Tại Seversk, vùng Tomsk thuộc Siberia của Nga, lò phản ứng nhanh BREST-OD-300 (thuộc Dự án Đột phá của Tập đoàn Rosatom) vừa lắp xong khoang thép chứa lõi, chuẩn bị lắp turbine.
BREST-OD-300 là lò phản ứng nhanh làm mát bằng chì lỏng (lò phản ứng thế hệ IV) đầu tiên trên thế giới xây ở quy mô công nghiệp, với mục tiêu thiết lập một chu trình nhiên liệu hạt nhân khép kín.
"Trong năm 2026, mạch tuần hoàn chất làm mát bằng chì sẽ được hình thành, phần bê tông của vỏ lò phản ứng sẽ được hoàn thiện và tất cả các thiết bị bên trong chính sẽ được lắp đặt. Việc hoàn thành lắp ráp vỏ lò phản ứng dự kiến diễn ra vào cuối năm 2026" - Ivan Babich cho biết trên World Nuclear News.
Lò phản ứng nhanh làm mát bằng chì Brest-OD-300 đang được xây dựng tại Tổ hợp Hóa chất Siberia ở Seversk, vùng Tomsk. Nguồn ảnh: TVEL
Hầu hết nhà máy điện hạt nhân dùng lò nước nhẹ, chỉ khai thác chưa tới 1% năng lượng chứa trong urani tự nhiên. Phần còn lại, chủ yếu là urani-238, chiếm tới 99% urani khai thác được, gần như bỏ phí và nằm lẫn trong nhiên liệu đã cháy, thứ phải chôn cất, canh giữ hàng nghìn năm vì còn phóng xạ mạnh - "điểm nghẽn" lớn trong vấn đề nhiên liệu hạt nhân toàn cầu.
Đội kỹ sư kỳ cựu thuộc Tập đoàn nhà nước Rosatom của Nga tạo và đang xây một lò khác hẳn cách làm đó - chính là BREST-OD-300 - tại Nhà máy hoá chất Siberi, thuộc Dự án Proryv, tiếng Nga nghĩa là Đột phá.
Thay vì dùng nước làm chậm nơtron như lò truyền thống, BREST-OD-300 dùng dòng nơtron nhanh, chọn chì lỏng làm chất tải nhiệt, nhiên liệu là hỗn hợp nitride urani-plutoni. Nơtron nhanh không bị nước làm chậm nên lò biến được phần urani-238 vốn trơ thành plutoni-239 dùng làm nhiên liệu, cơ chế gọi là tái sinh nhiên liệu.
Chì lỏng nguyên chất dẫn nhiệt tốt, sôi ở nhiệt độ rất cao nên lò vận hành ở áp suất gần với khí quyển, giảm nguy cơ nổ do quá áp so với lò nước áp lực thông thường.
Theo Hiệp hội Hạt nhân Thế giới, chì vào lò ở 540 độ C, ra khỏi bộ sinh hơi ở 340 độ C, truyền nhiệt cho vòng nước quay turbine. Lò có công suất nhiệt 700 MW, tương đương công suất điện khoảng 300 MW.
Trong hai năm qua, tiến độ xây dựng nhà máy điện hạt nhân Brest-OD-300 của Nga đã diễn ra nhanh chóng sau nhiều thập kỷ trì hoãn và gặp nhiều thách thức. Tới cuối tháng 9/2025, đội xây dựng lắp xong vỏ thép khoang trung tâm chứa lõi và khoang ngoại vi chứa bộ sinh hơi, theo tạp chí Nuclear Engineering International.
Cạnh lò, Nga dựng thêm hai xưởng xử lý nhiên liệu tại chỗ, để plutoni sinh ra quay lại làm nhiên liệu ngay tại nguồn, không phải vận chuyển đi đâu.
Tính đến tháng 9/2026, lò BREST-OD-300 vẫn đang lắp đặt, chưa đạt tới hạn, nghĩa là chưa từng có phản ứng dây chuyền nào chạy trong lõi thật.
Nuclear Engineering International dự đoán lò khởi động khoảng năm 2028 hoặc 2029, chậm hơn nhiều mốc từng đặt ra vì dự án đã trải qua hơn hai thập kỷ trì hoãn từ những năm 1990.
Nếu BREST-OD-300 đạt tới hạn an toàn, chạy đủ chu kỳ nhiên liệu 5 năm như thiết kế và chứng minh vòng tái chế tại chỗ ổn định, Rosatom muốn nhân bản mô hình thành lò thương mại BR-1200 công suất 1.200 MW điện.
Tham khảo: World Nuclear News
Trang Ly
