Ai cũng biết rằng những người độc hại có thể khiến cuộc sống khó khăn hơn. Đồng nghiệp hay người thân hay gây hấn thụ động có thể khiến bạn kiệt sức về tinh thần. Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu những mối quan hệ đó không chỉ làm ảnh hưởng đến tâm trạng của bạn? Nghiên cứu mới nổi cho thấy, căng thẳng do các mối quan hệ xã hội khó khăn gây ra cũng có thể có những tác động có thể đo lường được đối với cơ thể, có khả năng đẩy nhanh quá trình lão hóa sinh học.
Nghiên cứu này cụ thể thế nào?
Chúng ta biết rằng, bạn bè thân thiết đóng vai trò quan trọng trong việc định hình tương lai của bạn, nhưng một nghiên cứu mới được công bố trên Tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America đã xem xét liệu các mối quan hệ xã hội tiêu cực với những người mà các nhà nghiên cứu gọi là "người gây phiền phức" có thể ảnh hưởng đến tốc độ lão hóa sinh học của con người hay không. Nghiên cứu do nhà xã hội học Byungkyu Lee (Đại học New York) dẫn đầu, đã phân tích dữ liệu từ hơn 2.300 người tham gia ở Indiana như một phần của cuộc khảo sát sức khỏe xã hội quy mô lớn.
Thay vì dựa vào kết quả sức khỏe tự báo cáo, các nhà nghiên cứu đã sử dụng các công cụ sinh học tiên tiến được gọi là đồng hồ biểu sinh dựa trên quá trình methyl hóa DNA. Những chiếc đồng hồ này đo lường các mô hình trong DNA phản ánh quá trình lão hóa sinh học hoặc sự hao mòn của cơ thể, có thể khác với tuổi thực của một người. Hai trong số những chiếc đồng hồ tiên tiến nhất được sử dụng trong nghiên cứu, GrimAge2 và DunedinPACE, được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu về lão hóa vì chúng có thể ước tính cả gánh nặng tích lũy của lão hóa và tốc độ lão hóa của một người.
Những người tham gia được yêu cầu lập bản đồ mạng lưới xã hội thân thiết của họ và xác định những cá nhân khiến cuộc sống của họ trở nên khó khăn hơn. Những "người gây rắc rối" này bao gồm những người tạo ra xung đột dai dẳng, căng thẳng về cảm xúc, giận dữ hoặc căng thẳng liên tục. Sau đó, các nhà nghiên cứu đã so sánh những động thái xã hội này với các chỉ số lão hóa sinh học được đo từ mẫu nước bọt.
Tiền đề của nghiên cứu dựa trên hàng thập kỷ nghiên cứu về căng thẳng. Căng thẳng tâm lý mãn tính kích hoạt hệ thống phản ứng căng thẳng của cơ thể, làm tăng mức độ hormone như cortisol và tăng viêm nhiễm khắp cơ thể. Theo thời gian, sự kích hoạt dai dẳng này có thể góp phần vào cái mà các nhà khoa học gọi là tải trọng dị ứng, sự tích lũy tổn thất sinh lý do tiếp xúc với căng thẳng lâu dài.
Kết quả là gì?
Những phát hiện của nghiên cứu này cho thấy các mối quan hệ xã hội độc hại rất phổ biến. Nhưng liệu chúng ta có bị sốc không? Trong nghiên cứu, khoảng 28,8% người tham gia cho biết có ít nhất một người gây phiền phức trong mạng lưới xã hội thân thiết của họ, trong khi khoảng 10% cho biết có 2 người trở lên. Khi các nhà nghiên cứu phân tích dữ liệu sinh học, họ nhận thấy rằng mỗi mối quan hệ độc hại bổ sung có liên quan đến tốc độ lão hóa sinh học nhanh hơn khoảng 1,5%.
Trung bình, những người tham gia báo cáo có những cá nhân độc hại trong mạng lưới xã hội của họ có tuổi sinh học lớn hơn khoảng 9 tháng so với những người cùng độ tuổi mà không có những mối quan hệ gây căng thẳng đó. Loại mối quan hệ cũng rất quan trọng. Điều thú vị là, bạn bè và thành viên gia đình độc hại cho thấy mối liên hệ mạnh mẽ hơn với quá trình lão hóa nhanh hơn so với vợ/chồng độc hại.
Các nhà nghiên cứu suy đoán rằng hôn nhân có thể mang lại những lợi ích về mặt cảm xúc, chẳng hạn như sự đồng hành và giảm bớt sự cô đơn, có thể bù đắp một số tác động tiêu cực của xung đột. Một phát hiện quan trọng khác: Các mối quan hệ độc hại có liên quan đến mức độ viêm nhiễm cao hơn và nguy cơ mắc nhiều bệnh lý hơn. Viêm mãn tính đã được biết là đóng vai trò trong nhiều loại bệnh, bao gồm bệnh tim mạch, tiểu đường và một số rối loạn tự miễn dịch.
Nghiên cứu cũng cho thấy phụ nữ có nhiều khả năng báo cáo về ít nhất một người gây phiền nhiễu trong mạng lưới quan hệ của họ, và những cá nhân cảm thấy phụ thuộc nhiều vào người khác cũng có nhiều khả năng gặp phải các mối quan hệ căng thẳng. Nói cách khác, một số người có thể dễ bị tổn thương về mặt cấu trúc bởi các động lực xã hội độc hại hơn những người khác.
Các nhà nghiên cứu cảnh báo, những phát hiện này cho thấy mối liên hệ mạnh mẽ chứ không phải là mối quan hệ nhân quả chắc chắn. Có thể những người có sức khỏe kém hơn cũng trải nghiệm nhiều căng thẳng trong các mối quan hệ hơn, hoặc các đặc điểm tính cách ảnh hưởng đến cả xung đột và kết quả sức khỏe. Tuy nhiên, sự nhất quán của các dấu hiệu sinh học cho thấy mối liên hệ này có ý nghĩa.
Tại sao điều này lại quan trọng?
Trong nhiều năm, chúng ta đã được nghe về những lợi ích về sức khỏe và tinh thần của các mối quan hệ xã hội bền chặt. Tình bạn tích cực và mối quan hệ gia đình hỗ trợ có liên quan đến sức khỏe tinh thần tốt hơn, tuổi thọ cao hơn và giảm nguy cơ mắc bệnh mãn tính. Mặc dù không phải lúc nào cũng dễ dàng nhận ra những dấu hiệu cảnh báo trong các mối quan hệ của chúng ta, nhưng nghiên cứu này xem xét mặt trái: Không phải tất cả các mối quan hệ đều tốt cho chúng ta. Các mối quan hệ tiêu cực có thể hoạt động như những tác nhân gây căng thẳng mãn tính, nhưng không giống như các sự kiện lớn trong đời, những tác nhân gây căng thẳng này có thể tinh tế và dai dẳng.
Và bởi vì những tương tác này thường xảy ra trong các mối quan hệ thân thiết, nên rất khó để tránh khỏi chúng. Hậu quả của nó vượt xa cả lời khuyên về sức khỏe tâm thần. Nếu các mối quan hệ độc hại thực sự góp phần đẩy nhanh quá trình lão hóa sinh học, thì môi trường xã hội có thể là một yếu tố chưa được đánh giá đúng mức ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài. Đối với nam giới, các thống kê cho thấy họ ít có khả năng tìm kiếm sự hỗ trợ về mặt cảm xúc, nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá chất lượng các mối quan hệ xã hội của họ.
(Ảnh minh họa: Internet)
Tuấn Khang
