Năm 2015, trên sân khấu WeChoice Awards, nhà báo Trần Mai Anh đã đưa công chúng bước vào một "chuyến xe cảm hứng" đầy xúc động về hành trình nhận nuôi bé Thiện Nhân. Mười năm trôi qua, "chú lính chì" năm nào nay đã là chàng sinh viên 19 tuổi, vững vàng viết tiếp cuộc đời mình bằng tinh thần mạnh mẽ được nuôi dưỡng từ tình yêu của "mẹ còi".
Khi những hạt mầm tử tế năm ấy đã trưởng thành, nhà báo Mai Anh cũng bước vào một chương mới trong sự gắn kết với WeChoice. Trở lại mùa giải 2025, chị không còn đứng trên sân khấu để kể câu chuyện của riêng mình, mà xuất hiện trong tâm thế của Thành viên Hội đồng thẩm định - người quan sát, tìm kiếm và nâng niu những điều phi thường nhỏ bé.
Ở điểm chạm của một thập kỷ mới, dưới lăng kính của thành viên Hội đồng thẩm định, ý nghĩa của WeChoice đã được chị "tái định nghĩa" ra sao? Hãy cùng chúng tôi ngồi lại để lắng nghe những chia sẻ của chị, và để cùng hiểu hơn về hành trình mười năm của lòng nhân ái.
Chào chị,
Năm 2015, chị từng đứng trên sân khấu WeChoice với tư cách một “nhân vật truyền cảm hứng”. 10 năm sau, cũng tại WeChoice, chị ngồi ở vị trí Hội đồng thẩm định. Khi đi trọn vẹn một vòng tròn như vậy, khái niệm “truyền cảm hứng” trong chị đã thay đổi ra sao?
Năm đầu tiên đứng trên sân khấu WeChoice với tư cách một nhân vật truyền cảm hứng, tôi nhìn “truyền cảm hứng” nhiều hơn ở khoảnh khắc. Đó là cảm xúc được chia sẻ, là câu chuyện cá nhân được lắng nghe, là niềm tin rằng một trải nghiệm đủ chân thành có thể chạm tới người khác và lan tỏa những điều tích cực.
Nhưng khi bước sang vai trò Hội đồng thẩm định và đồng hành với WeChoice qua nhiều năm, cách nhìn của tôi về “truyền cảm hứng” dần thay đổi. Tôi không còn nhìn nó như một điểm sáng đơn lẻ, mà như một hành trình cần được đặt trong thời gian. Nhiều năm sau, khi ngồi ở vị trí Hội đồng thẩm định, tôi nhìn “truyền cảm hứng” ở một tầng khác: khả năng đứng vững của một câu chuyện theo thời gian. Không phải câu chuyện đó gây xúc động mạnh đến đâu ở thời điểm được kể, mà là liệu nó có còn giữ được giá trị khi đặt cạnh đời sống thực, khi hoàn cảnh thay đổi, và khi ánh đèn sân khấu đã tắt.
Ở vai trò thẩm định, tôi có cơ hội nhìn thấy rất nhiều câu chuyện khác nhau, đến từ nhiều lĩnh vực khác nhau, và quan trọng hơn là được nhìn chúng trong mạch thời gian. Điều đó khiến tôi nhận ra rằng truyền cảm hứng không chỉ là lan tỏa cảm xúc, mà là tạo ra một chuẩn mực để người khác có thể tham chiếu trong cách sống, cách làm nghề, và cách đưa ra lựa chọn của chính mình. Một câu chuyện truyền cảm hứng, theo cách tôi hiểu dần qua từng năm, không cần phải hoàn hảo hay phi thường, nhưng nó cần và đủ bền bỉ để người khác tin rằng những điều tốt đẹp ấy có thể tồn tại trong đời sống thật, chứ không chỉ trên sân khấu.
Sự dịch chuyển vai trò khiến tôi nhìn “truyền cảm hứng” bớt lãng mạn hơn, nhưng sâu và chắc hơn. Từ chỗ trân trọng một khoảnh khắc lan tỏa, tôi trân trọng hơn những câu chuyện lặng lẽ, đi đường dài, không cần đứng ở trung tâm, nhưng âm thầm tạo ra tác động tích lũy cho cộng đồng và xã hội.
