Ngày 23/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố hủy kế hoạch không kích các nhà máy điện của Iran theo “tối hậu thư” 48 giờ do ông đưa ra trước đó.
Ông cho biết Mỹ sẽ tạm dừng mọi đòn tấn công quân sự nhằm vào các nhà máy điện và cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran trong thời hạn 5 ngày.
Vị lãnh đạo nói với các phóng viên rằng Iran muốn “đạt được một thỏa thuận”, đồng thời xác nhận Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff cùng con rể của ông, Jared Kushner, đã gặp một lãnh đạo Iran vào ngày 22/3.
Cũng theo ông Trump, việc tạm dừng các cuộc không kích “phụ thuộc vào kết quả của các cuộc họp và thảo luận đang diễn ra”.
Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Getty
Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf bác bỏ tuyên bố của Tổng thống Trump rằng Iran đang đàm phán với Mỹ.
Ông Ghalibaf đã phủ nhận việc ông hoặc bất kỳ quan chức nào của Iran đang đối thoại với Mỹ, đồng thời cho rằng ông Trump đang tìm cách giảm thiểu thiệt hại tài chính do việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz gây ra.
“Không có cuộc đàm phán nào với Mỹ”, Chủ tịch Quốc hội Iran nói thêm.
Bối cảnh hiện tại
Bước sang tuần thứ tư, cuộc chiến chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, bất chấp việc Mỹ đơn phương “tạm dừng”. Ông Trump nhiều lần tuyên bố đã đạt được mục tiêu chiến tranh và cân nhắc thu hẹp chiến dịch, nhưng xung đột không những chưa kết thúc mà còn mở rộng, kéo theo rủi ro ngày càng lớn với khu vực và toàn cầu.
Như đã đưa tin, Mỹ và Israel phát động tấn công phủ đầu vào Iran ngày 28/2 với ba mục tiêu chính: trừng phạt nặng nề lãnh đạo và hệ thống quân sự – kinh tế Iran nhằm khiến nước này không thể chống trả; phá hủy chương trình tên lửa đạn đạo; và xóa bỏ hoàn toàn năng lực phát triển vũ khí hạt nhân.
Theo tính toán ban đầu, chiến dịch có thể kết thúc nhanh chóng. Tuy nhiên, thực tế lại khác xa kỳ vọng: Iran vẫn trụ vững, thậm chí đáp trả ngày càng mạnh và mở rộng phạm vi xung đột, khiến khả năng “hạ nhiệt sớm” trở nên khó khăn.
Một trong những bước leo thang nghiêm trọng nhất là việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng sống còn của thế giới. Dù chưa rải thủy lôi, việc Tehran tuyên bố ý định và tấn công một số tàu chở dầu đã khiến các công ty vận tải và bảo hiểm e ngại, khiến lưu thông gần như tê liệt.
Eo biển Hormuz. Ảnh: Getty
Trong bối cảnh đó, Mỹ khó có thể chấm dứt chiến dịch nếu chưa giải quyết được vấn đề Hormuz. Nhận thấy việc mở lại eo biển là điều kiện tiên quyết, ông Trump cảnh báo Iran phải cho tàu thuyền lưu thông trước ngày 23/3, nếu không sẽ đối mặt với các đòn đánh vào lưới điện và năng lượng.
Tehran đáp trả rằng nếu bị tấn công, họ sẽ nhắm vào hạ tầng năng lượng và các nhà máy khử mặn trong khu vực. Với việc các nước Vùng Vịnh phụ thuộc lớn vào nguồn nước từ các cơ sở này, nguy cơ khủng hoảng nhân đạo là rất lớn. Đây có thể là một trong những lý do khiến Mỹ phải tạm dừng để cân nhắc hệ quả.
Nguy cơ hạt nhân cũng gia tăng. Sau khi các cơ sở hạt nhân Iran bị không kích trong giai đoạn đầu, Tehran dường như không còn chấp nhận các đòn đánh tiếp theo.
