Nghị quyết số 27-NQ/TW và Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, trong đó đặt ra nhiệm vụ nghiên cứu hình thành chế định luật sư công.
Tại Kết luận số 23-KL/TW ngày 7/4/2026, Bộ Chính trị đã chính thức thông qua chủ trương thí điểm chế định luật sư công tại một số bộ, ngành và địa phương trong thời gian từ ngày 1/10/2026 đến ngày 30/9/2028. Đây cũng là cơ sở chính trị quan trọng để Bộ Tư pháp thể chế hoá các định hướng lớn của Đảng trong Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội mới đây.
Chuyển từ tư duy "xử lý sai phạm" sang "phòng ngừa rủi ro pháp lý"
Lần đầu tiên được thí điểm tại Việt Nam từ ngày 1/10 tới đây, mô hình luật sư công được kỳ vọng sẽ tạo ra một "lá chắn pháp lý" ngay từ bên trong bộ máy hành chính. Không chỉ đơn thuần là một vị trí chuyên môn, đây còn là một bước chuyển trong tư duy quản trị nhà nước, hướng tới việc phòng ngừa rủi ro thay vì xử lý hậu quả. Tuy nhiên, khái niệm luật sư công vẫn còn khá mới mẻ với nhiều người dân. Vậy luật sư công là gì và sẽ đảm nhận những vai trò nào khi được triển khai thí điểm tại Việt Nam?
Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm chế định luật sư công đề xuất triển khai tại 8 bộ và 10 địa phương, gồm: Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao, Bộ Nông nghiệp và Môi trường; cùng các địa phương Hà Nội, TP. HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Quảng Ninh, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đồng Nai và Bắc Ninh.
Dự thảo quy định, luật sư công là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan Quân đội Nhân dân, sĩ quan Công an Nhân dân, người làm việc trong doanh nghiệp Nhà nước mà đại diện chủ sở hữu là 8 bộ và 10 địa phương nêu trên được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư để thực hiện các công việc có tính chất pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan Nhà nước, cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống chính trị, doanh nghiệp Nhà nước theo quy định của Nghị quyết này và quy định khác của pháp luật có liên quan. Tuy nhiên, luật sư công không bao gồm các viên chức đang thực hiện trợ giúp pháp lý.
Bà Đặng Kim Hoa, Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp)
Khác với cách thức vận hành truyền thống là chỉ tham vấn pháp lý khi phát sinh tranh chấp hoặc sai phạm, luật sư công sẽ tham gia xuyên suốt quá trình xây dựng, ban hành và thực thi chính sách.
Các chuyên gia cho rằng, đây là sự chuyển đổi quan trọng từ tư duy xử lý hậu quả sang tư duy quản trị rủi ro, giúp nhận diện sớm những khoảng trống pháp lý, hạn chế các quyết định hành chính thiếu căn cứ hoặc tiềm ẩn nguy cơ phát sinh khiếu kiện.
Trao đổi với PV Đời sống & Pháp luật, bà Đặng Kim Hoa, Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp) cho biết, qua tham vấn kinh nghiệm quốc tế cũng như Việt Nam, luật sư công có phạm vi hoạt động rộng, từ tham gia tranh tụng trong các vụ việc dân sự, kinh tế, hành chính; đại diện cơ quan Nhà nước giải quyết tranh chấp; đến tư vấn các vụ việc quốc tế, tiến tới tham gia tranh tụng quốc tế, cũng như hỗ trợ xử lý các vụ khiếu nại, tố cáo phức tạp.
"Mô hình được thiết kế theo hướng không hình thành một tổ chức luật sư công độc lập, mà gắn chức danh luật sư công với một số cán bộ, công chức đang làm công tác pháp luật. Điều này đồng nghĩa với việc luật sư công vừa phải tuân thủ trách nhiệm của cán bộ, công chức, vừa phải tuân thủ chuẩn mực nghề luật sư", bà Hoa nhấn mạnh.
Trong bối cảnh hệ thống pháp luật ngày càng phức tạp, nhiều lĩnh vực mới như chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, tài chính xanh hay đầu tư quốc tế liên tục xuất hiện, vai trò của đội ngũ chuyên gia pháp lý chuyên sâu trong khu vực công ngày càng trở nên cần thiết.
