Loại quả này thường xuất hiện vào mùa hè và rộ nhất trong khoảng từ tháng 7 đến tháng 9 hàng năm. Đây cũng là thời điểm người dân ở các huyện Ba Tơ, Sơn Tây rủ nhau vào rừng tìm hái. Khác hoàn toàn với giống sả trồng lấy củ ở miền xuôi, sả rừng là loài thân gỗ, có thể vươn cao tới 7-12 m.
Cây mọc khá thưa thớt dọc các sườn đồi, bìa rừng và những khu vực thuộc dãy Trường Sơn. Quả sả rừng mọc thành từng chùm sái trĩu trên cành. Khi còn non, quả mang màu xanh thẫm, kích thước nhỏ tựa hạt tiêu hay quả cà phê. Vì thân cây vươn quá cao, người dân đi hái thường phải kéo vít từng nhánh gãy xuống rồi tuốt quả nhặt vào rổ.
Sức hấp dẫn thực sự của trái sả rừng không nằm ở vẻ ngoài mà ẩn chứa trong mùi vị đặc biệt. Quả tươi mang vị cay nhẹ, hơi ngọt và phảng phất chút hương tiêu, nhưng nổi bật nhất vẫn là mùi thơm của sả. Khi dùng lượng vừa phải, gia vị này làm món ăn dậy mùi hấp dẫn mà tuyệt nhiên không lấn át hương vị nguyên liệu chính.
Tùy theo cách chế biến, người dân có thể để nguyên quả, đập dập sơ cho các món cần hương thơm nhẹ, hoặc giã thật nhuyễn để tinh dầu và vị cay hòa quyện trọn vẹn vào nước chấm, đồ ướp.
Loại quả này thường xuất hiện vào mùa hè và rộ nhất trong khoảng từ tháng 7 đến tháng 9 hàng năm. Ảnh: Tri thức & Cuộc sống
Một trong những cách thưởng thức mộc mạc mà phổ biến nhất là giã sả rừng cùng muối và ớt xiêm, tạo thành thức chấm cay, mặn, thơm nồng, ăn kèm thịt luộc hay đồ nướng đều vô cùng đưa miệng. Để dùng dần, quả sả rừng còn được ngâm, dầm ớt, dần biến thứ gia vị vốn chỉ quen thuộc nơi xó bếp miền núi thành những hũ đặc sản được khách thập phương săn lùng.
Trong bữa cơm thường nhật của người vùng cao, sả rừng là nét chấm phá quen thuộc của vô số món mặn. Từ cá kho, thịt kho, đồ nướng cho đến các món thịt rừng, sự hiện diện của quả sả đều giúp nâng tầm hương vị.
Đặc biệt với món thịt trâu, sả rừng giã nhuyễn cùng tỏi, ớt, muối ướp đẫm vào từng thớ thịt; khi đem xào hoặc áp chảo trên bếp lửa, mùi thơm nồng đặc trưng quyện lấy vị đậm đà của thịt tạo nên một phong vị rất khó quên.
Món ốc đá suối khi làm sạch đem hấp cùng quả tươi cũng mang lại trải nghiệm ẩm thực thú vị. Hơi nóng bung tỏa thứ hương thơm phảng phất như ốc hấp sả thông thường nhưng lại sâu sắc và cay nồng hơn hẳn. Thêm vào đó, loại quả này còn được điểm xuyết trong các món canh hay giã cùng nước mắm. Nhờ lượng tinh dầu đậm đặc, người nấu chỉ cần nêm nếm một lượng nhỏ là đủ làm món ăn thăng hoa.
Do thu hái tự nhiên và phụ thuộc hoàn toàn vào mùa vụ, giá bán sả rừng trên thị trường hiện ở mức khá cao. Ảnh: Thời báo Văn học Nghệ thuật
Vì hoàn toàn mọc tự nhiên và thu hoạch theo mùa vụ, sả rừng không phải là mặt hàng có sẵn quanh năm. Hiện tại, trái tươi đang được thu mua với giá 100.000 - 150.000 đồng/kg. Nếu phơi khô, quả ngót lại, chuyển sang màu đen và giá có thể tăng lên mức 250.000 - 300.000 đồng/kg.
Các sản phẩm sả rừng dầm ớt đóng hũ cũng được bán với giá từ vài chục nghìn đồng tùy khối lượng. Tuy trái tươi mới hái mang màu xanh rất đẹp mắt nhưng lại mau xuống màu, dễ hỏng nếu để ở nhiệt độ thường. Do đó, người dân chủ yếu hái lượng vừa đủ dùng, trữ tủ lạnh hoặc ưu tiên phơi khô để thuận tiện sử dụng lâu dài.
