Xuất khẩu vũ khí Nga lao dốc
Kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022, xuất khẩu vũ khí của Moskva đã giảm mạnh, khi các trang thiết bị vốn dành cho nước ngoài phải chuyển hướng phục vụ Quân đội Nga. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Liên Xô đã luôn cố gắng duy trì lực lượng quân sự hùng hậu và cạnh tranh trong xuất khẩu vũ khí, nhưng thường chỉ đạt "hạng nhì", sau Mỹ. Sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, Nga vẫn giữ vị trí này cho đến 2022, khi chiến dịch ở Ukraine buộc Moskva phải tập trung sản xuất cho nhu cầu nội địa.
Theo dữ liệu từ Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), xuất khẩu vũ khí Nga giai đoạn 2020-2024 đã giảm 64% so với năm năm trước đó. Thị phần toàn cầu của Moskva tụt từ 21% trong giai đoạn 2015 xuống chỉ còn 7,8% năm ngoái, nhường vị trí thứ hai cho Pháp. Nguyên nhân chính là các tổn thất khổng lồ trên chiến trường Ukraine, buộc các nhà máy phải tái cơ cấu để phục vụ Quân đội Nga. Đồng thời, các lệnh trừng phạt phương Tây và tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng, kết hợp với khủng hoảng dân số kéo dài và lạm phát cao, càng làm hạn chế khả năng sản xuất và xuất khẩu.
Mục tiêu tái chiếm vị trí số hai toàn cầu
Trước bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, giới chức Rostec - tập đoàn công nghiệp quốc phòng nhà nước Nga, tuyên bố sẽ nỗ lực giành lại vị trí nhà cung cấp vũ khí số hai toàn cầu. Giám đốc điều hành Rostec, Oleg Yevtushenko, nhấn mạnh rằng bất chấp áp lực từ các đối thủ và tình hình khó khăn trên thị trường, mục tiêu chiến lược của Moskva vẫn là giữ vị trí thứ hai trong bảng xếp hạng xuất khẩu vũ khí đến năm 2030 và duy trì đến 2036.
Việc Rosoboronexport - cơ quan xuất nhập khẩu vũ khí duy nhất của Nga, tròn 25 năm tồn tại cũng tạo nên dấu mốc quan trọng. Từ khi thành lập, công ty đã ký hơn 30.000 hợp đồng, cung cấp trang thiết bị quân sự trị giá trên 230 tỷ USD cho khoảng 120 quốc gia, đồng thời mở rộng danh mục sản phẩm bao gồm từ tiêm kích Su-35, xe tăng T-90, cho đến hệ thống phòng không hiện đại. Sự kiện này, diễn ra nhân lễ kỷ niệm ở Quảng trường Đỏ, được lãnh đạo Rostec, Sergey Chemezov, đánh giá là bước ngoặt, hứa hẹn thời kỳ thịnh vượng mới cho ngành công nghiệp quốc phòng Nga.
Tuy nhiên, Moskva đang phải đối mặt với thách thức từ chính những khách hàng lớn nhất. Trung Quốc và Ấn Độ - hai thị trường xuất khẩu quan trọng, đang phát triển năng lực sản xuất nội địa, khiến nhu cầu nhập khẩu Nga thay đổi. Trung Quốc tiếp tục mua các trang thiết bị chủ chốt, đặc biệt là động cơ phản lực cho tiêm kích thế hệ mới, nhưng phần lớn các hệ thống khác dần tự sản xuất trong nước.
Ấn Độ, mặc dù tăng cường sản xuất nội địa, vẫn duy trì quan hệ hợp tác với Nga thông qua các thỏa thuận sản xuất chung, như khả năng sản xuất Su-57 dưới giấy phép tại Ấn Độ, giúp cả hai bên giảm phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nhập khẩu.
Mặc dù có những rào cản này, Moskva vẫn đặt niềm tin vào chiến lược dài hạn. Việc khôi phục xuất khẩu vũ khí không chỉ là câu chuyện doanh thu mà còn là công cụ ngoại giao, củng cố ảnh hưởng của Nga trong các khu vực chiến lược. Khi xuất khẩu phục hồi, Nga sẽ có khả năng duy trì vai trò địa chính trị mạnh mẽ, đặc biệt ở các nước đang phát triển hoặc trong các thị trường mà Mỹ, Pháp hay Hàn Quốc chưa chiếm lĩnh hoàn toàn.
Tái cơ cấu công nghiệp và triển vọng xuất khẩu
Trong bối cảnh này, Rostec đã phê duyệt chiến lược phát triển đến 2036, nhắm tới mục tiêu tái chiếm vị trí số hai và ổn định lâu dài trên thị trường vũ khí toàn cầu. Điều này bao gồm nâng cấp dây chuyền sản xuất, ưu tiên công nghệ mới, đồng thời phối hợp với các đối tác nội địa để tối ưu hóa nguồn lực. Nỗ lực này cũng nhằm giảm thiểu tác động từ các lệnh trừng phạt, khắc phục thiếu hụt lao động và hạn chế lạm phát, bảo đảm khả năng cung ứng liên tục.
Ngoài ra, Nga đang kỳ vọng tăng cường hợp tác dân sự - quân sự, mở rộng xuất khẩu sang các lĩnh vực mới như công nghệ điện tử, robot chiến đấu và UAV, đồng thời khai thác nhu cầu từ những quốc gia vẫn phụ thuộc vào công nghệ Nga. Việc kết hợp nghiên cứu, sản xuất và xuất khẩu theo hướng đồng bộ hứa hẹn giúp Moskva tái lập vị thế và tạo ra bước ngoặt trong thị trường cạnh tranh ngày càng quyết liệt.
Ngoài lĩnh vực quân sự, Nga còn hướng tới việc thúc đẩy giao lưu dân sự với các thị trường trọng điểm. Ví dụ, quan hệ du lịch với Trung Quốc dự kiến tăng 30% so với năm trước, giúp củng cố mối quan hệ tổng thể, tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác kinh tế - quân sự. Du khách Nga có thể đến thăm Vạn Lý Trường Thành và Tử Cấm Thành, trong khi du khách Trung Quốc sẽ tăng cường hiện diện tại Quảng trường Đỏ, tạo ra không gian giao lưu chiến lược song song với hợp tác công nghiệp quốc phòng.
Như vậy, dù gặp nhiều thách thức từ xung đột, trừng phạt và thay đổi nhu cầu khách hàng, Nga vẫn kiên định mục tiêu tái chiếm vị trí số hai trên thị trường vũ khí toàn cầu. Với chiến lược dài hạn, sự phối hợp chặt chẽ giữa công nghiệp, quân đội và ngoại giao, Moskva có cơ hội phục hồi và mở rộng ảnh hưởng trong những năm tới, đồng thời đảm bảo rằng ngành xuất khẩu vũ khí vẫn là công cụ chiến lược trọng yếu của đất nước.
Quang Hưng (Theo National Interest)
