Theo thông tin từ Bộ Nông nghiệp Cuba, chương trình đã được thúc đẩy trong 5 năm qua với sự tham gia của nhiều hợp tác xã và nông dân tại hầu hết các đô thị. Dù không phải tỉnh có diện tích lớn, Santiago de Cuba lại có địa hình đồi núi phức tạp, dân số đông thứ hai cả nước với gần 1 triệu người, trong đó hơn 200.000 người sinh sống tại khu vực nông thôn và vùng đồng bằng Turquino.
Việc phát triển sản xuất lúa được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn gạo nhập khẩu, vốn đang có giá cao hơn đáng kể so với gạo nội địa. Trên thị trường, gạo sản xuất trong nước được bán với giá từ 190–230 peso/kg, trong khi gạo nhập khẩu có thể vượt 300 peso/kg.
Mở rộng diện tích, thay đổi tư duy sản xuất
Để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, Santiago de Cuba đặt mục tiêu canh tác khoảng 25.000 ha lúa, với năng suất dự kiến đạt từ 2–2,5 tấn/ha. Trước đây, sản xuất lúa tại địa phương chủ yếu nhỏ lẻ, nhưng hiện nay đang được tổ chức theo hướng quy mô lớn hơn, có quy hoạch rõ ràng.
Đáng chú ý, quan niệm lâu nay cho rằng lúa khó trồng ở vùng đồi núi và đất khô cằn đang dần bị thay đổi. Thực tế cho thấy nhiều khu vực vẫn có thể canh tác hiệu quả nếu áp dụng kỹ thuật phù hợp. Tại một số địa bàn như: Contramaestre, Mella, San Luis và Palma Soriano, hàng nghìn hecta lúa đã được đưa vào sản xuất và bước đầu cho kết quả tích cực.
Chính quyền địa phương cũng thành lập các nhóm sản xuất chuyên trách, đồng thời giao Công ty Ngũ cốc Palma Soriano làm đầu mối quản lý. Các nghiên cứu về thổ nhưỡng, đầu tư thiết bị và đào tạo nông dân trẻ đang được triển khai song song.
Để thúc đẩy sản xuất, các chính sách hỗ trợ được ban hành, bao gồm hợp đồng sản xuất giữa nhà nước với cá nhân và tổ chức. Những nông dân chủ lực có thể được giao từ 50–200 ha đất và được hỗ trợ tiếp cận máy móc, thiết bị hiện đại.
Trong năm qua, ngành nông nghiệp địa phương đã đầu tư gần 100 máy kéo cùng nhiều công cụ sản xuất và gói công nghệ. Nông dân cũng có thể sửa chữa hoặc thuê thiết bị tùy theo nhu cầu. Ngoài lúa, người sản xuất còn được phép kinh doanh các loại ngũ cốc khác như ngô, đậu trên thị trường nội địa.
Những mô hình nông dân tiêu biểu
Tại vùng núi Sierra Maestra, nông dân Alexander Naranjo Pérez được xem là người tiên phong trong việc đưa cây lúa lên địa hình khó khăn. Ông áp dụng các phương pháp nông nghiệp sinh thái nhằm tiết kiệm nước, bảo vệ đất và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Ở một địa phương khác, nữ nông dân Laritza Brizuela López đã chứng minh vai trò của phụ nữ trong sản xuất nông nghiệp khi đạt năng suất hơn 2 tấn/ha tại trang trại của mình. Bà cho rằng ngoài sản xuất, cần kết hợp đào tạo kỹ thuật, hỗ trợ tín dụng và xây dựng thị trường công bằng để phát triển bền vững.
Trong khi đó, nông dân Germán Lamas đã tận dụng sự hỗ trợ kỹ thuật từ gia đình để canh tác thành công 28 ha lúa tại khu vực trước đây hầu như không trồng loại cây này, với sản lượng đạt hơn 4 tấn.
Việc mở rộng diện tích, tăng cường đầu tư và hoàn thiện cơ chế thị trường đang giúp chương trình trồng lúa tại Santiago de Cuba đạt những bước tiến rõ rệt. Khi sản lượng tiếp tục tăng và hệ thống phân phối được củng cố, nguồn cung trong nước được kỳ vọng sẽ từng bước thu hẹp khoảng cách với nhu cầu tiêu dùng, góp phần đảm bảo an ninh lương thực cho địa phương.
* Theo Minag
Ngọc Minh
