Hiện nay, không ít chị em thực hiện "trend" giảm cân bằng cách cắt cơm, hạn chế tinh bột, tăng ăn hoa quả tùy thích. Họ tin rằng cách làm này vừa giúp giảm cân, vừa tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, thực tế tại các cơ sở y tế lại ghi nhận một xu hướng đáng lo ngại: nhiều người đến khám vì vòng eo ngày càng lớn dù ăn rất ít cơm.
Theo ghi nhận tại các phòng khám nội tiết, ngày càng nhiều trường hợp có chung một thói quen ăn uống: mỗi ngày chỉ ăn vài thìa cơm hoặc duy trì một bữa chính, còn lại thay bằng hoa quả hoặc nước ép vì cho rằng đây là thực phẩm "lành mạnh", không gây tăng cân.
Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Giang Nam, Phó Trưởng khoa Điều trị ban ngày, Bệnh viện Nội tiết Trung ương, cho biết nhiều bệnh nhân khi kiểm tra đã xuất hiện gan nhiễm mỡ, kháng insulin, tăng triglyceride và rối loạn đường huyết.
Điểm chung ở những trường hợp này là tiêu thụ quá nhiều hoa quả hoặc sử dụng nước ép hoa quả thay thế các bữa ăn trong thời gian dài.
Theo bác sĩ Nam, ngay cả người trước đây hoàn toàn khỏe mạnh cũng có thể gặp các rối loạn chuyển hóa nếu duy trì chế độ ăn này. Với người mắc đái tháo đường, việc ăn quá nhiều hoa quả, đặc biệt là các loại chứa nhiều đường hoặc dùng dưới dạng nước ép, còn khiến đường huyết tăng cao và khó kiểm soát hơn.
Hoa quả là nguồn cung cấp vitamin, khoáng chất, chất chống oxy hóa và chất xơ rất có lợi cho sức khỏe. Tuy nhiên, chúng cũng chứa các loại đường tự nhiên như fructose, glucose và sucrose. Khi tiêu thụ vượt nhu cầu của cơ thể, đặc biệt trong thời gian dài, lượng đường này vẫn có thể gây rối loạn chuyển hóa.
Trong đó, fructose được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Khi nạp quá nhiều fructose, gan sẽ tăng quá trình chuyển lượng đường dư thừa thành chất béo. Đây là một trong những cơ chế làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ và tăng triglyceride trong máu.
Theo các chuyên gia gan nhiễm mỡ và kháng insulin thường tồn tại song song và thúc đẩy lẫn nhau. Kháng insulin kéo dài khiến cơ thể ngày càng khó kiểm soát lượng đường trong máu, làm tăng nguy cơ mắc đái tháo đường ở người khỏe mạnh, đồng thời khiến người đã mắc bệnh kiểm soát đường huyết khó khăn hơn.
Bên cạnh fructose, glucose và sucrose trong hoa quả cũng có thể làm tăng đường huyết sau ăn. Nếu tình trạng gan nhiễm mỡ và kháng insulin kéo dài trong nhiều tháng hoặc nhiều năm, chỉ số đường huyết lúc đói và HbA1c cũng sẽ tăng dần theo thời gian.
Ăn hoa quả thế nào mới đúng?
PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho hay, hoa quả vẫn là một phần quan trọng của chế độ ăn lành mạnh nếu được sử dụng hợp lý. Nên ăn đủ rau xanh và quả chín mỗi ngày, không nên ăn nhiều. Theo khuyến nghị, người trưởng thành nên ăn khoảng 200-300g quả chín/ngày. Nếu ăn quá nhiều hoa quả sẽ dư thừa đường và gây ra thừ cân béo phì, tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa.
Ngoài ra, thay vì uống nước ép hoặc ăn không kiểm soát, nên ưu tiên ăn quả tươi để tận dụng chất xơ, đồng thời kiểm soát khẩu phần phù hợp với nhu cầu năng lượng của cơ thể.
Đặc biệt, không nên dùng hoa quả để thay thế hoàn toàn các bữa ăn chính hoặc cắt giảm tinh bột một cách cực đoan. Một chế độ ăn cân đối giữa tinh bột, đạm, chất béo lành mạnh, rau xanh và hoa quả, kết hợp vận động thường xuyên, vẫn là cách hiệu quả và bền vững nhất để kiểm soát cân nặng cũng như phòng ngừa các bệnh rối loạn chuyển hóa.
Các chuyên gia khuyến cáo, điều đáng lo ngại không phải là hoa quả, mà là tâm lý cho rằng "đường tự nhiên thì ăn bao nhiêu cũng được". Trong dinh dưỡng, cũng như nhiều lĩnh vực khác của sức khỏe, sự cân bằng luôn là nguyên tắc quan trọng hơn mọi chế độ ăn cực đoan.
Ngọc Minh
