Ảnh MRI cho thấy não phi hành gia thay đổi ra sao sau khi rời không gian?
Trong nghiên cứu đăng trên tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences, các nhà khoa học đã công bố loạt ảnh chụp cộng hưởng từ (MRI) não của 26 phi hành gia, được thực hiện trước và sau các sứ mệnh ngoài Trái Đất. Khi đặt các hình ảnh này cạnh nhau, sự khác biệt trở nên rõ ràng.
Não bộ của phi hành gia có xu hướng dịch chuyển lên phía trên và ra sau bên trong hộp sọ. (Ảnh: PNAS)
Theo đó, sau thời gian sống và làm việc trên Trạm Không gian Quốc tế (ISS), não bộ của phi hành gia có xu hướng dịch chuyển lên phía trên và ra sau bên trong hộp sọ. Các rãnh não ở vùng đỉnh đầu bị nén lại, trong khi hệ thống khoang chứa dịch não tủy xuất hiện sự thay đổi về hình dạng.
Đáng chú ý, những biến đổi này không đồng đều trên toàn bộ não bộ. Ảnh MRI cho thấy các vùng liên quan đến cảm giác và vận động - những khu vực đóng vai trò quan trọng trong việc giữ thăng bằng và phối hợp cơ thể là nơi chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất. Ngoài ra, các nhà khoa học còn ghi nhận những biến dạng cục bộ theo chiều ngang, mang tính phi tuyến và khác nhau giữa phần trên và phần dưới của não.
So với người bình thường, não bộ khác nhau đến mức nào?
Để có cái nhìn toàn diện, nhóm nghiên cứu đã so sánh ảnh MRI của các phi hành gia với 24 người khỏe mạnh trên Trái Đất. Nhóm đối chứng này được đặt trong tư thế nằm nghiêng đầu xuống đất trong thời gian dài, một phương pháp thường dùng để mô phỏng môi trường vi trọng lực.
Kết quả cho thấy não bộ của nhóm người này cũng xuất hiện sự thay đổi về hình dạng và vị trí, khá giống với những gì quan sát được ở phi hành gia. Tuy nhiên, mức độ dịch chuyển lên trên của não không mạnh bằng, và các cấu trúc não nhìn chung vẫn ổn định hơn so với những người thực sự sống trong không gian.
Não bộ của người thường được đặt trong mô phỏng môi trường vi trọng lực mức độ dịch chuyển lên trên của não không mạnh bằng, và các cấu trúc não nhìn chung vẫn ổn định hơn so với những người thực sự sống trong không gian. (Ảnh: AJNR)
Đồng tác giả nghiên cứu, giáo sư Rachael Seidler thuộc University of Florida (Mỹ), cho biết việc so sánh này giúp khẳng định rằng môi trường không trọng lực thực sự tạo ra tác động riêng biệt lên não bộ, vượt ra ngoài những gì có thể tái hiện hoàn toàn trên Trái Đất.
Theo bà Seidler, phần lớn những biến đổi quan sát được trong ảnh MRI có thể hồi phục sau khoảng 6 tháng khi phi hành gia trở về môi trường trọng lực bình thường. Tuy vậy, một số thay đổi vẫn tồn tại lâu hơn, đặc biệt ở những người tham gia các sứ mệnh kéo dài. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết cho giới khoa học trong việc theo dõi sức khỏe não bộ, nhằm đảm bảo an toàn cho các chuyến bay dài ngày trong tương lai, khi con người hướng tới Mặt Trăng và xa hơn là Sao Hỏa.
Những hình ảnh MRI này không chỉ mang ý nghĩa khoa học, mà còn là lời nhắc rằng cơ thể con người vẫn còn nhiều điều cần được bảo vệ khi bước ra khỏi "vùng an toàn" của Trái Đất.
Nguyệt Phạm
Theo PNAS, AJNR