Tôi nhìn thấy rất rõ “khả năng đứng vững của một câu chuyện theo thời gian” như cách chị nói, bởi chỉ riêng hành trình của Thiện Nhân thôi đã đủ để chứng minh điều đó. Và hành trình ấy, đến hôm nay, vẫn là một “chương” rất đẹp, phải không?
Đúng là vậy, nhưng tôi không nhìn mình như một “chương” theo nghĩa khép lại, mà như một điểm dừng trong dòng chảy để câu chuyện có thể tiếp tục được viết bởi những người khác. Khi ngồi ở vai trò Hội đồng thẩm định, tôi nhìn các đề cử hôm nay không phải như những câu chuyện cần được hoàn thiện, mà như những bản thảo đang được viết tiếp trong đời sống thực. Mỗi bản thảo mang một giọng điệu riêng, một nhịp đi riêng, và một cách tiếp cận rất khác nhau với cùng một câu hỏi: sống và làm nghề như thế nào trong bối cảnh hôm nay.
Điều khiến tôi trân trọng ở các đề cử năm nay là họ không cố gắng viết lại những chương cũ, cũng không lặp lại những mô thức quen thuộc. Họ phản ánh một Việt Nam đang chuyển động, với những vấn đề mới, những lựa chọn mới, và những cách đi tiếp không còn giống trước. Ở vị trí thẩm định, tôi không tìm một “bản thảo hoàn hảo”. Điều tôi quan tâm hơn là: bản thảo ấy có đủ trung thực với đời sống, đủ bền bỉ để đi đường dài, và đủ mở để người khác có thể tiếp tục viết tiếp hay không.
Và với tôi, vai trò của Hội đồng không phải là kết luận câu chuyện ấy, mà là đảm bảo những “bản thảo” có giá trị được nhìn thấy, được đặt đúng chỗ, và có cơ hội tiếp tục sống trong cộng đồng.
Vậy còn “Viết tiếp câu chuyện Việt Nam” - chủ đề WeChoice Awards năm nay trong chị là gì?
Với tôi, “Viết tiếp câu chuyện Việt Nam” luôn cần được đặt trong một mạch rất rõ: Độc lập - Tự do - Hạnh phúc. Đó không phải là những giá trị tách rời, mà là một tiến trình liên tục, được bồi đắp qua từng giai đoạn lịch sử.
Việt Nam hôm nay đã có độc lập, một nền độc lập được đánh đổi bằng rất nhiều hy sinh của các thế hệ đi trước. Nhắc đến điều này, với tôi, không phải để kể lại quá khứ, mà để mỗi người đang sống trong hòa bình hôm nay ý thức rõ giá trị mình đang có, và sống có trách nhiệm với điều đó.
Việt Nam cũng đã có tự do, một sự tự do rất đặc trưng của đời sống hiện tại. Đó là tự do sống trong một xã hội an toàn, ổn định; tự do học tập, lao động, sáng tạo; tự do lựa chọn con đường sống của mình trong khuôn khổ pháp luật và trật tự chung. Đó là thứ tự do để chúng ta yên tâm sống, làm việc và xây dựng tương lai.
Và Hạnh phúc, thực ra, đã hiện diện trong đời sống Việt Nam từ rất lâu. Hạnh phúc của hòa bình, của đoàn tụ, của những điều bình dị mà nhiều thế hệ đã phải đi qua chiến tranh và thiếu thốn mới có được.
Khi nói đến “viết tiếp”, tôi không nghĩ rằng chúng ta đang bắt đầu một chương Hạnh phúc hoàn toàn mới, mà là viết tiếp, mở rộng và làm sâu sắc hơn chương Hạnh phúc ấy trong bối cảnh của một đất nước đang phát triển.
Hạnh phúc hôm nay không chỉ là được sống trong hòa bình, mà còn là được sống có chất lượng, được tôn trọng trong lao động, được an tâm mưu sinh, và được nhìn thấy tương lai của mình gắn với tương lai chung của đất nước.
Hạnh phúc ấy cũng không chỉ được đo bằng điều kiện sống, mà còn bằng đời sống tinh thần của xã hội. Ở góc độ đó, “Viết tiếp câu chuyện Việt Nam” chính là câu hỏi: mỗi cá nhân, mỗi doanh nghiệp, mỗi tổ chức đang góp phần như thế nào để Hạnh phúc đã có ấy được bền vững hơn, công bằng hơn và có chiều sâu hơn trong đời sống hôm nay.
