Trong giáo dục gia đình, có một nghịch lý mà nhiều cha mẹ không nhận ra: Đứa trẻ biết cãi lại chính là "món quà", còn đứa trẻ im lặng như tờ lại là "mầm họa".
Con "cãi lời": Tín hiệu của một mối quan hệ còn "nhiệt độ"
Tuần trước, tôi đến nhà bạn chơi và chứng kiến một cuộc "đại chiến". Bạn tôi quát con vì tội xem điện thoại trong bữa ăn. Đứa trẻ không cúi đầu chịu trận mà bật lại ngay: "Con chỉ xem thông báo của cô giáo, sao mẹ mắng con!". Sau một hồi tranh luận, bạn tôi nhận ra mình sai và chủ động xin lỗi con.
Nhiều người sẽ nghĩ đứa trẻ này láo, nhưng thực tế, việc con dám phản kháng chứng tỏ: Mối quan hệ này vẫn còn dòng chảy cảm xúc. Trẻ dám nói lên sự uất ức, chứng tỏ nó còn tin rằng cha mẹ sẽ nghe mình, còn muốn được thấu hiểu. Đó chính là "nhiệt độ" của tình thân. Khi đứa trẻ còn muốn "cãi", nghĩa là cánh cửa giao tiếp giữa cha mẹ và con cái vẫn đang mở.
Sự im lặng: Khi trái tim đã đóng băng và tuyệt vọng
Đáng sợ nhất không phải là tiếng cãi vã, mà là sự im lặng chết chóc. Một cậu bé 15 tuổi tên Tiểu Vũ, vốn là "con nhà người ta" vì cực kỳ nghe lời. Mỗi khi bị bố mẹ mắng nhiếc, cậu chỉ cúi đầu, im lặng chịu đựng. Bố mẹ cậu từng đắc thắng: "Cuối cùng nó cũng biết điều".
Nhưng sự thật là, Tiểu Vũ đã rơi vào trạng thái "Cô lập cảm xúc". Vì phản kháng không có tác dụng, cậu chọn cách đóng chặt mọi giác quan để không bị tổn thương thêm. Cho đến khi mẹ cậu đọc được nhật ký: "Sống chẳng có ý nghĩa gì, không ai hiểu, cũng chẳng ai yêu tôi", bà mới rụng rời nhận ra: Sự im lặng không phải là ngoan ngoãn, mà là tuyệt vọng. > "Đáng sợ hơn sự nổi loạn chính là sự im lặng." Khi một đứa trẻ ngừng giải thích, ngừng tranh biện, nghĩa là nó đã hoàn toàn từ bỏ niềm tin vào cha mẹ. Đó là lúc hơi ấm gia đình đã rơi xuống điểm đóng băng.
"Biết cãi" là biểu hiện của tư duy độc lập
Nghiên cứu từ Đại học Virginia (Mỹ) cho thấy: Những đứa trẻ thường xuyên tranh luận với cha mẹ có khả năng chịu áp lực và xử lý xung đột ngoài xã hội tốt hơn hẳn.
Việc trẻ dám đặt câu hỏi, dám bảo vệ quan điểm cá nhân là dấu hiệu của sự trưởng thành về ý thức hệ. Con không còn là "cái bóng" của cha mẹ mà đang hình thành bản sắc riêng. Những bậc cha mẹ thông thái như nhà văn Lưu Dũng thay vì dập tắt sự "ngang bướng" của con, đã tận dụng khả năng ngôn ngữ đó để định hướng con trở thành một diễn giả, nhà tâm lý học tài năng.
Cha mẹ nên làm gì khi con "vênh cổ" cãi lại?
Thay vì coi đó là sự xúc phạm quyền lực, hãy coi đó là một cơ hội để kết nối:
- Vượt qua 12 giây giận dữ: Cơn thịnh nộ thường chỉ kéo dài 12 giây. Hãy hít thở sâu, để lý trí kịp quay lại trước khi buông lời sát thương.
- Lắng nghe "câu chuyện chưa kể": Đằng sau mỗi lời cãi lại là một nỗi niềm. Con học kém có thể vì thiếu sự đồng hành, con dùng điện thoại có thể vì áp lực bài vở. Hãy nghe hết rồi mới phán xét.
- Đối thoại ngang hàng: Thay vì dùng quyền làm cha làm mẹ để áp đặt, hãy dùng lý lẽ để thuyết phục. Một giải pháp được cả hai đồng thuận luôn giá trị hơn một mệnh lệnh ép buộc.
Nếu con bạn vẫn còn dám cãi lại bạn, hãy thầm mừng vì gia đình bạn vẫn còn "cứu" được. Bởi lẽ, chừng nào con còn nói, chừng đó bạn còn cơ hội để bước vào thế giới của con. Đừng đợi đến khi con trở thành một "tảng băng" lầm lì, lúc đó mọi sự hối hận đều đã muộn màng.
Thanh Hương (Nguồn: QQ)
