Hôm 16/3, tờ Kyiv Post đưa tin một thiết bị bay không người lái của Nga đã rơi ngay tại khu vực quảng trường Maidan Nezalezhnosti, địa điểm được coi là "trái tim" của thủ đô Kyiv.
Chiếc drone nhanh chóng được xác định là dòng Lancet – một loại máy bay không người lái tấn công chiến thuật của Nga với thiết kế cánh chữ X đôi đặc trưng.
Câu hỏi đặt ra là: Làm thế nào một chiếc drone vốn có tầm hoạt động ngắn lại có thể bay sâu vào tận trung tâm Kyiv?
Những báo cáo ban đầu giả định đây là một chiến dịch tâm lý chiến, trong đó các mảnh vỡ của Lancet được thả xuống từ một chiếc Shahed tầm xa. Một số ý kiến khác lại cho rằng một chiếc Shahed hoặc loại drone lớn hơn đã đóng vai trò là "tàu mẹ" để vận chuyển nó.
Sự nghi ngờ càng tăng cao khi không tìm thấy đầu đạn tại hiện trường. Kỳ lạ hơn, mặt dưới cánh của chiếc drone có những vòng tròn màu sắc lạ mắt chưa từng xuất hiện trước đây. Những ký hiệu này có ý nghĩa gì?
Trang Defence News của Ukraine nhận định các vòng tròn này có liên quan đến hệ thống dẫn đường bằng AI. Sau đó, những phân tích từ Serhiy "Flash" Beskrestnov – chuyên gia hàng đầu về drone của Nga và là cố vấn cho Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine – đã làm sáng tỏ thêm vụ việc. Tuy nhiên, mục đích của những vòng tròn đó có thể hoàn toàn khác với những gì chúng ta tưởng tượng.
"Khẩu Kalashnikov" của thế giới drone
Lancet-3M là một trong những thành công hiếm hoi của Nga trong giai đoạn đầu cuộc chiến, được sản xuất bởi ZALA Group, một công ty con của tập đoàn Kalashnikov. Loại drone này được phóng bằng máy bật, nặng khoảng 12kg với sải cánh hơn 1,8m. Nó mang theo đầu đạn nổ lõm nặng khoảng 3kg, cực kỳ hiệu quả trong việc tiêu diệt các phương tiện thiết giáp.
Người điều khiển dẫn đường cho Lancet-3M thông qua camera tích hợp và thiết bị hình ảnh nhiệt. Đây là một trong những loại drone đầu tiên được trang bị hệ thống dẫn đường giai đoạn cuối bằng AI, cho phép người vận hành khóa mục tiêu và để chế độ tự lái thực hiện cú đòn tấn công quyết định. Mặc dù ban đầu công nghệ này chưa ổn định và từng bị tạm ngừng sử dụng vào đầu năm 2024, nhưng các lỗi kỹ thuật dường như đã được khắc phục. Phiên bản mới xuất hiện sau đó cho thấy khả năng tự nhận diện mục tiêu đáng kinh ngạc.
Tính đến hiện tại, trang web LostArmour của Nga ghi nhận đã có 4.493 đợt tấn công bằng Lancet, phá hủy hơn 2.000 mục tiêu, bao gồm cả 100 xe tăng. Tuy nhiên, trong những tháng gần đây, Lancet (với chi phí khoảng 35.000 USD/chiếc) đang dần bị lu mờ bởi số lượng lớn drone Molniya.
Molniya kém tinh vi hơn – được lắp ghép thô sơ bằng keo và băng dính – nhưng chi phí chỉ khoảng 1.000 USD và đang được sản xuất ở quy mô công nghiệp.
Tầm bắn tối đa của Lancet thường được công bố là khoảng 40km, nhưng con số này dường như là giới hạn của hệ thống điều khiển vô tuyến chứ không phải do động cơ. Với sự hỗ trợ của các trạm tiếp sóng vô tuyến, Lancet-3M đã ghi nhận những vụ tấn công ở khoảng cách lên tới 72km. Dù vậy, con số này vẫn còn cách rất xa khoảng cách 200km từ vùng lãnh thổ gần nhất do Nga kiểm soát tới Kyiv.
Trước đây, chưa bao giờ các dấu hiệu màu sắc xuất hiện trên Lancet, nhưng chúng đã từng được thấy trên dòng drone tấn công tự hành V2U như một phương pháp thô sơ để tránh xung đột giữa các thiết bị.
