Vào trưa ngày 10 tháng 7 theo giờ Bắc Kinh, tên lửa Long March 10B rời bệ phóng tại Trung tâm Phóng Vũ trụ Thương mại Văn Xương trên đảo Hải Nam. Sáu phút sau khi tầng đẩy đầu tiên tách khỏi tầng trên, nó quay trở lại theo chiều thẳng đứng và hạ xuống nhẹ nhàng vào một hệ thống lưới đặt trên tàu biển ngoài khơi.
Tầng trên tiếp tục đưa vệ tinh vào đúng quỹ đạo định sẵn. Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc, viết tắt là CASC, xác nhận ngay sau đó: đây là lần đầu tiên Trung Quốc thu hồi thành công tên lửa trong một vụ phóng quỹ đạo thực tế, đồng thời là lần đầu tiên trên thế giới có ai thu hồi tên lửa bằng hệ thống lưới trên biển.
Trong suốt bảy năm qua, SpaceX là công ty duy nhất trên thế giới làm được điều này. Tính đến nay, hãng của tỷ phú Elon Musk đã thực hiện hơn 600 lần hạ cánh thành công tầng đẩy Falcon 9, biến việc tái sử dụng tên lửa từ một kỳ tích thành một quy trình thường ngày.
Chính khả năng này đã cho phép SpaceX phóng vệ tinh với tần suất và chi phí mà không đối thủ nào theo kịp, dẫn đến hơn 10.000 vệ tinh Starlink hiện đang hoạt động trên quỹ đạo. Trong khi đó, hai chòm sao vệ tinh của Trung Quốc được xây dựng để cạnh tranh trực tiếp với Starlink mới phóng được tổng cộng hơn 400 vệ tinh, sử dụng tên lửa dùng một lần, chi phí mỗi vụ phóng cao hơn đáng kể.
Hành trình đến cột mốc hôm nay cũng không suôn sẻ. Tháng 12 năm 2024, Trung Quốc thực hiện hai lần thử nghiệm thu hồi tên lửa liên tiếp và cả hai đều thất bại. Tên lửa Zhuque-3 của công ty tư nhân Landspace phóng thành công lên quỹ đạo nhưng tầng đẩy mất kiểm soát trong quá trình hạ xuống.
Cùng tháng đó, tên lửa Long March 12A của nhà nước cũng đưa được tầng trên vào quỹ đạo nhưng tầng đẩy không thể thu hồi. CASC đã xây dựng bệ thu hồi trên biển từ năm ngoái và thử nghiệm vào tháng 2 năm nay, nhưng tầng đẩy khi đó chỉ rơi xuống biển thay vì đáp vào lưới. Long March 10B là lần thứ ba, và là lần đầu tiên thành công.
Điểm khác biệt đáng chú ý so với SpaceX nằm ở phương pháp thu hồi. Falcon 9 hạ cánh trên bệ phóng cố định trên đất liền hoặc sà lan tự hành, rocket đáp xuống bằng chân đỡ. Long March 10B chọn cách khác: tầng đẩy rơi vào một hệ thống lưới được căng trên tàu biển, không cần chân đỡ.
CASC gọi đây là "thu hồi dạng lưới đầu tiên trên thế giới", một giải pháp kỹ thuật độc lập thay vì sao chép thiết kế của SpaceX.
Tuy nhiên, một cột mốc đầu tiên chưa phải là chiến thắng trong một cuộc đua dài. SpaceX mất nhiều năm và hàng chục lần thử nghiệm trước khi biến Falcon 9 thành cỗ máy phóng đáng tin cậy có thể tái sử dụng trong vài ngày.
CASC cho biết sẽ tiếp tục các vụ phóng thử nghiệm trong năm nay để tìm và xử lý các vấn đề kỹ thuật còn lại. Bên cạnh đó, nhiều công ty tư nhân Trung Quốc như CAS Space, Galactic Energy và Deep Blue Aerospace cũng đang phát triển tên lửa tái sử dụng riêng, tạo ra một hệ sinh thái cạnh tranh trong nước có thể đẩy nhanh tốc độ phát triển chung.
Câu hỏi không còn là liệu Trung Quốc có thể thu hồi tên lửa hay không, mà là bao lâu nữa họ có thể làm điều đó đủ thường xuyên và đáng tin cậy để thực sự thu hẹp khoảng cách với SpaceX.
Nguyễn Hải