Trong bức tranh WeChoice năm nay, tôi nhìn thấy rất rõ những con người đang viết tiếp chương Hạnh phúc ấy bằng chính nghề của họ. Họ không nói nhiều về hạnh phúc, nhưng tạo ra những điều kiện để hạnh phúc hiện hữu rõ ràng hơn, từ môi trường làm việc, cách kinh doanh, đến những đóng góp cho đời sống tinh thần và niềm tin xã hội. Với tôi, “Viết tiếp câu chuyện Việt Nam” hôm nay chính là viết tiếp hành trình Hạnh phúc đã được trao gửi, bằng những hành động cụ thể, tỉnh táo và có trách nhiệm của những con người đang sống trong thời bình.
Trong rất nhiều cá nhân và tập thể được đề cử năm nay, đâu là điểm chung khiến chị tin rằng họ không chỉ “kể” câu chuyện Việt Nam, mà đang thực sự viết tiếp nó bằng hành động?
Có người viết tiếp câu chuyện Việt Nam bằng bản lĩnh và kỷ luật của thể thao, bằng những năm tháng đi đường dài, tạo ra niềm tin rằng người Việt có thể bước ra sân chơi lớn. Có người viết bằng trí tuệ và tay nghề của y khoa, đứng trước những quyết định không có đường dễ, và chọn mở ra thêm một cơ hội sống cho con người. Có người viết bằng tinh thần công dân, lao vào nơi dữ dội nhất của đời sống để giữ lại một phần bình yên cho người khác, trong những khoảnh khắc mà thời gian là ranh giới giữa mất và còn. Và cũng có người viết bằng văn hóa - nghệ thuật - giải trí, bằng việc làm giàu đời sống tinh thần, để cộng đồng có thêm “điểm tựa cảm xúc” mà đi qua những áp lực rất thật của một xã hội chuyển động nhanh.
Vì vậy, điểm chung mà tôi nhìn thấy không nằm ở việc ai “tốt” hơn ai, mà nằm ở ba dấu hiệu: Tác động thật, tạo ra thay đổi có thể chạm tới đời sống, nghề nghiệp, cộng đồng, hoặc tinh thần xã hội. Trách nhiệm với hệ quả, hiểu việc mình làm sẽ kéo theo điều gì cho người khác, cho chuẩn mực, cho niềm tin chung. Khả năng tiếp nối khi câu chuyện của họ không kết thúc ở một khoảnh khắc, mà mở ra đường cho người khác đi tiếp.
Chính sự đa diện ấy làm nên WeChoice năm nay, một Việt Nam đã có những giá trị nền tảng, và đang được viết tiếp mỗi ngày, không chỉ bằng những hành động cộng đồng, mà bằng mọi nỗ lực tử tế theo nghĩa rộng nhất là làm nghề cho tới, sống có trách nhiệm, sáng tạo có căn cốt, và bền bỉ nâng chất lượng hạnh phúc trong đời sống.
“Viết tiếp câu chuyện Việt Nam” nghe rất đẹp, nhưng cũng đặt ra một câu hỏi: Ai đang là những người trực tiếp “viết tiếp câu chuyện Việt Nam” trong đời sống hôm nay?
Tôi không nghĩ “viết tiếp” là một quyền được trao sẵn, và cũng không phải là một đặc quyền dành cho một nhóm người nào đó. Trong một câu chuyện chung của xã hội, không ai mặc nhiên có quyền cầm bút mãi mãi, và cũng không ai bị loại khỏi trang viết ngay từ đầu. Điều phân biệt nằm ở cách một con người sử dụng cây bút của mình.
Một người xứng đáng được trao niềm tin để viết tiếp câu chuyện chung không phải vì họ nổi bật đến đâu, mà vì họ ý thức được rằng những gì mình viết ra sẽ để lại dấu vết trong đời sống của người khác. Họ hiểu rằng mỗi lựa chọn, mỗi hành động, mỗi phát ngôn đều có hệ quả, và không phải hệ quả nào cũng có thể thu hồi.
Tôi không nghĩ truyền cảm hứng là một lựa chọn “hoặc - hoặc”. Khoảnh khắc lớn lao có giá trị của nó, bởi nó giúp xã hội nhìn thấy khả năng bứt phá và niềm tin vào những điều có thể xảy ra.
