Tuần này, Meta của CEO Mark Zuckerberg vừa sa thải hàng trăm nhân viên ở nhiều bộ phận khác nhau, từ vận hành, bán hàng, tuyển dụng đến cả Reality Labs và Facebook. Đây không phải lần đầu, tháng 1 vừa rồi công ty này đã cắt 1.000 người ở bộ phận Reality Labs - nơi làm kính thực tế ảo và metaverse nhưng lỗ tới 73 tỷ USD từ năm 2021 đến nay vì ít người mua.
Trong lúc sa thải ầm ầm, Meta lại làm một việc khá lạ. Theo bản ghi nhớ nội bộ bị rò rỉ, công ty xây dựng một trò chơi tên "Level Up" để trao huy hiệu cho nhân viên nào đạt thành tích dùng AI. Họ cũng tung ra công cụ "AI Performance Assistant" giúp viết báo cáo đánh giá hiệu suất.
Thậm chí họ còn đổi tên kỹ sư thành "AI Builders" (người xây dựng AI) và chia lại thành những nhóm nhỏ gọi là "pod gốc AI". Nghe thì có vẻ Meta đang động viên nhân viên, nhưng thực chất đây là cách đo đạc xem AI có thể thay người ở mức độ nào.
Phần thưởng cho việc dùng AI
Những con số mà Meta đặt ra càng khiến người ta lo lắng. Trong một tài liệu nội bộ khác, Meta yêu cầu 65% kỹ sư phải viết hơn 75% đoạn code bằng AI trước giữa năm nay. Bộ phận Scalable Machine Learning - nơi phát triển các mô hình AI - còn đặt chỉ tiêu cao hơn: từ 50% đến 80% code phải do AI hỗ trợ.
Với các sản phẩm chính như Facebook, Messenger, WhatsApp, Meta đòi hỏi 55% mọi thay đổi code phải được "Agent hỗ trợ", và 80% kỹ sư từ cấp trung trở lên bắt buộc phải dùng công cụ AI.
Điều đáng lo ngại nhất là từ năm nay, mọi nhân viên Meta đều bị chấm điểm dựa trên "tác động do AI tạo ra" khi đánh giá hiệu suất. Nói thẳng ra: không dùng AI thì không được thăng chức. Meta là công ty công nghệ lớn đầu tiên trên thế giới chính thức gắn chuyện thăng tiến với việc dùng AI. Đây là một tiền lệ nguy hiểm, bởi nó biến AI từ công cụ hỗ trợ thành thước đo sinh tồn nghề nghiệp.
Meta đang thí nghiệm mô hình này với 1.000 nhân viên ở bộ phận Reality Labs. Mỗi người sẽ được gắn một trong ba chức danh mới: AI builder (người xây AI), AI pod lead (trưởng nhóm pod AI), hoặc AI org lead (trưởng tổ chức AI).
Mỗi pod là một nhóm nhỏ với những người có chuyên môn khác nhau, kể cả kỹ sư làm luôn công việc thiết kế. Các trưởng pod quản lý công việc hàng ngày, còn các trưởng tổ chức sẽ tổ chức đánh giá hiệu suất và xét thăng chức - toàn bộ được "hỗ trợ bởi hệ thống AI".
Bản ghi nhớ viết: "Mục tiêu cuối cùng là tăng năng suất kỹ thuật và chất lượng sản phẩm lên một bậc. Để làm được điều này, chúng tôi đang thay đổi hoàn toàn cách vận hành, cách tổ chức và cách hỗ trợ lẫn nhau."
Ông Zuckerberg từng tuyên bố những dự án trước kia cần cả một đội giờ chỉ cần một người "thực sự tài năng" là xong. Đọc lại câu này thật kỹ: một người thay cả một đội. Đây chính là lý do tại sao chuyện Meta làm lại quan trọng với cả ngành công nghệ.
Điều này lại càng quan trọng hơn khi báo cáo của Reuters tiết lộ Meta đang tính sa thải ít nhất 20% tổng số nhân viên, tức khoảng 15.000 người, để bù lại chi phí đầu tư AI đang tăng phi mã. Nhưng làm sao để đảm bảo việc cắt giảm không làm ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm – đó là lúc AI được khai thác. Nói cách khác, các phần thưởng ở trên chỉ là cách Meta kiểm tra độ thay thế con người của AI.
Các hãng khác đang chuẩn bị học theo
Các CEO khác đều chăm chú theo dõi Meta. Khi Meta sa thải 11.000 người năm 2022, các công ty công nghệ còn lại làm theo trong vài tháng sau đó. Khi Meta gắn đánh giá hiệu suất với AI, KPMG làm y hệt chỉ vài tuần sau. Accenture vừa thông báo với cấp quản lý rằng việc dùng công cụ AI sẽ quyết định ai được lên làm sếp.
Kịch bản rất rõ ràng. Bước một: bắt nhân viên phải dùng AI. Bước hai: đo xem AI làm được bao nhiêu việc. Bước ba: khi AI làm được 75% công việc thì chỉ cần giữ lại 25% số người. Bước bốn: sa thải.
Công ty Block của Jack Dorsey đã làm y như vậy - cắt 40% nhân viên rồi nói với cổ đông rằng "các công cụ thông minh đã thay đổi ý nghĩa của việc điều hành công ty". Kết quả? Cổ phiếu tăng vọt 24%. Phố Wall không thưởng cho việc tuyển người, họ thưởng cho việc giảm biên chế. Mỗi khi CEO nào tuyên bố "AI giúp chúng tôi năng suất hơn" là báo hiệu đợt sa thải tiếp theo sắp tới.
Meta chi 135 tỷ USD cho AI trong năm nay, đồng thời cắt giảm hàng nghìn nhân viên. Hai việc này không phải đối lập nhau mà chính là cùng một chiến lược. Những huy hiệu, trò chơi và phần thưởng chỉ là vỏ bọc để đo đạc chính xác ai có thể bị thay thế và với tốc độ ra sao. Khi biến việc dùng AI thành cuộc thi, Meta đang thu thập dữ liệu về khả năng thay thế lao động. Và khi dữ liệu cho thấy một người làm được việc của cả nhóm, quyết định tiếp theo là điều tất yếu.
Nguyễn Hải
