Một vụ trộm nghệ thuật nghiêm trọng vừa xảy ra tại Italy khi những tên trộm đột nhập Bảo tàng Khu vực Messina (MuMe) trên đảo Sicily và lấy đi 4 tác phẩm được cho là của Antonello da Messina, một trong những tên tuổi lớn của hội họa Phục Hưng thế kỷ 15.
Theo AP, chuyên gia nghệ thuật Alberto Fiz ước tính những tác phẩm bị lấy đi có tổng giá trị khoảng 70-80 triệu euro (khoảng 2.200 tỷ đồng). Tuy nhiên, với giới chức địa phương, giá trị của chúng không chỉ nằm ở con số hàng chục triệu euro, bởi đây còn là những tác phẩm gắn đặc biệt chặt chẽ với lịch sử và bản sắc của Messina - quê hương của chính Antonello da Messina.
Cuộc đột nhập giữa lúc cả thành phố đang mải mê với lễ hội
Vụ trộm xảy ra vào tối 15/8, đúng dịp Ferragosto, kỳ nghỉ giữa mùa hè quan trọng tại Italy, đồng thời trùng với Lễ Đức Mẹ Lên Trời. Tại Messina, đông đảo người dân khi đó tập trung cho một cuộc rước lớn, kết thúc bằng nghi thức cầu nguyện và ban phước tại quảng trường Piazza Duomo.
Trong lúc sự chú ý của thành phố hướng về lễ hội, những tên trộm đã ra tay tại MuMe.
Theo Giám đốc bảo tàng Marisa Mercurio, vụ việc xảy ra ngay trước 22h. Điều khiến vụ án đặc biệt gây chú ý là hệ thống báo động vẫn hoạt động và nhân viên bảo vệ vẫn có mặt tại chỗ. Dù vậy, nhóm trộm vẫn vượt qua được các biện pháp an ninh để tiếp cận những tác phẩm quan trọng nhất của bảo tàng.
Mục tiêu chính của chúng là Polittico di San Gregorio (Đa liên họa San Gregorio), kiệt tác được Antonello da Messina ký tên và đề năm 1473. Theo hồ sơ chính thức của bảo tàng, tác phẩm ban đầu gồm 6 tấm tranh, trong đó tấm trung tâm phía trên đã thất lạc từ trước. Năm tấm còn tồn tại tạo thành một quần thể với Đức Mẹ và Chúa Hài Đồng ở trung tâm, hai bên là Thánh Gregory và Thánh Benedict, phía trên là thiên thần truyền tin và Đức Mẹ trong cảnh Truyền Tin.
Ảnh: Museo Regionale Accascina Messina.
Những tên trộm đã tháo toàn bộ 5 tấm còn lại khỏi khung. Tuy nhiên, trong lúc bỏ trốn, chúng bỏ lại 2 tấm phía sau một bức tường. Ba tấm còn lại biến mất cùng nhóm trộm.
Chúng còn lấy thêm một tác phẩm nhỏ vẽ trên hai mặt, được đặt trong tủ trưng bày bọc giáp. Một mặt thể hiện Đức Mẹ và Chúa Hài Đồng cùng một tu sĩ dòng Franciscan đang cầu nguyện, mặt còn lại khắc họa Chúa Jesus trong cảnh Pietà. Tác phẩm này từng thuộc bộ sưu tập Wilhelm Soldan trước khi được chính quyền Sicily mua lại sau khi xuất hiện tại Christie's vào năm 2003.
Tổng cộng, 4 tác phẩm hiện vẫn mất tích.
Những bức tranh có tiền cũng chưa chắc mua được
Giá trị 70-80 triệu euro khiến vụ trộm lập tức gây chấn động, nhưng câu chuyện phía sau các tác phẩm còn khiến tổn thất trở nên đặc biệt hơn.
Antonello da Messina sinh tại Messina vào khoảng năm 1430 và được xem là một trong những họa sĩ quan trọng của thời kỳ đầu Phục Hưng Italy. Ông nổi tiếng với khả năng kết hợp những ảnh hưởng của hội họa Flemish với nghệ thuật Italy, đặc biệt trong việc sử dụng ánh sáng, màu sắc và kỹ thuật sơn dầu.
