Sau ba năm kể từ khi ra mắt dưới dạng một dự án thử nghiệm của Google Labs, NotebookLM đang bước vào giai đoạn phát triển tham vọng nhất từ trước đến nay. Những nâng cấp được Google công bố trong tháng 6/2026 cho thấy công cụ này không còn dừng ở vai trò hỗ trợ đọc hiểu và tóm tắt tài liệu, mà còn đang tiến gần hơn tới hình mẫu một trợ lý nghiên cứu có khả năng tự vận hành nhiều tác vụ phức tạp.
Ra mắt năm 2023, NotebookLM tạo khác biệt so với phần lớn chatbot AI trên thị trường nhờ cách tiếp cận dựa trên nguồn dữ liệu do người dùng cung cấp. Thay vì tìm kiếm câu trả lời từ kho dữ liệu khổng lồ trên Internet, hệ thống được thiết kế để phân tích, đối chiếu và tương tác với chính các tài liệu mà người dùng tải lên, từ PDF, tài liệu nghiên cứu đến các liên kết web.
Cách tiếp cận này giúp NotebookLM nhanh chóng được giới học thuật, nhà nghiên cứu, nhà báo và người làm tri thức đón nhận. Theo Google, Việt Nam hiện nằm trong nhóm 10 quốc gia có lượng người dùng NotebookLM lớn nhất toàn cầu, đồng thời dẫn đầu về số lượt xem các sổ tay tài liệu được chia sẻ công khai.
“Khi bắt đầu phát triển NotebookLM, một trong những kỳ vọng lớn nhất của tôi là xây dựng một công cụ có khả năng hỗ trợ đắc lực giúp nâng cao tư duy phân tích và viết lách, thúc đẩy việc khai phá dữ liệu và khơi nguồn các ý tưởng sáng tạo”, ông Steven Johnson, đồng sáng lập và Giám đốc sản phẩm NotebookLM cho biết.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý trong đợt nâng cấp lần này không nằm ở những con số hay tính năng riêng lẻ. Thay vào đó, Google đang cho thấy tham vọng biến NotebookLM từ một công cụ hỗ trợ nghiên cứu thành một tác nhân AI có thể đồng hành cùng người dùng trong toàn bộ quá trình xử lý tri thức.
Cuộc chơi không còn là tóm tắt tài liệu
Một trong những thay đổi lớn nhất là NotebookLM được nâng cấp để vận hành trên Gemini 3.5 và Antigravity, đồng thời được trang bị môi trường điện toán đám mây bảo mật cho phép tự viết và thực thi mã lập trình.
Điều đó đồng nghĩa với việc NotebookLM không chỉ đọc hiểu tài liệu mà còn có thể xử lý dữ liệu, thực hiện phân tích, tạo biểu đồ và xây dựng các báo cáo hoàn chỉnh.
Theo Google, người dùng hiện có thể yêu cầu hệ thống tạo ra nhiều định dạng đầu ra khác nhau như PDF, Word, PowerPoint, Excel, hình ảnh, dữ liệu CSV hoặc JSON. Các nội dung này thậm chí có thể tiếp tục được chỉnh sửa sau khi tạo.
Nếu trước đây AI chủ yếu cung cấp câu trả lời, thì hướng đi mới của NotebookLM phản ánh một xu hướng đang nổi lên mạnh mẽ trong ngành công nghệ: người dùng ngày càng cần những sản phẩm hoàn chỉnh hơn là những đoạn hội thoại.
Một nhà phân tích dữ liệu không chỉ cần AI giải thích số liệu mà cần biểu đồ, bảng tổng hợp và báo cáo sẵn sàng gửi cho khách hàng. Một quản lý dự án không cần chatbot diễn giải tài liệu kỹ thuật mà cần bộ slide, kế hoạch triển khai và lộ trình thực hiện cụ thể.
Ở góc độ đó, NotebookLM đang tiến gần hơn tới vị thế của một môi trường làm việc tích hợp thay vì chỉ là một công cụ AI đơn lẻ.
