đã trở nên rõ ràng hơn từ thử nghiệm kéo dài một năm: hoạt động thể chất có thể là một trong những cách khả thi để tác động đến quá trình lão hóa của não.
Và với những người đang ở tuổi 30, 40 hay 50, thông điệp ấy càng đáng chú ý. Một lối sống ít vận động trong quá khứ không đồng nghĩa cơ hội chăm sóc não bộ đã mất đi. Theo nghiên cứu, 150 phút hoạt động thể khí cường độ từ trung bình đến mạnh mỗi tuần có thể là điểm khởi đầu để hướng tuổi sinh học của bộ não theo chiều trẻ trung hơn.
* Nguồn: Men’s Health.
Vũ Hoàng