Qua nhiều năm thẩm định, tôi nhận ra rằng rất nhiều câu chuyện truyền cảm hứng bền vững nhất lại đến từ những con người đi một con đường rất dài và rất lặng. Họ không tạo ra ánh sáng liên tục, không xuất hiện dày đặc, nhưng họ giữ được sự nhất quán trong cách sống, cách làm nghề và cách lựa chọn. Chính sự bền bỉ ấy tạo ra một dạng truyền cảm hứng khác, không khiến người khác ngưỡng mộ trong chốc lát, mà khiến họ tin rằng những điều tử tế, nghiêm túc và có trách nhiệm là khả thi trong đời sống thực.
Vì vậy, một nhân vật truyền cảm hứng không nhất thiết phải đứng ở tâm điểm của những khoảnh khắc lớn. Đôi khi, họ chỉ cần đi đủ lâu, đủ thật và đủ vững, để khi nhìn lại, con đường họ đi trở thành một điểm tựa đáng tin cậy cho người khác.
Trong góc nhìn của chị, “Viết tiếp câu chuyện Việt Nam” không thuộc về một hình mẫu cụ thể. Vậy đâu là điểm chung của những con người, doanh nghiệp và cộng đồng đang cùng nhau viết tiếp câu chuyện ấy, như cách WeChoice đang phản chiếu?
Không có một nhóm duy nhất hay một hình mẫu cố định nào đang viết tiếp câu chuyện Việt Nam. Câu chuyện ấy được viết bởi rất nhiều con người khác nhau, ở những vị trí khác nhau trong đời sống xã hội. Đó là những người làm nghề đến nơi đến chốn. Dù là bác sĩ, giáo viên, vận động viên, nghệ sĩ, người làm sáng tạo hay người lao động bình thường, họ đều đang góp phần giữ cho xã hội vận hành ổn định bằng cách làm đúng vai trò của mình, với tinh thần trách nhiệm và chuẩn mực nghề nghiệp.
Đó cũng là những doanh nghiệp lựa chọn phát triển gắn với con người, không chỉ tập trung vào tăng trưởng, họ quan tâm nhiều hơn đến môi trường làm việc, đến chất lượng sống của người lao động, đến niềm tin của khách hàng và cộng đồng. Những lựa chọn ấy, khi được duy trì lâu dài, chính là cách doanh nghiệp tham gia viết tiếp câu chuyện phát triển của đất nước.
Và không thể thiếu những người làm văn hóa, nghệ thuật, thể thao và sáng tạo.
Họ góp phần nuôi dưỡng đời sống tinh thần, tạo ra những điểm tựa cảm xúc, và giúp xã hội giữ được sự cân bằng trong một giai đoạn chuyển động nhanh. Đây là một vai trò rất quan trọng, bởi một đất nước chỉ phát triển bền vững khi con người không bị bỏ lại về mặt tinh thần.
Ở WeChoice, tôi thấy rõ sự gặp nhau của tất cả những nhóm người ấy. Họ không đại diện cho một tầng lớp hay lĩnh vực riêng lẻ, mà cùng tạo nên một bức tranh xã hội đa dạng, nơi mỗi người viết tiếp câu chuyện Việt Nam bằng chính công việc và lựa chọn hằng ngày của mình. Với tôi, đó là cách viết tiếp bền vững nhất. Không cần đồng loạt, không cần giống nhau, nhưng cùng hướng về việc làm cho đời sống Việt Nam ngày càng ổn định, đáng tin cậy và có chiều sâu hơn.
Điều gì khiến một câu chuyện cá nhân vượt ra khỏi phạm vi truyền cảm hứng nhất thời để trở thành câu chuyện của cộng đồng?
Một câu chuyện cá nhân chỉ thực sự trở thành câu chuyện của cộng đồng khi nó chạm tới một vấn đề chung, và quan trọng hơn, mở ra một khả năng hành động hoặc suy nghĩ cho người khác. Truyền cảm hứng nhất thời thường dừng lại ở cảm xúc, ngưỡng mộ, rồi tiếp tục cuộc sống của mình. Còn một câu chuyện cộng đồng thì khác. Nó khiến người nghe nhận ra mình có liên quan, dù ở vị trí rất khác, hoàn cảnh rất khác.
