Nhắc đến Ninh Bình, nhiều du khách thường nghĩ ngay tới Tràng An hay Tam Cốc – Bích Động. Tuy nhiên, theo thông tin từ Cổng Thông tin điện tử tỉnh Ninh Bình, bên cạnh những điểm đến đã quá quen thuộc, địa phương này còn sở hữu Đầm Vân Long – khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước lớn nhất miền Bắc, nằm trên địa bàn huyện Gia Viễn cũ, cách trung tâm Hà Nội khoảng 80km.
Ảnh Phượt Vi Vu
Từ công trình trị thủy đến hệ sinh thái ngập nước hiếm có
Theo tài liệu của UBND tỉnh Ninh Bình, đầm Vân Long không phải là đầm nước tự nhiên hình thành từ xa xưa. Khu vực này được tạo nên từ công trình đắp đê trị thủy dài hơn 30km dọc theo tả ngạn sông Đáy, triển khai từ những năm 1960 nhằm ngăn lũ, bảo vệ sản xuất nông nghiệp.
Sau nhiều thập kỷ, vùng nước tích tụ giữa các dãy núi đá vôi dần hình thành hệ sinh thái ngập nước đặc trưng. Sự tương tác lâu dài giữa yếu tố con người và khả năng phục hồi tự nhiên đã biến Vân Long thành một vùng sinh cảnh quan trọng, nơi nhiều loài động, thực vật thích nghi và phát triển ổn định.
Báo cáo khoa học về đa dạng sinh học của Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long cho thấy, khu vực này hiện ghi nhận hàng trăm loài thực vật bậc cao, trong đó có nhiều loài quý hiếm được liệt kê trong Sách đỏ Việt Nam. Chính nền tảng sinh học đó đã tạo nên giá trị cốt lõi, giúp Vân Long được xếp vào nhóm những khu đất ngập nước quan trọng ở miền Bắc.
Ảnh Viet Travel
Vì sao được ví như “vịnh Hạ Long không sóng”?
Sở Du lịch Ninh Bình giới thiệu, điểm đặc biệt nhất của Vân Long nằm ở mặt nước phẳng lặng gần như tuyệt đối. Không có sóng lớn, không có dòng chảy xiết, toàn bộ khu đầm như một tấm gương khổng lồ phản chiếu núi đá vôi, mây trời và ánh sáng theo từng thời khắc trong ngày.
Ẩn sâu trong các khối núi là hệ thống hơn 30 hang động lớn nhỏ như hang Cá, hang Bóng, hang Rùa, hang Thung Dơi… tạo nên tuyến tham quan bằng thuyền độc đáo. Du khách ngồi thuyền trôi chầm chậm, cảm nhận không khí trong lành, không gian yên ả và quan sát rõ rong rêu, thảm thực vật dưới làn nước trong.
Chính sự kết hợp giữa núi đá vôi, mặt nước phẳng lặng và không gian tĩnh tại đã khiến Vân Long được truyền thông ví như “vịnh Hạ Long không sóng” – một cách so sánh nhấn mạnh vẻ đẹp nguyên bản, không ồn ào, rất khác với các điểm du lịch đông đúc.
Đầm Vân Long có nhiều nét tương đồng với vịnh Hạ Long bởi những núi đá vôi (Ảnh MiA)
Xác lập 2 kỷ lục và hành trình tiến gần danh hiệu UNESCO
Không chỉ sở hữu cảnh quan độc đáo, Vân Long còn được đánh giá cao về giá trị bảo tồn. Theo Trung tâm Sách Kỷ lục Việt Nam, khu bảo tồn này đã được xác lập hai kỷ lục: nơi có số lượng cá thể voọc mông trắng nhiều nhất Việt Nam và nơi sở hữu bức tranh đá tự nhiên lớn nhất.
Voọc mông trắng là loài linh trưởng đặc hữu, cực kỳ quý hiếm, hiện được bảo vệ nghiêm ngặt. Theo các nghiên cứu sinh học tại Vân Long, đây là quần thể voọc mông trắng lớn nhất cả nước, đóng vai trò then chốt trong công tác bảo tồn loài.
Song song với bảo tồn, du lịch sinh thái tại Vân Long được phát triển theo hướng bền vững. Thông tin từ Hợp tác xã du lịch sinh thái Vân Long cho biết, hiện có hơn 500 chiếc thuyền do người dân địa phương quản lý, phục vụ du khách tham quan, ngắm cảnh và quan sát động vật hoang dã. Sau khi Vân Long được chọn làm bối cảnh chính trong bộ phim “Kong: Skull Island”, lượng du khách quốc tế tìm đến khu vực này cũng tăng lên đáng kể, góp phần cải thiện sinh kế cho cộng đồng địa phương.
Vọoc mông trắng ở đầm Vân Long (Ảnh Tam Sinh Travel)
Đầm Vân Long xuất hiện trong phim Hollywood (Ảnh chụp màn hình)
Ở tầm quốc gia và quốc tế, theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, ngày 22/5/2019, Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long chính thức được công nhận là Khu Ramsar thứ 9 của Việt Nam. Đồng thời, theo công bố của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế, Vân Long là khu bảo tồn đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á đạt Danh lục xanh toàn cầu.
Hiện nay, UBND tỉnh Ninh Bình đang phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức hội thảo khoa học, nghiên cứu xây dựng hồ sơ đề cử, gắn Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long với quần thể Tam Chúc nhằm trình UNESCO xem xét công nhận Di sản thế giới. Dù chặng đường phía trước còn nhiều bước thẩm định, những giá trị đã được ghi nhận cho thấy Vân Long đang tiến gần hơn tới vị thế của một di sản tầm vóc quốc tế.
Giữa nhịp sống ngày càng gấp gáp, Vân Long vẫn giữ cho mình vẻ đẹp lặng lẽ và nguyên sơ. Và chính sự lặng lẽ ấy đã làm nên kỳ tích – một khu đầm lầy rộng lớn, giàu giá trị sinh thái, nơi bảo tồn thiên nhiên và phát triển du lịch bền vững cùng song hành.
