Thời gian gần đây, mạng xã hội lan truyền thông tin với nội dung: “1 sự thật vô cùng TỆ HẠI ít ai để ý là khi đi bơi bể bơi hoặc tắm trực tiếp nước máy có nhiễm nhiều clo chính là nguyên nhân trực tiếp ảnh hưởng tuyến giáp…”.
Theo nội dung này, clo trong nước được cho là có thể đi qua da, vào máu và tác động trực tiếp đến tuyến giáp.
Tuy nhiên, theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cách giải thích trên không có cơ sở khoa học.
Clo trong nước có “đi xuyên qua da”, vào máu?
Bác sĩ Hoàng cho biết, cần phân biệt rõ giữa clo dùng để khử khuẩn nước và những chất có khả năng tác động đến quá trình hấp thu i-ốt của tuyến giáp.
Da người là một hàng rào bảo vệ hiệu quả. Lớp ngoài cùng của da là lớp sừng, chứa lipid và protein, giúp hạn chế sự xâm nhập của nhiều chất từ môi trường bên ngoài.
Khi nước có clo tiếp xúc với da, clo sẽ phản ứng với các chất hữu cơ trên bề mặt. Vì vậy, không thể hình dung clo trong nước tồn tại nguyên vẹn, xuyên qua da rồi đi thẳng vào máu và tác động đến tuyến giáp.
“Không có chuyện clo giữ nguyên trạng thái để xuyên qua da, đi vào máu rồi tác động đến tuyến giáp”, bác sĩ Hoàng khẳng định.
Với đường hô hấp, người đi bơi hoặc tắm vòi sen có thể tiếp xúc với một lượng nhỏ các chất chứa clo trong không khí. Đặc biệt, tại hồ bơi trong nhà, nếu thông khí kém, người nhạy cảm có thể cảm thấy cay mắt, rát mũi, khó chịu hoặc có cảm giác khó thở.
Tuy nhiên, đây chủ yếu là vấn đề kích ứng đường hô hấp tại chỗ, không đồng nghĩa với việc clo đi vào máu rồi gây tổn thương tuyến giáp.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Mỹ (CDC) cũng cho biết chlorine/chloramine (chất khử trùng nước có chứa Clo) được sử dụng trong nước uống để tiêu diệt vi sinh vật. Ở mức thấp được phép trong nước máy, các chất khử khuẩn này được sử dụng nhằm giúp nước an toàn hơn.
Clo và perchlorate: Hai chất hoàn toàn khác nhau
Theo bác sĩ Hoàng, một trong những nguyên nhân khiến thông tin trên gây hiểu nhầm là việc đánh đồng clo với perchlorate. Đây là hai chất hoàn toàn khác nhau.
Perchlorate mới là chất được các cơ quan y tế đặc biệt quan tâm khi nói đến cơ chế ảnh hưởng tới tuyến giáp. Đây là anion được tạo thành từ sự phân ly của axit perchloric và muối của nó khi chúng hòa tan trong nước. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), perchlorate có khả năng cạnh tranh với i-ốt tại tuyến giáp, từ đó làm giảm lượng i-ốt được hấp thu để tổng hợp hormone tuyến giáp. Nếu tình trạng này kéo dài ở mức đủ lớn, nó có thể liên quan đến suy giảm chức năng tuyến giáp.
Cụ thể, i-ốt được vận chuyển từ máu vào tế bào tuyến giáp thông qua hệ vận chuyển sodium-iodide symporter (NIS). Perchlorate có thể ức chế quá trình vận chuyển này.
“Nhưng clo dùng để khử trùng nước không có đặc tính ‘chiếm chỗ i-ốt’ như perchlorate”, bác sĩ Hoàng phân tích.
Do đó, việc nhìn thấy hai chất đều có liên quan đến chlorine trong tên gọi hóa học rồi suy luận rằng chúng có tác động giống nhau lên tuyến giáp là không chính xác.
Còn phụ phẩm THMs trong nước thì sao?
Một vấn đề khác thường được đưa vào các cảnh báo về clo là trihalomethanes (THMs).