Riêng Polittico di San Gregorio có vị trí đặc biệt đối với thành phố. Tác phẩm được đặt làm cho tu viện Santa Maria extra moenia ở Messina và đã ở lại thành phố kể từ khi ra đời vào thế kỷ 15. Hồ sơ của chính quyền Sicily mô tả đây là tác phẩm duy nhất của Antonello còn lưu lại tại chính quê hương Messina.
Bộ tranh thậm chí đã sống sót qua một trong những thảm họa lớn nhất lịch sử thành phố: trận động đất Messina năm 1908, sự kiện tàn phá phần lớn Messina và phá hủy tu viện nơi tác phẩm từng được lưu giữ.
Sức nóng trên thị trường đối với các tác phẩm của Antonello da Messina cũng vừa được thể hiện đầu năm nay. AP cho biết Bộ Văn hóa Italy đã mua tác phẩm Ecce Homo của ông với giá 14,9 triệu USD thông qua thương lượng với Sotheby's tại New York. Chính sự kiện này được giới chức Messina nhắc đến như một dấu hiệu cho thấy sự quan tâm quốc tế đối với các tác phẩm của danh họa đang tăng mạnh.
Thế nhưng nghịch lý của vụ trộm nằm ở chỗ: những bức tranh càng nổi tiếng và đắt giá lại càng khó bán.
Lynda Albertson, chuyên gia về tội phạm nghệ thuật và lãnh đạo Hiệp hội Nghiên cứu Tội phạm Nghệ thuật ARCA, nhận định các tác phẩm bị lấy đi có mức độ nhận diện quá cao để có thể dễ dàng xuất hiện trên thị trường hợp pháp. Bất kỳ nhà đấu giá, bảo tàng hay nhà buôn nghệ thuật uy tín nào cũng có thể nhanh chóng nhận ra chúng.
Theo bà, với những tác phẩm nổi tiếng như vậy, việc lấy trộm có thể dễ hơn rất nhiều so với tìm được người mua. Trong thế giới tội phạm, các tác phẩm nghệ thuật có giá trị cao đôi khi không được bán theo cách thông thường mà có thể chuyển từ nhóm này sang nhóm khác hoặc được sử dụng như tài sản bảo chứng cho những hoạt động phi pháp khác.
“Một thảm họa” với thành phố Messina
Sau vụ trộm, Bảo tàng MuMe phải đóng cửa trong ngày 16/8 để các nhà điều tra thu thập bằng chứng. Giới chức Italy đang điều tra cách những tên trộm có thể vượt qua hệ thống an ninh và đưa các tấm tranh ra khỏi bảo tàng.
Giám đốc Marisa Mercurio cho biết bảo tàng “suy sụp” trước sự việc, bởi những tác phẩm bị lấy đi thuộc nhóm quan trọng và nổi tiếng nhất của Antonello da Messina. Theo bà, đây không chỉ là mất mát của một bảo tàng mà còn của cả thành phố, cộng đồng và thế giới nghệ thuật.
Quan chức phụ trách văn hóa Messina, Enzo Caruso thậm chí gọi vụ việc là “một thảm họa”, đồng thời nhấn mạnh Antonello là một phần không thể tách rời khỏi bản sắc của thành phố.
Vụ án càng gây chú ý khi chỉ vài ngày trước đó, cảnh sát Italy vừa thông báo thu hồi thành công ba tác phẩm của Auguste Renoir, Paul Cézanne và Henri Matisse, tổng trị giá khoảng 10 triệu euro. Những bức tranh này bị đánh cắp khỏi Magnani Rocca Foundation gần Parma hồi tháng 3. Năm người đã bị bắt liên quan tới vụ án.
Giờ đây, một cuộc săn tìm những tác phẩm trị giá tới 80 triệu euro lại bắt đầu. Nhưng với Messina, điều cần đưa trở về không đơn thuần là những bức tranh đắt giá. Polittico di San Gregorio đã ở thành phố hơn 550 năm, sống sót qua động đất và những biến động của nhiều thế kỷ, trước khi ba tấm tranh biến mất chỉ trong một đêm.
Nguồn: AP, ABC News, Museo Regionale Accascina – Antonello da Messina
Minh Ngọc