Giải mã nước cờ từ Mỹ
Theo Chủ tịch Quốc hội Iran, việc Tổng thống Trump đưa ra tuyên bố về việc đàm phán với Iran và hoãn các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng có thể là cách để Mỹ “thao túng thị trường tài chính và dầu mỏ cũng như thoát khỏi vũng lầy mà Mỹ và Israel đang mắc kẹt”.
Bộ Ngoại giao Iran cũng cho biết quyết định tạm dừng tấn công của Tổng thống Trump có thể là “một phần trong nỗ lực giảm giá năng lượng và câu giờ để thực hiện các kế hoạch quân sự của ông”.
Một quan chức Iran tiết lộ Tổng thống Trump đã “xuống thang” sau khi nghe tin Iran sẽ nhắm mục tiêu vào tất cả nhà máy điện ở khu vực Tây Á.
Kể từ khi xung đột Iran bùng nổ, giá dầu tăng vọt đã trở thành một vấn đề chính trị nghiêm trọng đối với Tổng thống Trump ở trong nước. Ông Trump đang đối mặt với sức ép lớn từ người dân Mỹ về vấn đề lạm phát khi giá xăng dầu tăng vọt.
Ảnh minh hoạ
Sau khi ông Trump thông báo về việc tạm dừng tấn công hạ tầng năng lượng và đàm phán với Iran, giá dầu đã giảm mạnh. Điều này sẽ làm giảm bớt phần nào sức nóng trong làn sóng tranh luận chính trị ở Mỹ khi người dân bắt đầu cảm nhận được sự khó khăn về tài chính.
Guardian phân tích, tuyên bố về các cuộc đàm phán mới nhất với Iran có thể là cách để Tổng thống Trump kéo dài thời gian, đặc biệt trong bối cảnh thị trường dầu mỏ và năng lượng có nhiều biến động.
Bên cạnh đó, việc tạm dừng tấn công 5 ngày cũng cho phép Tổng thống Trump có thêm thời gian để chuẩn bị lực lượng và mở rộng lựa chọn quân sự nhằm chuẩn bị cho các hành động tiếp theo với Iran.
hiện Lầu Năm Góc vẫn đang điều động lực lượng thủy quân lục chiến và lính dù vào vị trí ở Trung Đông. Trong những ngày tới, sau thời hạn tạm dừng tấn công 5 ngày, Mỹ có thể sẵn sàng cho một cuộc tấn công hoặc thậm chí kiểm soát các đảo hay bờ biển của Iran nhằm mở lại eo biển Hormuz. Đây là phương án dự phòng có khả năng được ông Trump tính đến nếu không đạt được thắng lợi ngoại giao vào thời điểm này.
Trong khi đó, các đồng minh của Mỹ cũng đang gửi lực lượng đến khu vực Trung Đông để bảo vệ tài sản trước đòn trả đũa của Iran. Việc Mỹ tạm dừng tấn công sẽ ngăn chặn nguy cơ leo thang, tránh làm tiêu hao nguồn lực trong khi thiết bị và nhân lực mới tiếp tục được bổ sung.
Chiến thuật tạm dừng tấn công để đàm phán của Tổng thống Trump cũng có thể nhằm đẩy trách nhiệm và sức ép sang phía Iran. Tehran đang đối mặt với tình thế tiến thoái lưỡng nan. Nếu Iran leo thang căng thẳng trong giai đoạn đàm phán, Mỹ có thể đổ lỗi cho Tehran là bên phá hoại tiến trình giải quyết xung đột.
Nếu Tổng thống Trump thực sự muốn giải quyết xung đột bằng con đường ngoại giao, giai đoạn tạm dừng tấn công này sẽ mở ra cho ông một lối thoát khỏi cuộc chiến mà không lo bị “mất thể diện” hay phải nhượng bộ bất kỳ điều gì.
Giới phân tích cho rằng giai đoạn tạm dừng tấn công là cơ hội để Tổng thống Trump chấm dứt một cuộc xung đột mà ông đang mất dần quyền kiểm soát, đồng thời vẫn duy trì được tiếng nói của mình.
Việc tạm dừng tấn công cũng là một cách giúp ông chủ Nhà Trắng thăm dò dư luận và phản ứng của các bên, từ đó định hình bước đi tiếp theo cho cuộc chiến với Iran.
