Chia sẻ từ chính những người trong cuộc lý giải vì sao một giải thưởng non trẻ đến từ một quốc gia đang phát triển lại có thể thuyết phục các nhà khoa học hàng đầu thế giới tham gia đề cử, đồng hành và quảng bá.
Sứ mệnh bao trùm, xóa nhòa mọi rào cản
Nhận được email mời làm đối tác đề cử cho Giải thưởng VinFuture, GS. Edson Prestes (Đại học Liên bang Rio Grande do Sul, Brazil) đã trả lời “đồng ý” ngay lập tức. “Vì sứ mệnh của giải thưởng rất phù hợp với quan điểm sống và định hướng nghề nghiệp của tôi”, ông cho biết.
GS. Prestes là một trong hơn 15.000 nhà khoa học quốc tế đã nhận lời trở thành đối tác đề cử cho Giải thưởng VinFuture. Với ông, sứ mệnh “khoa học phụng sự nhân loại” mà VinFuture theo đuổi không phải khẩu hiệu suông, mà thể hiện sự đồng cảm - trắc ẩn - vị tha.
GS. Edson Prestes chia sẻ về xây dựng các hệ thống AI có đạo đức và trách nhiệm tại tọa đàm "AI vì nhân loại: Đạo đức và an toàn AI trong kỷ nguyên mới", trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture 2025.
Lớn lên ở vùng Amazon, chứng kiến những khoảng trống chính sách đối với cộng đồng bản địa, GS. Prestes luôn tìm cách để khoa học không chỉ gói gọn trong phòng thí nghiệm, mà còn phải phục vụ những nhóm thiểu số và yếu thế.
“Khi đề cử, tôi không chỉ nhìn vào tính học thuật. Tôi tìm người có nghiên cứu xuất sắc nhưng đồng thời có trái tim hướng về người nghèo, bình đẳng giới và bảo vệ môi trường”, GS. Prestes nói.
Ông cho biết thêm, điều khiến bản thân xúc động nhất chính là tính bao trùm của Giải thưởng VinFuture: “Ở Nam bán cầu, nhiều công trình nghiên cứu khoa học không tiếp cận được các cuộc đối thoại toàn cầu chỉ vì rào cản ngôn ngữ, thiếu chính sách hỗ trợ hay định kiến. VinFuture mang đến cho tôi cơ hội đề cử những nhà khoa học tài năng mà không vướng phải rào cản ngôn ngữ hay những định kiến về giới tính, chủng tộc...”.
Khác biệt về khả năng mở rộng và tác động thực tế
Quyết định đồng hành với VinFuture của GS. Aldo Steinfeld, chuyên gia về năng lượng mặt trời tại Viện Công nghệ Liên bang Thụy Sĩ (ETH Zurich) cũng rất đặc biệt. GS. Aldo Steinfeld chia sẻ điều thực sự khiến ông muốn tham gia đề cử là vì VinFuture tìm kiếm những công nghệ có thể nhân rộng, có thể thay đổi cuộc sống hàng ngày của con người. Việc giải thưởng tập trung vào những phát triển khoa học công nghệ mang lại lợi ích cho xã hội rất phù hợp với các giá trị mà ông theo đuổi.
“Khác với nhiều giải thưởng chỉ chú trọng vào các đột phá trong phạm vi chuyên ngành, VinFuture tôn vinh những đổi mới khoa học - công nghệ có khả năng mở rộng, mang tính toàn cầu và có thể cải thiện cuộc sống hàng ngày của con người”, GS. Aldo Steinfeld chia sẻ.
GS. Aldo Steinfeld tham dự tọa đàm “Khoa học và Đổi mới sáng tạo vì tương lai bền vững” thuộc Tuần lễ Khoa học và Công nghệ VinFuture 2025.
Vị chuyên gia của ETH Zurich cũng cho biết, ông bị cuốn hút bởi “danh tiếng ngày càng tăng” của VinFuture và chất lượng ấn tượng của những công trình thắng giải trước đó.
