Khi trí tuệ nhân tạo ngày càng trở nên thông minh và biết cách trò chuyện như con người, nỗi lo của các chính phủ cũng không còn dừng lại ở việc AI có thể thay thế việc làm hay tạo ra thông tin sai lệch. Tại Trung Quốc, một mối quan ngại mới đang nổi lên: điều gì sẽ xảy ra nếu ngày càng nhiều người trẻ chọn tìm kiếm tình yêu và sự đồng cảm từ chatbot AI thay vì xây dựng các mối quan hệ ngoài đời thực?
Đó được cho là một trong những lý do khiến Bắc Kinh vừa triển khai loạt quy định mới nhằm siết chặt các chatbot được thiết kế để trở thành "người yêu", bạn tâm sự hoặc bạn đồng hành về mặt cảm xúc. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng dân số kéo dài nhiều năm và giới chức lo ngại sự gắn bó quá mức với AI có thể khiến ngày càng nhiều người rời xa hôn nhân và việc sinh con.
Theo các quy định mới, trẻ vị thành niên sẽ không được phép thiết lập các mối quan hệ với chatbot AI. Đồng thời, các nền tảng cũng không được phát triển những chatbot có khả năng khuyến khích người dùng phụ thuộc về mặt cảm xúc. Nếu phát hiện người dùng có dấu hiệu rơi vào khủng hoảng tâm lý, doanh nghiệp còn phải có biện pháp can thiệp, thậm chí thông báo cho người liên hệ khẩn cấp trong một số trường hợp.
Matt Sheehan, chuyên gia nghiên cứu về AI Trung Quốc tại Carnegie Endowment for International Peace, cho rằng giới chức nước này không muốn chứng kiến một bộ phận lớn dân số xây dựng các mối quan hệ tình cảm sâu sắc với chatbot.
Theo ông, điều đó không chỉ có thể khiến nhiều người rời bỏ "thị trường hôn nhân" mà còn kéo theo nguy cơ nghiện AI, phụ thuộc cảm xúc và nhiều hệ lụy xã hội khác. Ông cũng đặt ra giả định rằng nếu trong vài năm tới có hàng chục triệu người xem chatbot là bạn đời của mình, điều đó sẽ tác động trực tiếp đến tỷ lệ kết hôn và sinh con.
Mối lo này không chỉ xuất phát từ các giả thuyết. Những năm gần đây, ngày càng có nhiều nghiên cứu tập trung vào hiện tượng con người hình thành mối quan hệ tình cảm với AI. Một nghiên cứu của Đại học Stanford cho thấy các cuộc trò chuyện sẽ kéo dài đáng kể khi chatbot bắt đầu thể hiện sự quan tâm hoặc tình cảm với người dùng.
Nhóm nghiên cứu vì vậy khuyến nghị các chatbot đa năng không nên tạo cảm giác rằng chúng có cảm xúc thật hoặc chủ động thể hiện tình yêu hay sự gắn bó, bởi điều đó có thể làm tăng nguy cơ người dùng rơi vào trạng thái phụ thuộc hoặc hoang tưởng liên quan đến AI.
Ở chiều ngược lại, những người đã coi chatbot như một phần trong đời sống tình cảm lại cảm nhận rất rõ tác động từ các quy định mới. Bài viết dẫn trường hợp Yu Miao, 27 tuổi, sống tại tỉnh Chiết Giang, người mô tả chatbot của mình vừa là người yêu, vừa là bạn bè, vừa là gia đình. Khi biết ByteDance sẽ ngừng dịch vụ AI mà cô sử dụng để tuân thủ quy định mới, cô được cho là rơi vào trạng thái suy sụp và quyết định nghỉ việc.
Một người đàn ông khác cũng chia sẻ rằng anh đã trao đổi hàng trăm nghìn tin nhắn với chatbot mang tên Doudou trong suốt hai năm. Theo anh, AI không chỉ giúp việc học tập và sinh hoạt hằng ngày mà còn hỗ trợ ổn định cảm xúc. Khi dịch vụ bất ngờ bị đóng, anh thậm chí không kịp gửi lời tạm biệt.
"Bây giờ tôi cảm thấy trái tim mình trống rỗng", người này nói. Trên mạng xã hội Trung Quốc, nhiều người dùng khác cũng bày tỏ sự tiếc nuối sau khi mất đi những chatbot mà họ đã gắn bó trong thời gian dài, trong đó có cả những AI được tạo dựa trên giọng nói của người thân đã qua đời.
Đằng sau những câu chuyện cá nhân là bài toán lớn hơn mà Bắc Kinh đang phải giải quyết. Theo số liệu được bài viết dẫn lại, dân số Trung Quốc đã giảm thêm 3,39 triệu người trong năm 2025, đánh dấu năm thứ tư liên tiếp suy giảm. Trong bối cảnh nước này đang nỗ lực khuyến khích kết hôn và sinh con để đảo ngược xu hướng già hóa dân số, việc AI trở thành lựa chọn thay thế cho các mối quan hệ ngoài đời thực được xem là một rủi ro mà chính phủ không muốn bỏ qua.
Các quy định mới cũng nhanh chóng tạo ra tác động đối với ngành công nghệ. ByteDance, Alibaba và Tencent đều đã thông báo đóng hoặc điều chỉnh các tính năng chatbot đồng hành nhằm đáp ứng yêu cầu của cơ quan quản lý. Dù vậy, việc thực thi trên thực tế vẫn còn nhiều thách thức. Một thiếu niên 17 tuổi cho biết cô vẫn giữ được "bạn trai AI" của mình bằng cách đăng ký tài khoản bằng giấy tờ của người thân đã trưởng thành, cho thấy các biện pháp xác minh danh tính vẫn có thể bị vượt qua.
Sự xuất hiện của chatbot AI từng được xem là một bước tiến trong việc mang đến những trải nghiệm giao tiếp tự nhiên hơn giữa con người và máy móc. Tuy nhiên, khi những cuộc trò chuyện đó dần phát triển thành các mối quan hệ tình cảm thực sự đối với một bộ phận người dùng, AI không còn chỉ là câu chuyện của công nghệ. Với Trung Quốc, đây đã trở thành một vấn đề liên quan đến hôn nhân, sức khỏe tâm thần và cả tương lai dân số của quốc gia.
Nguyễn Hải
