Đáng chú ý, TS. Bùi Đình Thạch và nhóm nghiên cứu thuộc Viện Sinh học nhiệt đới (nay là Viện Khoa học sự sống), Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã triển khai Dự án sản xuất thử nghiệm "Hoàn thiện quy trình sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe chứa cao chiết cây Ngải trắng Curcuma aromatica Salisb".
Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm đưa các kết quả nghiên cứu dược liệu ra khỏi phòng thí nghiệm, tiến gần hơn đến ứng dụng thực tiễn.
Dự án tập trung hoàn thiện toàn bộ chuỗi quy trình từ chiết xuất, tiêu chuẩn hóa nguyên liệu đến phát triển sản phẩm cuối cùng. Không chỉ dừng lại ở việc khảo sát hoạt tính sinh học, nhóm nghiên cứu hướng tới xây dựng một mô hình sản xuất có khả năng ứng dụng ở quy mô thực tế, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường đối với các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên.
Cây ngải trắng có gì?
Trên thực tế, các loài thuộc chi Curcuma (họ Gừng – Zingiberaceae) từ lâu đã được biết đến như nguồn dược liệu quý nhờ chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học cao.
Riêng Ngải trắng được đánh giá nổi bật nhờ chứa curcumol một hợp chất sesquiterpenoid có khả năng kháng viêm, bảo vệ gan và ức chế sự phát triển của tế bào ung thư trong các mô hình nghiên cứu.
Không chỉ có giá trị về hoạt chất, Ngải trắng còn có nhiều ưu điểm về mặt sinh trưởng. Các nghiên cứu trong nước cho thấy loài cây này thích nghi tốt với điều kiện đất phù sa, có khả năng sinh trưởng ổn định và cho năng suất cao khi được canh tác hợp lý. Đây là yếu tố quan trọng, tạo nền tảng cho việc phát triển vùng nguyên liệu phục vụ sản xuất quy mô lớn.
Ở góc độ khoa học, nhiều thử nghiệm đã chỉ ra rằng cao chiết từ thân rễ Ngải trắng có hoạt tính sinh học đáng chú ý. Cụ thể, cao chiết thể hiện khả năng kháng oxy hóa rõ rệt và có thể ức chế sự phát triển của một số dòng tế bào ung thư trong điều kiện nghiên cứu. Bên cạnh đó, các đánh giá độc tính cũng cho thấy độ an toàn cao khi không ghi nhận ảnh hưởng bất lợi đến các chỉ số sinh hóa, huyết học hay cấu trúc mô trên động vật thí nghiệm.
Tuy nhiên, trong thời gian dài, khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng vẫn là một "nút thắt" lớn. Phần lớn các công trình trước đây chỉ dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm hoặc tiền lâm sàng, trong khi các nghiên cứu về công nghệ sản xuất, tiêu chuẩn hóa nguyên liệu và phát triển sản phẩm thực tế còn hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh sản xuất tại Việt Nam.
Chính vì vậy, điểm nổi bật của dự án do TS. Bùi Đình Thạch và cộng sự triển khai nằm ở việc hoàn thiện quy trình chiết xuất cao Ngải trắng ở quy mô bán công nghiệp. Quy trình này có khả năng xử lý hàng trăm kilôgam nguyên liệu mỗi mẻ, đồng thời kiểm soát chặt chẽ các thông số kỹ thuật nhằm đảm bảo chất lượng và độ ổn định của cao chiết. Song song với đó, các tiêu chuẩn chất lượng cũng được xây dựng phù hợp với quy định của Dược điển Việt Nam.
Kết quả thử nghiệm trên động vật cho thấy sản phẩm chứa cao chiết ngải trắng có tác dụng tăng cường miễn dịch và hỗ trợ bảo vệ gan. Điều này được thể hiện qua sự cải thiện các chỉ số sinh hóa liên quan đến chức năng gan và tình trạng stress oxy hóa. Đặc biệt, sản phẩm cho thấy độ an toàn cao khi sử dụng trong thời gian dài, không ghi nhận các dấu hiệu bất thường về huyết học, sinh hóa hay mô học.
Nghiên cứu mang tới nhiều cơ hội cho ngành dược
So với nhiều nghiên cứu trước đây, dự án đã vượt ra khỏi khuôn khổ đánh giá hoạt tính đơn lẻ để hướng tới hoàn thiện một chuỗi giá trị khép kín từ nguyên liệu – công nghệ – sản phẩm. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc khai thác hiệu quả dược liệu bản địa, góp phần nâng cao giá trị kinh tế và khoa học của Ngải trắng.
Trong bối cảnh thị trường ngày càng ưa chuộng các sản phẩm chăm sóc sức khỏe có nguồn gốc tự nhiên, việc phát triển thành công sản phẩm từ Ngải trắng với nguồn nguyên liệu ổn định, giá thành hợp lý được kỳ vọng sẽ mở ra hướng đi bền vững cho ngành dược liệu Việt Nam.
Thời gian tới, nhóm nghiên cứu cho biết sẽ tiếp tục theo dõi độc tính bán trường diễn dài hạn, đánh giá độ ổn định của sản phẩm theo thời gian cũng như mở rộng nghiên cứu trên nhiều đối tượng sử dụng khác nhau. Đồng thời, việc phát triển vùng trồng Ngải trắng theo hướng chuẩn hóa, bền vững cũng được xác định là yếu tố then chốt nhằm đảm bảo nguồn nguyên liệu chất lượng cao cho sản xuất lâu dài.
Từ một loài cây quen thuộc trong dân gian, Ngải trắng đang từng bước được "đánh thức" bằng khoa học, hứa hẹn trở thành mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái dược liệu và chăm sóc sức khỏe của Việt Nam.
Ngọc Minh