Luật sư công sẽ làm những gì?
Theo định hướng thí điểm, luật sư công không phải là người đại diện cho lợi ích cá nhân hay doanh nghiệp mà là lực lượng pháp lý chuyên trách phục vụ hoạt động của cơ quan Nhà nước.
Đội ngũ này sẽ thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng như: Tham gia tư vấn trong quá trình xây dựng, hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật; thẩm định, rà soát các quyết định hành chính, hợp đồng, dự án đầu tư; đánh giá rủi ro pháp lý đối với các chương trình, chính sách lớn; hỗ trợ giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo; đại diện hoặc tham gia bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước trong một số vụ việc theo quy định; tư vấn pháp lý liên quan đến các cam kết, điều ước và tranh chấp quốc tế.
Điểm mới đáng chú ý là luật sư công sẽ tham gia từ giai đoạn đầu của quá trình hoạch định chính sách, thay vì chỉ xuất hiện khi có vấn đề phát sinh.
Thực tiễn cho thấy khiếu nại, tố cáo, đặc biệt là các vụ việc liên quan đến đất đai, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư vẫn chiếm tỷ lệ lớn và phức tạp, trở thành “điểm nóng” gây áp lực lớn cho các cơ quan có thẩm quyền. Do đó, nhu cầu hỗ trợ pháp lý ngày càng cấp thiết trong việc xử lý các vụ, việc phức tạp, giúp các cơ quan nhà nước nâng cao chất lượng giải quyết, hạn chế sai sót và giảm thiểu tình trạng kéo dài, vượt cấp gây lãng phí nguồn lực và mất niềm tin của nhân dân.
Ảnh minh hoạ
Việc bổ sung đội ngũ luật sư công được kỳ vọng sẽ nâng cao chất lượng công tác xây dựng thể chế, bảo đảm các chính sách được đánh giá đầy đủ về tính hợp hiến, hợp pháp, tính khả thi và tác động thực tiễn.
Đây cũng là giải pháp giúp giảm thiểu tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các quy định pháp luật, đồng thời nâng cao tính ổn định và dự báo của hệ thống pháp luật.
Theo cơ quan soạn thảo, khi chất lượng chính sách được cải thiện, người dân và doanh nghiệp sẽ được hưởng lợi trực tiếp thông qua việc giảm chi phí tuân thủ và tăng niềm tin vào môi trường pháp lý.
Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, các tranh chấp liên quan đến đầu tư, thương mại quốc tế có xu hướng gia tăng về số lượng và mức độ phức tạp.
Việc hình thành đội ngũ luật sư công chuyên nghiệp sẽ giúp Việt Nam chủ động hơn trong việc nhận diện, dự báo và xử lý các rủi ro pháp lý xuyên biên giới.
Đây cũng được xem là một trong những giải pháp nhằm nâng cao năng lực bảo vệ lợi ích quốc gia trong các vụ việc có yếu tố nước ngoài, đặc biệt ở những lĩnh vực nhạy cảm như đầu tư, thương mại, năng lượng, hạ tầng và chuyển đổi số.
Bước tiến mới trong quản trị Nhà nước hiện đại
Nhiều quốc gia trên thế giới đã xây dựng thành công mô hình luật sư công và coi đây là một bộ phận không thể thiếu trong bộ máy quản trị hiện đại.
Đối với Việt Nam, việc triển khai thí điểm từ tháng 10/2026 không chỉ đơn thuần là bổ sung một vị trí công việc mới mà còn đánh dấu sự thay đổi về tư duy quản trị.
Thay vì xử lý các vấn đề sau khi phát sinh, cơ quan quản lý sẽ chủ động dự báo, phòng ngừa và kiểm soát rủi ro ngay từ đầu. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng một nền hành chính chuyên nghiệp, minh bạch, hiệu quả và lấy pháp luật làm trung tâm.
Nếu được triển khai hiệu quả, mô hình luật sư công không chỉ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của bộ máy nhà nước mà còn tạo dựng niềm tin cho người dân, doanh nghiệp và cộng đồng quốc tế về một nền quản trị hiện đại, ổn định và bền vững.
