Phút bù giờ thứ 5 của trận đấu giữa Nhật Bản và Brazil, Gabriel Martinelli đệm bóng vào góc xa, ấn định chiến thắng 2-1 cho những vũ công Samba. Camera lia một vòng quanh khán đài và bắt được rất nhiều khuôn mặt của CĐV Nhật đang khóc. Có người gục hẳn xuống ghế, có người ôm mặt không nói nên lời. Trên sân, các cầu thủ Nhật Bản "chết lặng" vài phút rồi quay về phía khán đài, cúi đầu thật sâu để cảm ơn và xin lỗi khán giả.
Hình ảnh ấy lan truyền rất nhanh trên mạng xã hội. Không chỉ ở bên trong sân, ngay khi trận đấu kết thúc, bên ngoài sân vận động Reliant, người ta cũng dễ dàng thấy được cảnh các CĐV Nhật mặc áo đội tuyển và ngồi gục trên đường phố.
Điều này khiến nhiều người chú ý bởi trong đời sống thường ngày, người Nhật vốn không khuyến khích việc bộc lộ cảm xúc quá mạnh ở nơi công cộng. Sự điềm tĩnh, khả năng giữ bình tĩnh và tránh tạo gánh nặng cảm xúc cho người khác được xem là một phần quan trọng trong cách ứng xử của xã hội Nhật.
Đằng sau điều đó là hai khái niệm quen thuộc: "Honne" và "Tatemae". "Honne" là cảm xúc, suy nghĩ thật của mỗi người còn "Tatemae" là cách họ thể hiện ra bên ngoài để duy trì sự hài hòa với tập thể.
Đi cùng với đó là khái niệm "Gaman": tinh thần nhẫn nại, chịu đựng và giữ phẩm giá trước khó khăn, chịu ảnh hưởng từ Phật giáo và Thiền trong văn hóa Nhật. Vì vậy, việc công khai thể hiện sự giận dữ hay tuyệt vọng trong đời sống thường ngày đôi khi bị xem là thiếu chừng mực.
Nhưng sân bóng lại là một không gian khá đặc biệt.
Có thể xem đây là một trong số ít nơi mà "Honne" và "Tatemae" gần như gặp nhau. Một cầu thủ khóc sau khi đã cống hiến tất cả không làm tổn hại đến hình ảnh tập thể, mà ngược lại còn cho thấy trách nhiệm và sự tận tâm với màu cờ sắc áo.
Một cổ động viên bật khóc sau khi đội tuyển bị loại cũng không bị nhìn bằng ánh mắt phán xét như ở văn phòng hay tàu điện... Ở sân bóng, cảm xúc chân thật được chấp nhận vì nó gắn liền với sự cống hiến và tình yêu dành cho đội tuyển.
Đây cũng không phải lần đầu tuyển Nhật Bản rời World Cup trong nước mắt. Năm 2018 tại Nga, họ dẫn Bỉ 2-0 rồi để thua ngược 2-3 vì bàn phản công ở phút cuối. Năm 2022 tại Qatar, họ hòa Croatia sau 120 phút trước khi thất bại trên chấm luân lưu.
Nhưng điều đáng chú ý là người Nhật hiếm khi để thất bại trở thành cái cớ. Họ có thể đau rất lâu, thậm chí mang theo ký ức ấy nhiều năm nhưng rồi vẫn quay lại sân tập, tiếp tục tập luyện, cố gắng và chờ cơ hội tiếp theo.
Trong văn hóa Nhật, thất bại không phải dấu chấm hết mà là một phần của quá trình hoàn thiện. Khóc sau trận đấu là điều có thể xảy ra, nhưng ngày hôm sau, mọi thứ lại bắt đầu từ đầu.
Có lẽ vì thế, mỗi lần gục ngã của bóng đá Nhật Bản đều khiến người ta tin rằng lần trở lại sau họ sẽ mạnh mẽ hơn.
Ánh Tuân