Từ chatbot sang AI tác nhân
Đáng chú ý hơn cả là khả năng hỗ trợ xây dựng nguồn tài liệu ngay từ giai đoạn khởi đầu nghiên cứu.
Trước đây, NotebookLM phát huy hiệu quả nhất khi người dùng đã có sẵn tài liệu và biết rõ mình muốn nghiên cứu điều gì. Tuy nhiên, không phải dự án nào cũng bắt đầu với một bộ nguồn dữ liệu hoàn chỉnh.
Google cho biết NotebookLM giờ đây có thể chủ động hỗ trợ tìm kiếm nguồn tham khảo, gợi ý các tài liệu liên quan và thậm chí sử dụng Google Search để phát hiện những nguồn chất lượng cao trên Internet trước khi đề xuất đưa vào notebook.
Đây là bước đi phù hợp với làn sóng "agentic AI" (AI tác nhân) đang trở thành tâm điểm của ngành công nghệ trong năm 2026. Thay vì chỉ phản hồi yêu cầu, các hệ thống AI thế hệ mới được kỳ vọng có thể chủ động thực hiện nhiều bước công việc để hoàn thành một mục tiêu cuối cùng.
Dù vậy, Google vẫn giữ lại một nguyên tắc quan trọng của NotebookLM: người dùng là người quyết định nguồn tài liệu nào được thêm vào sổ tay nghiên cứu. Đây được xem là yếu tố then chốt giúp nền tảng duy trì độ tin cậy, đặc biệt trong các lĩnh vực yêu cầu tính chính xác cao như học thuật, báo chí hay phân tích chuyên môn.
Cơ hội lớn trong cuộc đua AI ứng dụng
Những cải tiến mới được Google mô tả thông qua nhiều tình huống sử dụng thực tế, từ nhà nghiên cứu dữ liệu cần tổng hợp thông tin từ nhiều quốc gia, quản lý chương trình phải chuyển hóa tài liệu kỹ thuật thành hướng dẫn dễ hiểu, cho đến chủ doanh nghiệp nhỏ muốn phân tích hiệu quả chiến dịch marketing.
Điểm chung của các kịch bản này là NotebookLM không còn đóng vai trò hỗ trợ một phần công việc mà tham gia vào gần như toàn bộ quy trình.
Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia công nghệ đánh giá NotebookLM đang trở thành một trong những sản phẩm AI thực dụng nhất của Google hiện nay. Trong khi cuộc đua chatbot ngày càng bão hòa với những tính năng tương đồng, Google dường như đang tìm kiếm lợi thế ở một phân khúc cụ thể hơn: hỗ trợ nghiên cứu và xử lý tri thức chuyên sâu.
Tất nhiên, tham vọng càng lớn thì kỳ vọng cũng càng cao. Khi AI được trao nhiều quyền tự động hơn trong việc tìm kiếm, tổng hợp và phân tích thông tin, các yêu cầu về tính minh bạch, khả năng kiểm chứng và độ chính xác cũng trở nên khắt khe hơn.
Tuy nhiên, nếu giải quyết tốt những thách thức này, NotebookLM có thể trở thành ví dụ tiêu biểu cho thế hệ AI tiếp theo, đó là không chỉ trả lời câu hỏi mà thực sự giúp người dùng hoàn thành công việc.
Nhìn rộng hơn, những gì Google đang làm với NotebookLM cho thấy thị trường AI đang bước sang một giai đoạn mới. Cuộc cạnh tranh không còn xoay quanh việc chatbot nào trả lời nhanh hơn hay thông minh hơn, mà là nền tảng nào có thể biến tri thức thành hành động và kết quả cụ thể hiệu quả hơn. Ở thời điểm hiện tại, NotebookLM đang cho thấy họ muốn trở thành một trong những cái tên dẫn đầu xu hướng đó.
Huỳnh Duy
