Mỗi mùa tuyển sinh đại học, bên cạnh áp lực điểm số và lựa chọn ngành nghề, nhiều học sinh còn phải đối diện với một bài toán không dễ giải: theo đuổi ngành học mình yêu thích hay ưu tiên phương án phù hợp với khả năng tài chính của gia đình.
Mới đây, câu chuyện của một nữ sinh sinh năm 2008 nhận được nhiều sự quan tâm khi em chia sẻ nỗi băn khoăn trong quá trình đăng ký nguyện vọng. Theo chia sẻ, mẹ em làm công nhân với mức thu nhập dưới 10 triệu đồng mỗi tháng, trong khi ngành học em yêu thích có học phí khoảng 50 triệu đồng mỗi năm. Dù hiểu hoàn cảnh gia đình, nữ sinh vẫn đăng ký nguyện vọng theo mong muốn.
Khi biết chuyện cháu chọn nguyện vọng, 1 người bác trong nhà trách nữ sinh đã biết hoàn cảnh gia đình không khá giả nhưng vẫn cố chấp theo đuổi sở thích là bất hiếu, đồng thời khuyên em nên lựa chọn một ngôi trường có mức học phí phù hợp hơn, còn đam mê có thể theo đuổi sau khi điều kiện kinh tế ổn định.
Lời trách móc này khiến nữ sinh tự hỏi: liệu quyết định của mình có quá ích kỷ hay không.
"Chọn con tim hay là nghe lý trí"?
Thực tế, trường hợp như nữ sinh này không hề hiếm. Đây cũng chính là bài toán mà không ít gia đình phải đối diện trong mùa tuyển sinh: nên ưu tiên đam mê hay cân nhắc điều kiện kinh tế?
Khi lựa chọn trường đại học, học phí chỉ là một phần trong tổng chi phí. Ngoài tiền học còn có tiền thuê trọ, sinh hoạt, tài liệu học tập, đi lại và nhiều khoản phát sinh khác trong suốt 4-5 năm đại học. Vì vậy, trước khi quyết định, học sinh và gia đình cần tính toán tổng thể thay vì chỉ nhìn vào ngành học hoặc danh tiếng của trường.
Không ít phụ huynh chia sẻ rằng họ lựa chọn trao đổi thẳng thắn với con về khả năng tài chính của gia đình ngay từ đầu. Thay vì hứa đáp ứng mọi mong muốn, cha mẹ sẽ xác định rõ mức kinh phí có thể hỗ trợ. Nếu muốn theo học chương trình có học phí cao hơn, con cần chủ động tìm học bổng, vay tín dụng sinh viên hoặc xây dựng kế hoạch làm thêm phù hợp để giảm bớt áp lực.
Hơn nữa, việc lựa chọn một trường có học phí vừa sức không đồng nghĩa với việc từ bỏ ước mơ. Điều quan trọng là tìm được môi trường phù hợp để phát triển năng lực, bởi giá trị của một ngành học không nằm ở mức học phí hay danh tiếng của trường mà phụ thuộc vào sự nỗ lực của người học.
Thực tế cho thấy không ít sinh viên sau khi tốt nghiệp những trường có học phí cao vẫn làm công việc trái ngành, trong khi nhiều người học ở các trường công lập hoặc trường có chi phí thấp vẫn đạt được thành công nhờ năng lực, kỹ năng và tinh thần cầu tiến. Điều này cho thấy tên trường hay mức học phí không phải là yếu tố duy nhất quyết định tương lai nghề nghiệp.
Dù biết yếu tố tài chính đóng vai trò quan trọng, nhưng người lớn cần khéo léo hơn khi trao đổi với con về vấn đề này. Việc định hướng lựa chọn phù hợp với điều kiện gia đình là cần thiết, nhưng cách trò chuyện mang tính chia sẻ và đồng hành sẽ giúp học sinh dễ tiếp nhận hơn so với những lời phán xét hoặc áp đặt.
Theo nhiều chuyên gia giáo dục, việc chọn nguyện vọng đại học không nên chỉ dựa trên một tiêu chí duy nhất. Học sinh cần cân nhắc đồng thời nhiều yếu tố như năng lực bản thân, sở thích, cơ hội việc làm, chi phí đào tạo và khả năng tài chính của gia đình. Một quyết định phù hợp là quyết định dung hòa được giữa ước mơ và điều kiện thực tế, thay vì chạy theo xu hướng hoặc cảm tính.
Mùa tuyển sinh vì thế không chỉ là hành trình chọn trường, chọn ngành, mà còn là dịp để cha mẹ và con cái cùng ngồi lại, trao đổi cởi mở về những kỳ vọng và giới hạn của gia đình. Khi có sự đồng thuận và một kế hoạch tài chính rõ ràng, con đường theo đuổi đam mê sẽ bền vững hơn, đồng thời giảm bớt áp lực cho cả học sinh lẫn phụ huynh trong những năm đại học.
