Ung thư phổi hiện là nguyên nhân tử vong do ung thư hàng đầu trên thế giới. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính năm 2022 có khoảng 2,5 triệu ca mắc mới và 1,8 triệu ca tử vong do căn bệnh này.
Theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế, hút thuốc lá vẫn là nguyên nhân chủ yếu, liên quan khoảng 85% trường hợp ung thư phổi. Tuy nhiên, thuốc lá không phải yếu tố nguy cơ duy nhất. Khoảng 5-20% ca bệnh có thể xảy ra ở những người chưa từng hút thuốc.
Đáng chú ý, ngay cả khi bản thân không hút thuốc, một người vẫn có thể tiếp xúc với các chất gây hại từ khói thuốc của người khác. Không có mức phơi nhiễm khói thuốc thụ động nào được coi là an toàn. Đây là tác nhân gây ung thư ở người và có thể làm tăng nguy cơ ung thư phổi.
Vì vậy, việc thường xuyên sống hoặc làm việc trong môi trường có người hút thuốc vẫn khiến cơ thể tiếp xúc với nhiều chất độc hại từ khói thuốc.
Ung thư phổi có thể gặp ở cả nam và nữ. Một số quần thể nữ và người châu Á được ghi nhận có gánh nặng bệnh đáng lưu ý. Điều này cho thấy ngay cả người chưa từng hút thuốc cũng không nên chủ quan với nguy cơ ung thư phổi.
Đáng lo hơn, ở giai đoạn sớm, triệu chứng ung thư phổi có thể nhẹ, không đặc hiệu hoặc dễ bị bỏ qua, khiến việc chẩn đoán bị trì hoãn. Không nên đơn giản cho rằng bệnh thường được phát hiện muộn chỉ vì nhu mô phổi “không có dây thần kinh cảm giác đau”. Biểu hiện của bệnh còn phụ thuộc vào vị trí, kích thước, mức độ xâm lấn của khối u và đáp ứng của từng người.
Vì vậy, ngoài việc tránh hút thuốc, mỗi người cũng cần chủ động giảm phơi nhiễm với khói thuốc thụ động và các yếu tố nguy cơ khác, đồng thời đi khám khi xuất hiện những triệu chứng bất thường kéo dài.
3 yếu tố nguy cơ ngoài thuốc lá
PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương, Viện trưởng Viện Y học hạt nhân và Ung bướu Bạch Mai, lưu ý ngoài thuốc lá, một số yếu tố khác cũng có thể làm tăng nguy cơ ung thư phổi có thể kể tới như:
1. Ô nhiễm không khí trong nhà
Đây là yếu tố nhiều người có thể tiếp xúc hằng ngày mà không chú ý.
Khói sinh ra từ việc đốt than, củi, sinh khối hoặc dầu hỏa trong không gian kém thông khí có liên quan đến nguy cơ ung thư phổi. Việc sử dụng các nhiên liệu này trong nhà khiến con người có thể phơi nhiễm lâu dài với nhiều chất ô nhiễm.
Đối với khói dầu khi chiên, rán thức ăn, một số bằng chứng dịch tễ cũng gợi ý mối liên quan với nguy cơ ung thư phổi trong những bối cảnh nhất định. Tuy nhiên, mức độ nguy cơ còn phụ thuộc vào điều kiện tiếp xúc và thông khí.
2. Ô nhiễm không khí, radon và phơi nhiễm nghề nghiệp
Bụi mịn và ô nhiễm không khí ngoài trời, khí radon trong nhà, amiăng, silica, khí thải diesel cùng một số tác nhân nghề nghiệp khác đều được ghi nhận là những yếu tố nguy cơ của ung thư phổi.
Trong đó, người làm việc trong môi trường thường xuyên tiếp xúc với bụi, hóa chất hoặc các chất có nguy cơ gây ung thư cần đặc biệt chú ý đến các biện pháp bảo hộ lao động.
3. Bệnh phổi mạn tính, tiền sử gia đình và yếu tố di truyền
Một số bệnh phổi mạn tính, tiền sử gia đình và tính nhạy cảm di truyền có thể liên quan đến nguy cơ ung thư phổi.
Tuy nhiên, đây là những yếu tố liên quan đến nguy cơ chứ không đồng nghĩa tất cả người từng mắc lao phổi hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) đều sẽ phát triển ung thư phổi.
Làm gì để phòng ngừa ung thư phổi?
Chuyên gia khuyến cáo, không hút thuốc và tránh khói thuốc thụ động vẫn là một trong những biện pháp quan trọng nhất để giảm nguy cơ ung thư phổi.
Bên cạnh đó, cần tuân thủ các quy định về bảo hộ lao động, cải thiện thông khí khi nấu nướng, hạn chế sử dụng nhiên liệu rắn hoặc dầu hỏa trong nhà và thực hiện các biện pháp giảm phơi nhiễm với ô nhiễm không khí.
Ở những khu vực có nguy cơ, người dân có thể cân nhắc đánh giá mức độ radon tại nơi ở hoặc nơi làm việc.
Một chế độ ăn cân đối, giàu rau quả có lợi cho sức khỏe nói chung. Tuy nhiên, hiện không có thực phẩm hoặc chất chống oxy hóa nào được chứng minh có thể phòng ngừa ung thư phổi một cách tuyệt đối.
Theo PGS Cẩm Phương, người dân nên đi khám khi xuất hiện triệu chứng mới, kéo dài hoặc ngày càng nặng, đặc biệt là ho không giảm, ho ra máu, đau ngực, khó thở, khàn tiếng, mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc viêm phổi tái diễn.
Ho ra máu, khó thở tăng nhanh hoặc đau ngực dữ dội cần được đánh giá y tế sớm.
Những triệu chứng trên không đặc hiệu cho ung thư phổi và có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự điều trị kéo dài mà bỏ qua việc thăm khám khi triệu chứng dai dẳng.
Ngọc Minh
