Người dân Nhật Bản đổ xô tích trữ giấy vệ sinh
Sau khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, thị trường dầu thô toàn cầu lập tức chao đảo. Nhiều quốc gia lo ngại gián đoạn nguồn cung năng lượng, kéo theo nguy cơ giá cả leo thang. Tuy nhiên, giữa hàng loạt tin tức về dầu mỏ, một câu chuyện khác tại Nhật Bản lại gây chú ý: giấy vệ sinh bất ngờ “biến mất” khỏi các kệ hàng.
Trên mạng xã hội Nhật, nhiều người chia sẻ tình trạng tương tự: Giấy vệ sinh tại các hiệu thuốc gần nhà đã bán sạch, người dân xung quanh đều đang tích trữ. Trước diễn biến này, chính phủ Nhật Bản thậm chí phải lên tiếng kêu gọi người dân giữ bình tĩnh, đưa ra quyết định mua sắm hợp lý dựa trên thông tin chính xác.
Đây không phải lần đầu tiên Nhật Bản rơi vào cảnh này. Trong cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973 hay sau trận động đất lớn Đông Nhật Bản năm 2011, tình trạng thiếu giấy vệ sinh cũng từng xảy ra. Tuy nhiên, theo ngành công nghiệp giấy Nhật, khoảng 97% giấy vệ sinh được sản xuất trong nước, gần như không phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu từ Trung Đông. Nói cách khác, chiến sự hiện tại không trực tiếp ảnh hưởng đến nguồn cung mặt hàng này.
Điều gì đang thực sự xảy ra?
Trước làn sóng này, ngành công nghiệp giấy Nhật Bản lập tức lên tiếng, khẳng định những tin đồn trên là hoàn toàn vô căn cứ.
Theo các doanh nghiệp trong ngành, khoảng 60% nguyên liệu sản xuất giấy vệ sinh tại Nhật đến từ nguồn tái chế trong nước. Phần còn lại được bổ sung bằng bột giấy nhập khẩu từ Bắc Mỹ, Nam Mỹ và Đông Nam Á. Đại diện ngành cho biết, dù trong quá trình sản xuất có sử dụng một số phụ gia có nguồn gốc từ dầu mỏ, nhưng ảnh hưởng từ căng thẳng tại Trung Đông, đặc biệt là liên quan đến Iran, đối với chuỗi cung ứng là rất hạn chế.
Tổ chức Hiệp hội Công nghiệp Giấy Tiêu dùng Nhật Bản, đại diện cho 41 nhà sản xuất giấy tiêu dùng tại Nhật Bản, cũng đã lên tiếng kêu gọi người dân không mua tích trữ quá mức. Đại diện hiệp hội nhấn mạnh rằng hoạt động sản xuất và vận chuyển hiện vẫn diễn ra bình thường, lượng hàng tồn kho dồi dào và hoàn toàn không có nguy cơ giấy vệ sinh biến mất khỏi thị trường nếu không xảy ra tình trạng mua gom.
Trong giai đoạn bùng phát dịch COVID-19 năm 2020, Nhật Bản cũng từng rơi vào tình trạng người dân đổ xô tích trữ giấy vệ sinh
Tuy vậy, một số nhà phân tích cho rằng làn sóng tích trữ lần này không đơn thuần xuất phát từ lo ngại hiện tại, mà còn chịu ảnh hưởng mạnh từ ký ức lịch sử.
Trong cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973, người dân Nhật từng xếp hàng dài trước các cửa hàng để mua giấy vệ sinh do lo sợ giá cả tăng vọt.
Sự kiện này, được gọi là “cơn hoảng loạn giấy vệ sinh”, bắt đầu khi Bộ trưởng Thương mại và Công nghiệp quốc tế khi đó là Yasuhiro Nakasone kêu gọi tiết kiệm các sản phẩm từ giấy. Ngay sau đó, tin đồn “giấy sắp hết” lan rộng, khiến người dân đồng loạt mua tích trữ, dẫn đến tình trạng thiếu hàng trên diện rộng.
Những ký ức tương tự cũng lặp lại sau trận động đất và sóng thần lớn năm 2011, cũng như trong giai đoạn bùng phát dịch COVID-19 năm 2020. Tuy nhiên, các phân tích cho thấy nguyên nhân chính không nằm ở việc thiếu nguồn cung thực tế, mà là sự gián đoạn tạm thời trong phân phối do nhu cầu tăng đột biến từ hành vi tích trữ.
Trong những thời điểm đó, chính phủ Nhật Bản thậm chí đã phải công bố hình ảnh các kho hàng đầy ắp giấy vệ sinh nhằm trấn an dư luận.
Từ quá khứ đến hiện tại, một mô hình quen thuộc dường như vẫn lặp lại: chỉ cần tin đồn xuất hiện, tâm lý lo ngại lập tức lan rộng, và chính hành vi tích trữ của số đông lại tạo ra cảm giác khan hiếm.
Ở Nhật Bản, câu chuyện giấy vệ sinh vì thế không chỉ là vấn đề cung cầu, mà còn phản ánh cách một xã hội phản ứng trước ký ức khủng hoảng chưa từng thực sự biến mất.
Nhật Bản xả kho dầu lớn nhất lịch sử
Nhật Bản đã bắt đầu đợt xả kho dầu lớn nhất lịch sử, theo thông báo của Thủ tướng Sanae Takaichi, trong bối cảnh quốc gia này chuẩn bị đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu do xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran.
Trước đó, chính phủ đã thông qua kế hoạch giải phóng lượng dầu tương đương 15 ngày dự trữ của khu vực tư nhân, giữa lo ngại rằng căng thẳng tại Trung Đông sẽ tiếp tục cản trở hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Strait of Hormuz, tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới.
Việc xả kho dầu thuộc sở hữu nhà nước sẽ chính thức bắt đầu từ thứ Năm. Với một nền kinh tế lớn nhưng nghèo tài nguyên, Nhật Bản nhập khẩu hơn 90% dầu thô từ Trung Đông, khiến nước này đặc biệt dễ bị tổn thương nếu tuyến vận chuyển này bị gián đoạn.
Bà Takaichi cho biết hòa bình và ổn định tại Trung Đông là yếu tố “cực kỳ quan trọng” không chỉ với Nhật Bản mà còn với cộng đồng quốc tế. Trong cuộc gặp với cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Washington, bà cũng khẳng định hiến pháp hậu chiến của Nhật không cho phép điều động lực lượng hải quân tới khu vực này.
Tổng cộng, khoảng 80 triệu thùng dầu, tương đương 45 ngày tiêu thụ trong nước, sẽ được cung cấp cho các nhà máy lọc dầu. Con số này gấp 1,8 lần lượng dầu từng được giải phóng sau thảm họa động đất, sóng thần năm 2011 gây sự cố tại nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi.
Tính đến cuối năm ngoái, Nhật Bản vẫn đang nắm giữ khoảng 470 triệu thùng dầu dự trữ, tương đương 254 ngày tiêu thụ nội địa.
Song song với đó, chính phủ cũng triển khai trợ giá nhiên liệu nhằm giữ giá xăng ở mức khoảng 170 yên mỗi lít, sau khi giá bán lẻ trung bình chạm mức kỷ lục 190,8 yên/lít. Mức trợ giá này sẽ được điều chỉnh hàng tuần tùy theo biến động giá dầu.
Nguồn: The Guardian, Asian Business Daily, The Chosun Daily
Phạm Trang
