Trám nếp Cao Bằng là loại quả đặc sản vùng núi nổi tiếng, thu hút người tiêu dùng mỗi độ thu về nhờ phần cùi dày, mềm nạc, béo bùi và hậu vị ngọt nhẹ đặc trưng. Quả có kích thước nhỉnh hơn ngón tay cái, dáng thon dài, hai đầu hơi nhọn cùng lớp vỏ bóng mịn.
Khác biệt hoàn toàn với trám tẻ có phần thịt chắc và giòn, trám nếp mang đến cảm giác mềm dẻo, càng nhai càng thấy rõ vị béo bùi xen lẫn chút chát nhẹ trước khi đọng lại vị ngọt hậu.
Loại quả này chỉ có một mùa thu hoạch duy nhất trong năm, rơi vào khoảng tháng 9 và tháng 10 khi quả đã đạt độ già và chuyển sang màu sẫm.
Trám nếp đen Cao Bằng tươi. Ảnh: VietNamnet
Theo tờ Thời báo Văn học Nghệ thuật, do nguồn cung tại địa phương không quá dồi dào, những người thu mua gom từ nhiều hộ trong bản đôi khi chỉ được khoảng 20kg mỗi ngày, khiến trám nếp luôn đắt khách và tiêu thụ rất nhanh với mức giá dao động từ 80.000 đến 120.000 đồng/kg.
Đây là giống cây lâu năm, có thể mất từ 6 đến 8 năm mới cho trái nên luôn được người dân địa phương trân trọng, chăm sóc và tuyệt đối không tùy tiện chặt phá. Khi thu hái, bà con không trèo trực tiếp lên cây mà dùng thang hoặc gậy đưa lên cành, rung đập nhẹ để quả rơi xuống tấm bạt hay lưới đã trải sẵn bên dưới.
Khâu chế biến trám nếp đòi hỏi sự khéo léo và tuân thủ đúng phương pháp. Quả vừa hái tuyệt đối không được luộc bằng nước đang sôi, vì lượng nhựa dồi dào sẽ làm quả bị cứng, chát đắng và khó ăn. Thay vào đó, trám cần được rửa sạch rồi ngâm trong nước lã khoảng 2 đến 3 giờ để nhả bớt nhựa.
Xôi trám. Ảnh: Thời báo Văn học Nghệ thuật
Phương pháp phổ biến nhất là om trám: quả được ngâm vào nước nóng khoảng 60 đến 70 độ C cùng chút muối và đậy kín. Sau khoảng 30 phút, khi bóp thấy quả mềm, người ta vớt ra để ráo rồi bổ dọc tách lấy hạt. Phần cùi lúc này sẽ chuyển sang màu vàng, dẻo mềm và tỏa hương thơm nức. Nếu muốn bảo quản lâu, người dân chỉ cần tăng lượng muối khi om, để nguội và cất trong tủ mát.
Từ cùi trám om, người dân có thể sáng tạo ra vô vàn món ăn hấp dẫn. Cách thưởng thức dân dã nhất là chấm trực tiếp với tương, hoặc chấm chẻo – một loại sốt sánh mịn làm từ lạc giã nhỏ, sả, tỏi, tiêu, đường và mật mía. Trám cũng rất đưa miệng khi ăn kèm tương gạo, tương Nam Đàn hay nước thịt kho tàu.
Nhờ độ mềm và vị béo ngậy, trám nếp cực kỳ ăn ý với các món mặn như om thịt, kho cá, hay dùng cùi dày để nhồi thịt băm. Đặc biệt, xôi trám là món ăn được nhiều gia đình vô cùng yêu thích, mang đến sự hòa quyện hoàn hảo giữa cái dẻo thơm của gạo nếp và vị bùi béo đặc trưng của trám mà không hề gây ngấy.
Vốn là loài cây mọc tự nhiên thích nghi tốt với điều kiện đất đồi núi, trám nếp ngày càng được nhiều người quan tâm nhân giống. Ảnh: Thời báo Văn học Nghệ thuật
Vốn là loài cây mọc tự nhiên thích nghi tốt với điều kiện đất đồi núi, trám nếp ngày càng được nhiều người quan tâm nhân giống.
Hiện nay, ngoài việc bán quả tươi theo mùa, thị trường cũng cung cấp các loại cây giống, nổi bật là giống trám nếp lùn được giới thiệu có thời gian sinh trưởng ngắn, nhanh cho thu hoạch, rất phù hợp cho những ai muốn tự tay trồng loại đặc sản này trong vườn nhà.