Bác sĩ Hoàng cho biết, THMs là nhóm phụ phẩm có thể hình thành khi chất khử trùng chứa clo phản ứng với các chất hữu cơ trong nước.
Trong hồ bơi, nguồn chất hữu cơ có thể đến từ mồ hôi, dầu trên da, mỹ phẩm và tế bào da của người bơi. Vì vậy, hồ đông người, nước ấm và không gian kín có thể làm tăng sự hình thành một số phụ phẩm này.
Đây là lý do việc quản lý chất lượng nước và hệ thống thông khí tại hồ bơi rất quan trọng. Tuy nhiên, không nên từ sự tồn tại của THMs suy ra rằng “có clo là gây rối loạn nội tiết”.
Theo bác sĩ Hoàng, khi đánh giá nguy cơ hóa chất, yếu tố quan trọng là liều lượng và thời gian phơi nhiễm. Những nghiên cứu độc tính sử dụng liều rất cao không thể được diễn giải đơn giản thành nguy cơ tương tự trong điều kiện sinh hoạt thông thường.
Với nước sinh hoạt, các chất khử khuẩn được kiểm soát theo quy chuẩn. CDC cũng nêu rõ các mức thấp của chất khử khuẩn được phép trong nước máy không được xem là gây bệnh cho người sử dụng.
Nguy cơ thực tế khi tiếp xúc với clo là gì?
Bác sĩ Hoàng cho hay, điều người dân có thể gặp khi tiếp xúc với nước có clo chủ yếu là các biểu hiện kích ứng.
Da có thể khô hơn, tóc có thể xơ hơn, mắt có thể cay sau khi bơi lâu. Những người nhạy cảm hoặc ở trong không gian hồ bơi kín, thông khí kém có thể cảm thấy khó chịu ở đường hô hấp.
CDC cũng ghi nhận chlorine có tính kích ứng và mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào đường tiếp xúc và mức phơi nhiễm.
Điều này hoàn toàn khác với khẳng định rằng clo trong nước máy hoặc hồ bơi có thể xuyên qua da, vào máu và trực tiếp gây bệnh tuyến giáp.
Clo thường được nhắc đến với hình ảnh “hóa chất”, nhưng về y tế công cộng, đây lại là một trong những công cụ quan trọng để kiểm soát các bệnh truyền nhiễm qua nước.
Việc khử khuẩn giúp hạn chế vi khuẩn, virus và các tác nhân gây bệnh trong nguồn nước. Vì vậy, vấn đề không phải là “có clo hay không”, mà là nồng độ có nằm trong giới hạn an toàn hay không và hệ thống xử lý nước có được vận hành đúng cách hay không.
Nếu loại bỏ chất khử khuẩn chỉ vì lo ngại những thông tin chưa được kiểm chứng, nguy cơ từ các vi sinh vật gây bệnh trong nước có thể lại trở thành vấn đề đáng quan tâm hơn.
Người mắc bệnh tuyến giáp có cần tránh nước máy, hồ bơi?
Theo bác sĩ Hoàng, người mắc bệnh tuyến giáp không cần tự ý tránh nước máy hoặc hồ bơi chỉ vì lo ngại clo.
Điều quan trọng hơn là đảm bảo chế độ dinh dưỡng phù hợp, đặc biệt chú ý đến i-ốt theo hướng dẫn của bác sĩ; đồng thời kiểm tra chức năng tuyến giáp định kỳ và tuân thủ phác đồ điều trị nếu đang mắc bệnh.
WHO xác định perchlorate là chất có cơ chế cạnh tranh hấp thu i-ốt tại tuyến giáp, nhưng điều này không đồng nghĩa với việc clo khử khuẩn trong nước có cùng cơ chế.
Với người thường xuyên bơi, nên lựa chọn hồ có hệ thống xử lý nước tốt, nước trong, không có mùi hóa chất quá nồng và không gian thông thoáng. Sau khi bơi, nên tắm lại bằng nước sạch, sử dụng sản phẩm làm sạch dịu nhẹ và dưỡng ẩm nếu da bị khô.
Ngọc Minh