“Có nhiều người từng đoạt giải VinFuture sau đó đã trở thành chủ nhân của giải Nobel. Điều này cho thấy những người được giải VinFuture sẽ có xác suất cao hơn để nhận được giải Nobel”, GS. Steinfeld nhận định.
Chung quan điểm, GS. Chuanbin Mao (Đại học Trung văn Hồng Kông, Trung Quốc) cho biết, ấn tượng đầu tiên của ông là Giải thưởng Chính của VinFuture có tầm vóc sánh ngang giải Nobel. Dù vậy, điểm khác biệt lớn nhất của VinFuture là “nhấn mạnh ứng dụng thực tiễn”. Bên cạnh đó, VinFuture còn trao các giải đặc biệt dành cho những nhóm thường bị bỏ qua ở phần lớn các giải thưởng quốc tế lớn.
“Khi một ứng viên tiềm năng đã phát minh ra một sản phẩm có ứng dụng thực tiễn và đã mang lại lợi ích cho hàng triệu người trong 10 năm qua, tôi đề cử họ cho Giải thưởng Chính. Khi một đổi mới chưa mang lại lợi ích cho hàng triệu người trong 10 năm qua nhưng có tiềm năng đạt đến mức đó trong tương lai, tôi đề cử họ cho các Giải Đặc biệt”, GS. Mao giải thích cách ông phân loại đề cử.
VinFuture gửi gắm thông điệp về một Việt Nam đang vươn mình mạnh mẽ
Dù đến từ các nền khoa học khác nhau, song cả ba nhà khoa học nổi tiếng đều cho rằng VinFuture không chỉ là một giải thưởng, mà là thông điệp mạnh mẽ từ Việt Nam gửi tới thế giới.
GS. Mao nhận định, thông qua VinFuture, Việt Nam muốn cho thế giới thấy rằng, một quốc gia đang phát triển có thể lấy khoa học và công nghệ làm nền tảng cho phát triển và tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, giải thưởng cũng là cầu nối để đưa khoa học công nghệ Việt Nam vươn tầm toàn cầu.
GS. Chuanbin Mao giới thiệu những ứng dụng tiên phong của thực khuẩn thể trong điều trị ung thư tại tọa đàm "Bước tiến trong phát hiện, chẩn đoán và điều trị bệnh" trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture 2025.
Theo GS. Mao, minh chứng rõ ràng và mới nhất là VinFuture đã tìm ra các chủ nhân xứng đáng của mùa giải thứ 5 vừa qua.
“Nhiều đồng nghiệp của tôi đã rất ngạc nhiên khi biết có một giải thưởng lớn như vậy. Họ càng ngạc nhiên khi thấy một số người đoạt giải VinFuture sau này tiếp tục được Nobel vinh danh.” GS. Mao nói thêm.
Trong khi đó, GS. Prestes cho hay: “VinFuture giúp hiện thực hóa một điều rằng, với tầm nhìn khoa học phụng sự nhân loại, sẽ không có ai bị bỏ lại phía sau. Một giải thưởng vì lợi ích chung, hướng tới những cộng đồng vẫn đang ở ngoài dòng chảy của tiến bộ.”
GS. Prestes cho biết, ông đã và đang tích cực quảng bá VinFuture trong cộng đồng khoa học của mình. Thậm chí, ông còn gọi đây là “Giải Nobel châu Á”, không chỉ vì quy mô mà vì tầm nhìn dài hạn, tầm vóc của giải thưởng và quy trình đánh giá chất lượng cao.
Ông cũng tiết lộ kế hoạch tiếp tục tham gia đề cử cho mùa giải VinFuture 2026. Hiện tại, ông đã “nhắm” tới một vài lĩnh vực với những ứng cử viên tiềm năng, từ khoa học lý thuyết, ứng dụng và gắn liền với các vấn đề nhân đạo.