Điểm mấu chốt không nằm ở việc câu chuyện đó lớn hay nhỏ, mà ở chỗ liệu hành trình cá nhân ấy có phản chiếu được một lát cắt của xã hội, một giá trị đang được nhiều người cùng quan tâm, hoặc một câu hỏi mà cộng đồng đang cần đối diện hay không. Khi một câu chuyện giúp người khác nhìn lại cách mình làm nghề, cân nhắc lại những lựa chọn quen thuộc, hoặc tin rằng một hướng đi tử tế, bền bỉ là khả thi trong đời sống thực, thì lúc đó, câu chuyện ấy đã vượt ra khỏi phạm vi cá nhân.
Nói một cách khác, một câu chuyện cộng đồng không ép người khác phải làm theo, mà đặt họ vào trạng thái suy nghĩ. Chính khả năng tạo ra sự tiếp nối trong suy nghĩ và hành động của người khác là điều khiến một câu chuyện cá nhân trở thành câu chuyện của cộng đồng, và sống được lâu hơn cả khoảnh khắc truyền cảm hứng ban đầu.
Nếu phải chọn một tinh thần chung từ các câu chuyện được vinh danh, chị sẽ gọi tên tinh thần đó là gì?
Nếu gọi một cái tên ngắn gọn nhất, tôi nghĩ WeChoice năm nay cho thấy một điều rất rõ Việt Nam đang viết tiếp câu chuyện của mình bằng nội lực. Nội lực ấy không đến từ những khoảnh khắc bừng sáng, mà từ khả năng duy trì những giá trị cốt lõi qua thời gian. Đó là khi con người biết giữ chuẩn mực nghề nghiệp, xã hội biết giữ niềm tin, và đời sống tinh thần không bị bỏ rơi giữa những chuyển động nhanh.
Những câu chuyện được WeChoice gọi tên không phải vì chúng ồn ào hay khác biệt, mà vì chúng cho thấy xã hội này vẫn đang tự vận hành bằng những nguồn lực bên trong: con người, văn hóa, tri thức, và những lựa chọn được lặp lại đủ lâu để tạo thành nền tảng. Việc “viết tiếp” không chỉ là tiếp nối một câu chuyện, mà là cách để cho câu chuyện ấy còn có thể được viết tiếp tốt hơn về sau.
Nếu phải chọn 3 yếu tố để đánh giá một câu chuyện xứng đáng được WeChoice gọi tên là “viết tiếp câu chuyện Việt Nam”, đó sẽ là những yếu tố nào?
Nếu phải chắt lọc, tôi nghĩ có ba yếu tố cốt lõi. Thứ nhất là tính gắn kết với đời sống thực. Một câu chuyện xứng đáng được gọi tên không tồn tại trong khoảng trống, mà phản ánh một lát cắt thật của xã hội từ cách con người sống, làm nghề, lựa chọn và ứng xử trong bối cảnh cụ thể của Việt Nam hôm nay. Không cần lớn lao, nhưng cần chạm đúng vào những vấn đề mà cộng đồng có thể nhận ra và liên hệ.
Thứ hai là độ bền của giá trị. WeChoice không tìm những câu chuyện chỉ gây chú ý trong một thời điểm. Điều quan trọng hơn là giá trị mà câu chuyện ấy mang lại có khả năng đứng vững theo thời gian, có thể được tiếp nối, tham chiếu, hoặc trở thành một chuẩn mực để người khác soi chiếu lại lựa chọn của mình hay không.
Thứ ba là khả năng mở ra sự tiếp nối. Một câu chuyện “viết tiếp” không khép lại ở cá nhân hay một khoảnh khắc. Nó để lại khoảng trống đủ rộng để người khác tiếp tục suy nghĩ, hành động, hoặc viết tiếp theo cách của riêng họ, trong chính lĩnh vực và đời sống của mình.
Khi một câu chuyện hội đủ ba yếu tố: thật với đời sống, bền về giá trị và mở cho sự tiếp nối, thì với tôi, dù đến từ lĩnh vực nào, nó đều xứng đáng được WeChoice gọi tên là một phần của câu chuyện Việt Nam đang được viết tiếp hôm nay.
Cảm ơn những chia sẻ của chị!
Đông - Ảnh: Như Hoàn - Clip: KingPro - Design: Huy Minh