Theo Beskrestnov, các chiếc V2U thường lượn lờ trên các con đường như một đàn kền kền. Các vệt màu trên cánh giúp xác định thứ tự tấn công: chiếc có dấu màu xanh lá sẽ chờ chiếc có dấu màu vàng tấn công trước, và phía trên họ, chiếc thứ ba với dấu màu đỏ sẽ chờ chiếc màu vàng. Tuy nhiên, khả năng nhận diện mục tiêu của chúng khá kém, khi có trường hợp drone đã đâm vào một nhà vệ sinh công cộng vì nhầm đó là xe quân sự.
Có phải chỉ là đòn tâm lý chiến?
Theo bài đăng của Beskrestnov, vụ Lancet xuất hiện tại Kyiv có thể là một chiêu trò quảng bá về khả năng của máy bay từ phía Nga.
Chuyên gia này cho biết tình báo Ukraine xác định chiến dịch huy động tổng cộng 40 chiếc Lancet. Chúng được sửa đổi đặc biệt cho nhiệm vụ tầm xa: các loại pin tiêu chuẩn được thay thế bằng phiên bản đắt tiền với mật độ năng lượng cao hơn, và đầu đạn bị tháo bỏ để giảm trọng lượng, bù vào phần pin nặng hơn.
Sau đó, tận dụng một đợt "gió thuận", cả đàn 40 chiếc drone đã được phóng về phía Kyiv. Beskrestnov lưu ý rằng hầu hết các chiếc Lancet tầm xa này đã bị bắn hạ, nhưng một vài chiếc đã lọt lưới, và một trong số đó đã rơi xuống quảng trường Maidan.
Mục tiêu cốt lõi dường như là để khiến đối thủ tin rằng họ đang nằm trong tầm ngắm của Lancet.
Xác định vị trí đánh phá qua mạng xã hội
Lời giải thích này nghe có vẻ hợp lý, nhưng nó vẫn chưa làm rõ được các vệt màu trên cánh. Nếu những chiếc drone này không vũ trang và không đi tìm mục tiêu, tại sao chúng lại cần hệ thống phân cấp tấn công?
Quan trọng hơn, nhà phân tích OSINT (tình báo nguồn mở) Roy chỉ ra rằng các dấu hiệu nằm ở mặt dưới của cánh, nghĩa là các drone khác bay cùng sẽ không thể nhìn thấy chúng.
Một cách giải thích khả dĩ hơn: các ký hiệu này giúp phía Nga xác định xem chiếc drone nào đã lọt qua được hệ thống phòng thủ. Do khoảng cách quá xa, các chiếc Lancet có thể không duy trì được liên lạc, nên Nga không có cách nào biết chiếc nào đã đến được đích.
Bằng cách nhắm vào một địa danh lớn và đánh dấu bằng các vòng màu độc nhất, bất kỳ bức ảnh nào rò rỉ trên mạng xã hội sẽ ngay lập tức tiết lộ danh tính của chiếc drone thành công. Hai vòng tròn với các màu sắc khác nhau sẽ tạo ra đủ tổ hợp để định danh cho 40 chiếc drone.
Hình ảnh của một chiếc drone rơi tại một địa điểm nổi tiếng như quảng trường Maidan – nơi luôn đông đúc người qua lại – gần như chắc chắn sẽ xuất hiện trên mạng xã hội.
Đây cũng là lý do Nga đánh số sê-ri trên vây đuôi của drone Shahed. Phía Ukraine thường làm mờ những con số này trong các bức ảnh để ngăn Nga biết được chiếc nào bị bắn rơi ở đâu.
Thông tin về vị trí rơi có tầm quan trọng sống còn. Trong Thế chiến II, người Anh đã sử dụng điệp viên nhị trùng để đánh lừa phát xít Đức về vị trí rơi của tên lửa V-2, khiến quân Đức điều chỉnh tọa độ rơi vào những khu vực ít dân cư hơn.
Trong trường hợp này, Nga có lẽ đã biết được hệ thống dẫn đường trên một trong những chiếc drone của họ hoạt động thành công. Đó có thể là công nghệ AI khớp hình ảnh địa hình, dựa trên nền tảng camera và AI nhận diện mục tiêu trước đó của Lancet.
Quốc Vinh (Theo Forbes)
